Dil Bilgisi (Vazım Kurallan)
aelerin
et
tüm
ES DEGER SOP
5. Aşağıdaki cümlelerin hang tur?
nlelerin hangisinde birlesik kelimelerin
yazimiya ilgilj yanksfik yap
AKIŞI, hayatta sadece var
bir iz bırakmak için e yaşamalidır.
anlaml te sadece var olmák için değil hayata1 Mahkeme kararnyla şirket/faaliyet yapmaktan gecic
olarak menedildi.
Yillarca büyük bir özvefiyle çalışan insanlar takdiri hak
ediyor.
D) Sabah evden çıkarken anahtarinı unuttuğunu
farkettiğinde iş işteh geçmişti.
EYEvrak işlerini tek paşıma halletmeye çalişınca epey
yoruldum.
ay, her
a
sana
Aşağıdaki Cümlelerin Hangisinde Birleşik Kelimelerin Yazımıyla İlgili Yanlışlık Yapılmıştır?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
“Kişi, hayatta sadece var olmak için değil hayata anlamlı bir iz bırakmak için de yaşamalıdır.” cümlesinde yer alan “var olmak” kelimesi, isim ve yardımcı fiil (olmak) ile kurulmuştur. İlk kelimede (var) herhangi bir ses düşmesi veya ses türemesi olmadığı için Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre ayrı yazılır. A seçeneğindeki yazım doğrudur.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
“Mahkeme kararıyla şirket faaliyet yapmaktan geçici olarak menedildi.” cümlesinde yer alan “menedilmek” (men etmek) birleşik fiili, gelenekleşmiş yazım kuralı ve ses değişimi gereği bitişik yazılır. B seçeneğindeki yazım doğrudur.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
“Yıllarca büyük bir özveriyle çalışan insanlar takdiri hak ediyor.” cümlesindeki “özveri” sözcüğü bitişik yazılan birleşik bir isimdir. “Hak etmek” birleşik fiilinde ise ilk sözcükte (hak) herhangi bir ses düşmesi veya türemesi bulunmadığından ayrı yazılır. C seçeneğindeki yazımlar doğrudur.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
“Sabah evden çıkarken anahtarını unuttuğunu farkettiğinde iş işten geçmişti.” cümlesindeki “fark ettiğinde” sözcüğü incelendiğinde; “fark” ismi ile “etmek” yardımcı fiili birleşirken ilk kelimede herhangi bir ses düşmesi veya ünsüz türemesi meydana gelmez. TDK yazım kurallarına göre ses olayı gerçekleşmeyen yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiiller ayrı yazılmalıdır. Sözcüğün doğru yazımı “fark ettiğinde” şeklinde olmalıdır. Cümlede “farkettiğinde” biçiminde bitişik yazılması yazım yanlışıdır.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi
“Evrak işlerini tek başıma halletmeye çalışınca epey yoruldum.” cümlesindeki “halletmek” birleşik fiilinde, “hal” ve “etmek” birleşirken ünsüz türemesi (l türemesi) gerçekleşir. Ses türemesi olan birleşik fiiller bitişik yazılır. E seçeneğindeki yazım doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. var olmak — Ses olayı yok, ayrı yazılması DOĞRU.
B. menedildi — Bitişik yazılması DOĞRU.
C. hak ediyor — Ses olayı yok, ayrı yazılması DOĞRU.
D. farkettiğinde — Ses olayı olmadığı halde bitişik yazılmış, yazımı YANLIŞ (Doğrusu: fark ettiğinde).
E. halletmeye — Ünsüz türemesi var, bitişik yazılması DOĞRU.
Adım 7 — Son Doğrulama
TDK kurallarına göre isim + yardımcı fiille (etmek, olmak, eylemek, kılmak) kurulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya türemesi yoksa kelimeler ayrı yazılır. “Fark etmek” birleşik fiilinde ses olayı bulunmadığı için ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) Sabah evden çıkarken anahtarını unuttuğunu farkettiğinde iş işten geçmişti.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
KPSS’de sıklıkla sorulan diğer birleşik fiillerin (örneğin terk etmek, arz etmek, kaybolmak, hissedici) ayrı ve bitişik yazım kurallarını içeren pratik bir özet tablo hazırlamamı ister misin?