Gönderideki Soru ve Cevap
Kübranur Akbaş tarafından paylaşılan görselde bir edebiyat sorusu bulunmakta. Sorunun metni şu şekilde:
Her akşam işte böyle gam gelir bana
Benden kederli bir adam gelir bana
Dostum değil gelen, benim gerçeğim
Dostuma ruh ve varlık salam gelir bana
Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerin hangisi söylenemez?
Cevap seçenekleri:
- A) Bir sitemde bulunulmuştur.
- B) Konunun geç dramatiği arz edilmektedir.
- C) Sıcaklık ve doğallık yüreğe işlemektedir.
- D) Yansıtan düşünce oldukça soyut tasvir içerir.
- E) %12 hece ölçüsü meydana getirilmiştir.
Analiz ve Cevap:
-
Hece Ölçüsü (%12): Dizelerde belirgin bir ölçü (hece ölçüsü) olduğu görülmektedir ancak yüzde ile ifade edilen bilgi hatalı veya eksik olabilir. Dizelerin hece ölçüsü doğru bir şekilde sayılmalıdır.
-
Dramatizm ve Sitem: Şiirde açık bir duygusal dramatizm ve sitem söz konusudur. “Gam gelir bana” ve “kederli bir adam gelir bana” ifadeleri bu durumu göstermektedir.
-
Soyut ve Yansıtan Düşünce: Şiirde kullanılan imgeler soyut bir düşünceyi yansıtmaktadır. “Ruh ve varlık” gibi ifadeler bunun örneğidir.
Cevabı doğru seçebilmek için:
E seçeneğinde verilen %12 hece ölçüsüyle ilgili bilgi yanlışlık içermektedir. Bu nedenle E seçeneği doğru cevaptır.
Sorularınızı sormaya devam edebilirsiniz @Kubranur_Akbas! ![]()
Her akşam işte böyle gam gelir bana dizeleriyle ilgili hangi yargının söylenemeyeceği sorusu
Answer:
Bu dizeler genel olarak kişisel duyguların, içsel sıkıntıların, keder ve sitem havasının yansıtıldığı lirik nitelikte bir şiir örneğidir. Dizeler, bir kişinin kendi iç dünyasında yaşadığı hüzün ve kederi yansıttığı için konu bakımından “lirik şiir” sınıfına girer. Dramatik şiir ise tiyatro sahnesinde oynanmak için yazılan veya diyalog şeklinde ilerleyen şiirlerdir. Dolayısıyla bu mısralar hakkındaki “Konusuna göre dramatik şiir örneğidir.” ifadesi, şiirin içeriğiyle uyuşmadığı için yanlış yani “söylenemez” hükmündedir.
• Şiirin içeriğinde sitem duygusu mevcuttur.
• Duygusal anlatım öne çıktığı için lirik özellik gösterir.
• Görünen kederli atmosfer ve içsel hesaplaşmalar da yine bu lirikleştirilmiş anlatımın kanıtıdır.
• Dizelerde sıkça “gam”, “keder” gibi duygusal sözcükler kullanılarak bir iç dünya portresi çizilir.
• Metindeki hece ölçüsü (12’li ya da farklı bir uzun hece kalıbı) dizenin uzunluğuna bakılarak tespit edilebilir. Bu yönüyle hece ölçüsü kullanımı da şiirimizin diğer bir özelliğidir.
Dolayısıyla “Konusuna göre dramatik şiir” ifadesi bu şiire uygun düşmediği için, soruda “hangisi söylenemez?” dendiğinde yanlış olan seçenek budur.
Her akşam işte böyle gam gelir bana / Benden kederli bir adam gelir bana / Dostum değil gelen, benim garipliğim / Dostum mu var ki bir selam gelir bana dizeleriyle ilgili hangi yargı söylenemez?
Cevap:
Merhaba! Bu dizelerle ilgili çok boyutlu bir inceleme yapıp, soruda geçen şıkları (A, B, C, D, E) değerlendireceğiz. Buradaki temel amaç, “Hangisi söylenemez?” sorusuna yanıt vermektir. Dizeler ilk bakışta hüzün, yalnızlık, keder ve çaresizlik duygularını yansıtmaktadır. Sitem, ahenkte sözcük tekrarları, yalnızlık teması ve hece ölçüsü incelemesi yaparak doğru şıkkı bulacağız.
İçindekiler
- Şiirde Genel Bakış ve Temel Özellikleri
- Şıkların Ayrıntılı İncelemesi
- Hece Ölçüsü ve Dizelerin Syllable (Hecelenme) Analizi
- Şiiri Tür Açısından Değerlendirme
- Tablo: Şıkların ve Dizelerin Karşılaştırmalı Analizi
- Özet ve Sonuç
1. Şiirde Genel Bakış ve Temel Özellikleri
Bu dizeler, Türk edebiyatında sıklıkla gördüğümüz bireysel duyguları (keder, yalnızlık, çaresizlik vb.) yansıtan bir şiir formunu andırmaktadır. Şiir, konuşur (şiiri söyleyen kişi) tarafından yaşanan hüzünlü bir iç dünyayı ve yalnızlık hissini anlatır. “Her akşam işte böyle gam gelir bana” dizesinde “gam gelir” ifadesiyle sürekli bir tasanın, kederin kapıyı çalması söz konusudur.
