Deyimin Anlamına Uygun Kullanılmadığı Cümle Analizi

YKS TYT
1
  1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim, anlamına
    uygun bir bağlamda kullanilmamıştır
    Atk saattir takamadığymız vidayı ustael alişkanliğiyla
    aninda yerine taktı.
    BRamazan akşamlarınga iftara birkaç dakika kala
    caddelerden el ayak iyice çekilir.
    C Sinava hazırlandiğım dönemde ailem tüm ev
    işlerinden bana el çektirdiħ
    Deok sinirlenmiş olmasına rağmen el adamı
    olan
    damadınin yanında kızina çıkışmak istemedi.
    a Cocukluğumun renkli rüyalarını süsleyen o kanatlı
    Chevrolet birçok kez el değiştirdi.
  2. (0) Doğa
    problem
    dalına b
    bir gele
    temel a
    pitrak ba
    gagasıt
    örnekle
    kadar p
    ham m
    (V) Tek
    yönte
    bir ver
    Bu pa
    ile ilg
    At.

Soru Görseli
Soru Görseli1024×768 73.4 KB

2

Deyimin Anlamına Uygun Kullanılmadığı Cümle Analizi

Deyimlerin bağlam içerisindeki kullanımı, TYT Türkçe sınavlarında sözcükte anlam ve cümle yorumu konularında sıkça karşımıza çıkan bir soru tipidir. Bu soruda her seçenekteki deyimin anlamını ve cümlenin genel iletisiyle uyuşup uyuşmadığını incelememiz gerekiyor.

:brain: [ÇÖZÜM ADIMLARI:]

Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi

  • Cümle: “İki saattir takamadığımız vidayı usta el alışkanlığıyla anında yerine taktı.”
  • Deyim/İfade: “Usta el alışkanlığı”
  • İnceleme: Burada “el alışkanlığı” ifadesi, bir işi çok yapmış olmaktan kaynaklanan beceriyi ifade eder. Ancak Türkçede deyim olarak asıl incelenmesi gereken yapı “usta el alışkanlığı” değil, seçeneklerdeki diğer kalıplaşmış ifadelerdir. Cümlede anlamca bir bozukluk yoktur; ancak teknik olarak “el alışkanlığı” genellikle olumlu bir beceriyi değil, farkında olmadan yapılan rutin hareketleri ifade eder. Yine de diğer seçeneklere göz atmalıyız.

Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi

  • Cümle: “Ramazan akşamlarında iftara birkaç dakika kala caddelerden el ayak iyice çekilir.”
  • Deyim: El ayak çekilmek
  • Anlamı: İnsanların dolaşmaz olması, ortalıkta kimsenin kalmaması.
  • Bağlam: İftar saati caddelerin boşalması durumuyla deyim tam olarak örtüşmektedir. (Doğru kullanım)

Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi

  • Cümle: “Sınava hazırlandığım dönemde ailem tüm ev işlerinden bana el çektirdi.”
  • Deyim: El çektirmek
  • Anlamı: Birini uğraştığı bir işten veya görevden uzaklaştırmak, o işi artık ona yaptırmamak.
  • Bağlam: Sınav senesinde ev işi yaptırılmaması durumuyla deyim uyumludur. (Doğru kullanım)

Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi

  • Cümle: “Çok sinirlenmiş olmasına rağmen el adamı olan damadının yanında kızına çıkışmak istemedi.”
  • Deyim/İfade: El adamı
  • Anlamı: Yabancı, aile dışından olan kişi.
  • Bağlam: Damat, teknik olarak ailenin içine girmiş olsa da geleneksel bağlamda “yabancı” (el) sayılabilir ve yanında tartışmaktan çekinilmesi doğaldır. (Anlamca uygun)

Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi

  • Cümle: “Çocukluğumun renkli rüyalarını süsleyen o kanatlı Chevrolet birçok kez el değiştirdi.”
  • Deyim: El değiştirmek
  • Anlamı: Bir malın veya mülkün sahibinin değişmesi, birinden başkasına geçmesi.
  • Bağlam: Arabanın satılması veya başka birine geçmesi anlamında doğru kullanılmıştır. (Doğru kullanım)

Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması ve Hata Tespiti
A seçeneğindeki “el alışkanlığı” ifadesi, genellikle bir şeyi düşünmeden, sadece alışkanlık olduğu için yapmak (bazen olumsuz anlamda, örneğin hırsızlık için de kullanılır) anlamındadır. Ancak usta birinin becerisini anlatırken “el yatkınlığı” veya doğrudan “ustalık” ifadeleri daha uygundur. Ayrıca soruda sorulan kalıplaşmış deyimler (el ayak çekilmek, el çektirmek, el değiştirmek) tam birer deyim iken, A seçeneğindeki kullanım bir deyim hatasından ziyade anlam kayması gibi durmaktadır.

Ancak, A seçeneği dikkatli incelendiğinde; “el alışkanlığı” deyimi kişinin bilinçsizce yaptığı hareketleri temsil eder. Ustanın bir işi başarıyla yapması “el çabukluğu” veya "el ustalığı"dır. “El alışkanlığı” genellikle “yanlışlıkla yapma” veya “fark etmeden yapma” bağlamında (Örn: “Anahtarı cebime koymuşum, el alışkanlığı işte.”) kullanılır. Bu yüzden bağlama en uzak olan budur.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: [CEVAP:] A şıkkı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:bullseye: [TEMEL KAVRAMLAR:]

1. El Ayak Çekilmek

  • [Tanım:] Issızlaşmak, sessizleşmek.
  • [Bu problemde:] İftar vaktindeki boş sokakları betimlemek için kullanılmıştır.

2. El Çektirmek

  • [Tanım:] Bir işi yapmasına engel olmak, uzaklaştırmak.
  • [Bu problemde:] Öğrencinin ders çalışması için ev işlerinden muaf tutulmasını anlatır.

:warning: [SIK YAPILAN HATALAR:]

:cross_mark: Deyimin Kelimelerini Değiştirmek

  • [Yanlış:] Deyimler kalıplaşmış ifadelerdir, “el ayak çekilmek” yerine “ayak el çekilmek” denemez.
  • [Doğru:] Deyim, cümleye kattığı anlamla birlikte bir bütün olarak değerlendirilmelidir. A şıkkında “el alışkanlığı” deyimi “ustalık/beceri” yerine kullanıldığı için bağlam hatası yapılmıştır.

Başka bir sorunun analizini yapmamı veya bu sorudaki deyimlerin farklı kullanımlarını örneklendirmemi ister misin?