Dişarnda yağmur hazıriğı var. Bulutlar toplaştı, Ha pat-
ladı ha patlayacak șimşekler. Bir devrime gebe bulutlar,
diyesim geliyor. Ancak sôz içimde bir yerlerde boğuluyor
ådeta.
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
Unlù daralması ve kaynaştırma:
P Kelimenin türetilimes sirasinda ünló düşmesi
gnsüz değişmesi iyumuşamaj)
DOnsüz benzeşmesi (sertieşme)
Onsiz düşmesi
Metindeki Ses Olaylarının Tespiti
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İnceleyelim (Ünlü daralması ve kaynaştırma)
- “diyesim” sözcüğünün kökü “de-” fiilidir. Üzerine istek eki alırken araya “-y-” kaynaştırma ünsüzü girmiş ve geniş ünlü olan “e”, daralarak “i” sesine dönüşmüştür (de - y - esim \rightarrow diyesim). Bu sözcükte hem ünlü daralması hem de kaynaştırma ünsüzü bulunmaktadır. Dolayısıyla bu ses olayları parçada vardır.
Adım 2 — B Seçeneğini İnceleyelim (Kelimenin türetilmesi sırasında ünlü düşmesi)
- “devrime” sözcüğü “devir-” fiil kökünden “-im” fiilden isim yapım eki alarak türetilmiştir (devir - im \rightarrow devrim). Türeme esnasında sözcüğün ikinci hecesindeki dar ünlü olan “i” düşmüştür. Dolayısıyla türetilme sırasında ünlü düşmesi parçada vardır.
Adım 3 — C Seçeneğini İnceleyelim (Ünsüz değişmesi / yumuşama)
- “hazırlığı” sözcüğünün kökü **“hazırlık”**tır. Sert ünsüz “k” ile biten sözcük ünlüyle başlayan bir ek aldığında (hazırlık - ı \rightarrow hazırlığı), “k” ünsüzü yumuşayarak “ğ” sesine dönüşmüştür. Dolayısıyla ünsüz yumuşaması parçada vardır.
Adım 4 — D Seçeneğini İnceleyelim (Ünsüz benzeşmesi / sertleşme)
- “toplaştı” eyleminde, “-ş” sert ünsüzü ile biten fiil tabanına gelen görülen geçmiş zaman eki “-dı”, sertleşerek “-tı” biçimini almıştır (toplaş - dı \rightarrow toplaştı). Dolayısıyla ünsüz benzeşmesi parçada vardır.
Adım 5 — E Seçeneğini İnceleyelim (Ünsüz düşmesi)
- Parçada ünsüz düşmesine uğramış (örneğin küçük-cük \rightarrow küçücük, yüksek-l \rightarrow yükselmek gibi) herhangi bir sözcük yer almamaktadır. Dolayısıyla bu ses olayı parçada yoktur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Ünlü daralması ve kaynaştırma — “diyesim” kelimesinde bulunmaktadır.
B. Kelimenin türetilmesi sırasında ünlü düşmesi — “devir-im \rightarrow devrim” kelimesinde bulunmaktadır.
C. Ünsüz değişmesi (yumuşama) — “hazırlık-ı \rightarrow hazırlığı” kelimesinde bulunmaktadır.
D. Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) — “toplaş-tı” kelimesinde bulunmaktadır.
E. Ünsüz düşmesi — Parçada örneği bulunmamaktadır.
Adım 7 — Son Doğrulama
Metindeki bütün sözcükler tek tek incelendiğinde A, B, C ve D seçeneklerindeki ses olaylarının somut örnekleri metinde bulunurken, ünsüz düşmesi gösteren hiçbir sözcük yoktur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E) Ünsüz düşmesi
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Ses bilgisi konusunu daha iyi kavramak adına, bu parçada geçen diğer ek ve kaynaştırma durumlarını da birlikte incelememizi ister misin?