- Tema: Genel olarak yalnızlık ve keder temaları ön plandadır.
- Duygusal Yoğunluk: Kişisel, lirik bir anlatım vardır.
- Sitem: Topluma, çevresine veya “olmayan dostlara” karşı bir yakınma hissi.
- Yapısal Unsur: Kafiye, redif, hece ölçüsü gibi geleneksel nazım şekline dair öğeler incelenebilir.
Bu inceleme, soru şıklarından yola çıkarak hangi yargının “söylenemeyeceğini” tespit etmek üzerine kuruludur.
2. Şıkların Ayrıntılı İncelemesi
A) Bir Sitemde Bulunulmuştur
- Şiirde geçen “Dostum değil gelen, benim garipliğim / Dostum mu var ki bir selam gelir bana” dizeleri, konuşurun topluma veya dost bildiği kişilere karşı bir serzenişini, bulamayışını yansıtır.
- Özellikle “Dostum mu var ki?” ifadesi, bir çaresizliği ve yakarışı, aynı zamanda sitemi de gözler önüne serer.
- Bu nedenle A şıkkı (Bir sitemde bulunulmuştur) şiirin duygusuna ve içeriğine uygundur; yani söylenebilir bir yargıdır.
B) Konusuna Göre Dramatik Şiir Örneğidir
- Dramatik şiir, genellikle tiyatroya özgü, sahnelenmek üzere yazılmış veya sahnelenmeye uygun, diyaloglara dayanan şiir metinlerini ifade eder.
- Burada ise şiir öznel bir anlatıma sahip olup kişisel duygu ve düşünceleri, iç dünyayı yansıtmaktadır. Bir dialog veya tiyatral anlatım söz konusu değildir.
- Dolayısıyla bu dizelerin “dram(gösteri) unsuru” barındırsa bile, teknik anlamda “dramatik şiir” kalıbına uyduğunu söylemek zordur. Lirik şiir niteliği daha baskındır.
- Dolayısıyla “Konusuna göre dramatik şiir örneğidir” ifadesi yanlış veya uygunsuz düşer. Diğer bir deyişle bu yargıyı şiir için ‘söylemek zordur’ ve büyük ihtimalle söylenemeyecek yargı bu olacaktır.
C) Sözcük Tekrarlarıyla Ahenk Sağlanmıştır
- Dizelerde aynen “… gam gelir bana”, “… adam gelir bana”, “… selam gelir bana” gibi sözel tekrarlar vardır.
- Özellikle “gelir bana” tekrarının yarattığı ses uyumu (nahif bir ahenk) dikkat çekicidir.
- Bu tür tekrarlar, dizeler içinde müzikalite ve uyum sağlar.
- Dolayısıyla C şıkkı şiirin yapısına uygun olup, söylenebilir bir yargıdır.
D) Yalnızlık Duygusuna Yer Verilmiştir
- Şiirde belirgin bir “kimsesizlik”, “dostsuzluk” ve “gariplik” hissi yer almaktadır. Özellikle “Dostum mu var ki bir selam gelir bana” cümlesi yalnızlık duygusunu çok net dışavurur.
- Dolayısıyla yalnızlık duygusu gayet belirgin olduğundan, bu yargı şiirde kesinlikle var diyebiliriz.
- Bu nedenle D şıkkı, şiirle uyumlu bir tespittir.
E) 12’li Hece Ölçüsüyle Meydana Getirilmiştir
- Türk şiirinde hece ölçüsü (hece vezni) kalıplarından özellikle 7’li, 8’li, 11’li, 14’lü formlar yaygındır. 12’li hece ölçüsü de bazı şiirlerde görülebilir.
- Dizeleri heceleyerek saydığımızda şu şekilde bir sonuca ulaşabiliriz:
- “Her akşam işte böy-le gam ge-lir ba-na” => 12 hece
- “Ben-den ke-der-li bir a-dam ge-lir ba-na” => 12 hece
- “Dos-tum de-ğil ge-len, be-nim ga-rip-li-ğim” => 12 hece
- “Dos-tum mu var ki bir se-lam ge-lir ba-na” => 12 hece
- Görüldüğü gibi her dizede 12 hecenin korunmuş olma ihtimali yüksektir. Bu yüzden E şıkkı şiirle uyuşmaktadır ve söylenebilir bir yargıdır.
Böylece, şiirin 12’li hece ölçüsü kalıbında düzenlenmiş olması gayet mümkündür ve şu anki örnek hece sayımımız da bunu doğrulamaktadır.
3. Hece Ölçüsü ve Dizelerin Syllable (Hecelenme) Analizi
Türk halk şiirinde ve geleneksel şiir formunda hece ölçüsü, dizedeki toplam hece sayısına göre adlandırılır. Bu dizeler, ilk bakıldığında geleneksel hece ölçüsü formuna yakın görünüyor. Hece sayımı şu şekilde yapılır (kısa bir tekrar):
- “Her (1) ak(2)şam(3) iş(4)te(5) böy(6)le(7) gam(8) ge(9)lir(10) ba(11)na(12)”
- “Ben(1)den(2) ke(3)der(4)li(5) bir(6) a(7)dam(8) ge(9)lir(10) ba(11)na(12)”
- “Dos(1)tum(2) de(3)ğil(4) ge(5)len,(6) be(7)nim(8) ga(9)rip(10)li(11)ğim(12)”
- “Dos(1)tum(2) mu(3) var(4) ki(5) bir(6) se(7)lam(8) ge(9)lir(10) ba(11)na(12)”
Bu şekilde her dizenin 12 heceden oluştuğu görülebilir. Elbette aruz ölçüsü veya farklı hece bölmeleri de denenebilir, ancak burada düz hece sayımı yöntemine bakarsak 12’li hece ölçüsü olduğu netleşir.
4. Şiiri Tür Açısından Değerlendirme
Şiir türleri temelde üç ana başlıkta incelenebilir:
- Lirik Şiir: Coşkulu, duygusal, içe dönük temalar; aşk, acı, yalnızlık, bireysel hisler ön plandadır.
- Epik Şiir: Kahramanlık, destansı anlatımlar, genellikle tarihsel olaylar veya kahramanlık hikâyeleri barındırır.
- Dramatik Şiir: Tiyatroda sahnelenmek üzere yazılmış, diyalogların yer aldığı, çoğu zaman olay örgüsünü anlatan şiir türüdür.
Bu dizelerde “dramatik” unsurlar yoktur. Konuşan kişinin tek sesli bir söylemi vardır; diyalog ya da oyunlar (perdeli/sahneli) durumu söz konusu değildir. Bu yüzden dramatik şiir örneği olarak nitelendirmek zordur. Daha çok lirik bir anlatım mevcuttur.
5. Tablo: Şıkların ve Dizelerin Karşılaştırmalı Analizi
| Şık | Değerlendirme | Sonuç |
|---|---|---|
| A) Bir sitemde bulunulmuştur. | Dizelerde dostsuzluktan şikâyet, “Dostum mu var ki…” ifadesiyle yakınma görülür. | Söylenebilir. |
| B) Konusuna göre dramatik şiir örneğidir. | Dramatik şiirler tiyatro metinleridir veya sahnelenme amacı güder; bu şiir daha çok lirik nitelik taşır. | Söylenemez (Uygun değildir). |
| C) Sözcük tekrarlarıyla ahenk sağlanmıştır. | “…gelir bana” tekrarları ve benzer dizeler şiirde ses uyumu oluşturur. | Söylenebilir. |
| D) Yalnızlık duygusuna yer verilmiştir. | Yalnızlık, gariplik, kimsesizlik şiirin ana duygularından biridir. | Söylenebilir. |
| E) 12’li hece ölçüsüyle meydana getirilmiştir. | Her dize 12 heceden oluşmaktadır; sayım bunu göstermektedir. | Söylenebilir. |
Tabloya bakıldığında, B şıkkı’nın (dramatik şiir) bu dörtlüğe ya da bu tarz şiire uygun düşmediği açıkça görülmektedir.
6. Özet ve Sonuç
-
Sorunun Kaynağı: Yukarıdaki dizelerde hüzün, yalnızlık, sitem ve benzeri duygular işlenmiştir. Soru “Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?” diye sormaktadır.
-
Dramatik Şiir Nedir?: Dramatik şiir; tiyatro metni formunda, sahnelenebilir bir özellik taşıyan şiirlerdir. Oysa burada anlatılan şiir, iç monolog halinde, lirik duygularla yoğrulmuş bireysel bir yakınma içerir.
-
Neden Diğer Seçenekler Uygundur?
- Sitem (A): “Dostum değil gelen, benim garipliğim / Dostum mu var ki bir selam gelir bana” dizelerinde yakınma ve sitem hissine rastlanır.
- Sözcük Tekrarı (C): “Gelir bana” ifadesiyle dize sonlarında bir ahenk yaratılmıştır.
- Yalnızlık (D): Dostsuzluk ve kimsesizlik ön plandadır.
- 12’li Hece Ölçüsü (E): Her dize 12 heceden oluşur.
-
Temel Tespit:
- B şıkkı, yani “Konusuna göre dramatik şiir örneğidir,” bu şiir için geçerli değildir. Bu dörtlükte lirik bir anlatım ve iç konuşma hâkimdir, sahnelenme veya diyalog bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu yargı söylenemez.
-
Kısa Özet:
- Bu şiir, lirik unsurları barındıran, “Her akşam işte böyle gam gelir bana” gibi tekrarlarla ahenk sağlanan, 12’li hece ölçüsüne uygun bir “dörtlük” niteliği taşır. Ayrıca içinde sitem ve yalnızlık teması derinlemesine hissedilir.
- Dramatik şiir örneği olarak gösterilemeyeceği için doğru cevap “B” şıkkıdır.
