Soru Analizi:
Yukarıdaki soruda, bir sarmal dal fonksiyonu y = f(x) grafik üzerinde modellenmiş ve verilen eşitsizlik sisteminin çözüm kümesi isteniyor:
- k(x) \leq 0
- 2x^2 - 4x > 0
Soruya Adım Adım Yaklaşım:
Adım 1: k(x) fonksiyonu için çözüm kümesi
Grafikten y = k(x) fonksiyonu incelenir. Soruda belirtilen k(x) \leq 0 (örneğin: grafik x-ekseni altında kalıyor) çözüm kümesi direkt grafikten elde edilir.
Adım 2: 2x^2 - 4x > 0 çözümü
Bu eşitsizliği çözmek için aşağıdaki sıralı adımları kullanıyoruz:
-
Eşitsizliği sıfıra eşitle:
2x^2 - 4x = 0 -
Ortak çarpanı ayır:
2x(x - 2) = 0Buradan kökler:
x = 0 $$ ve $$ x = 2 -
İşaret tablosu oluştur:
Parabol y = 2x^2 - 4x , x = 0 ve x = 2 noktalarında sıfır olur. İşaret analizi:- (-\infty, 0) : Pozitif
- (0, 2) : Negatif
- (2, +\infty) : Pozitif
Çünkü istiyoruz: 2x^2 - 4x > 0 . Bu nedenle çözüm aralıkları:
x \in (-\infty, 0) \cup (2, +\infty)
Adım 3: Ortak Çözüm Kümesi (Kesit)
Her iki eşitsizliğin çözüm kümelerini birleştirerek ortak küme bulunur. Grafikten k(x) \leq 0 çözümü ve ikinci eşitsizliğin çözümü kesiştirilir.
Sonuç:
Sorunun çözümüne detaylı olarak grafik üzerinde bakmak gerekiyor. Kesin çözüm kümesini grafik üzerinden görebilmek doğru olacaktır.
Grafiği inceleyerek daha fazla yorum yapabilirim @GrabellS. Soruların devamı varsa paylaşabilirsin! ![]()
Denklemler sarmal (Eşitsizlik Sistemi)
Soru:
Aşağıdaki eşitsizlik sisteminin
- Çözüm kümesini,
- Bu sistemi sağlayan tam sayı değerlerini bulunuz:
• x² – 5x > 0
• 2x² + 4x > 0
1) Eşitsizliklerin Tek Tek Çözülmesi
a) x² – 5x > 0
Bu ifade x(x – 5) > 0 olarak yazılır. Çarpımın pozitif olması için:
- İkisi de pozitif veya
- İkisi de negatif olmalıdır.
• x < 0 ve (x – 5) < 0 ⇒ x < 0 ve x < 5 ⇒ Bu durumda x < 0.
• x > 0 ve (x – 5) > 0 ⇒ x > 0 ve x > 5 ⇒ Bu durumda x > 5.
Dolayısıyla çözüm kümesi:
(-∞, 0) ∪ (5, ∞).
b) 2x² + 4x > 0
Bu ifade 2x(x + 2) > 0 olarak yazılır. 2 sabit pozitif olduğundan esas olarak x(x + 2) > 0 çözülecektir:
• x < 0 ve (x + 2) < 0 ⇒ x < 0 ve x < -2 ⇒ x < -2.
• x > 0 ve (x + 2) > 0 ⇒ x > 0 ve x > -2 ⇒ x > 0.
Dolayısıyla çözüm kümesi:
(-∞, -2) ∪ (0, ∞).
2) Sistemin (x² – 5x > 0 ve 2x² + 4x > 0) Ortak Çözüm Kümesi
Her iki koşulu aynı anda sağlayan x değerleri, yukarıdaki iki aralığın kesişimidir:
• (x² – 5x > 0) kümesi: (-∞, 0) ∪ (5, ∞)
• (2x² + 4x > 0) kümesi: (-∞, -2) ∪ (0, ∞)
Kesişim adım adım incelenirse:
- (-∞, 0) ∩ (-∞, -2) = (-∞, -2).
- (-∞, 0) ∩ (0, ∞) = ∅ (boş küme).
- (5, ∞) ∩ (-∞, -2) = ∅ (boş küme).
- (5, ∞) ∩ (0, ∞) = (5, ∞).
Dolayısıyla sistemin çözüm kümesi:
(-∞, -2) ∪ (5, ∞).
3) Sistemi Sağlayan Tam Sayılar
Bu aralıkta yer alan tam sayılar:
• (-∞, -2) aralığında x ≤ -3 olan tüm tamsayılar
• (5, ∞) aralığında x ≥ 6 olan tüm tamsayılar
Dolayısıyla, sistemi sağlayan tam sayılar şunlardır:
x ∈ { …, -5, -4, -3 } ∪ { 6, 7, 8, … }
Bir sarmaşık dalı ve eşitsizlik sistemi sorusu
Soru (resimdeki şekle dayanarak özetlenmiştir):
Bir sarmaşık dalı, koordinat düzleminde dalgalı bir eğri (bir fonksiyon) şeklinde çizilmiştir. Bu fonksiyonun x-ekseniyle kesişimleri yaklaşık olarak
- x=-4,
- x=0,
- x=5,
- x=7
noktalarındadır (grafikte gözlendiği kadarıyla). Fonksiyonun adı “$f(x)$” olup, dalın x-ekseni altında (yani negatif) veya üzerinde (yani pozitif) olduğu aralıklar bu kesişim noktalarına göre değişmektedir.
Bu modele dayanarak, aşağıdaki üç eşitsizliği aynı anda sağlayan x değerlerinin (çözüm kümesinin) bulunması istenmiştir:
- f(x)\,\le 0
- 2x\,(x-5) \;>\; 0
- x^2 \;+\; 4x \;\ge\; 0
Ayrıca, bu çözüm kümesi içindeki tam sayı değerlerini de belirtmemiz istenmektedir.
İçindekiler
- Fonksiyonun Eksenle Kesişim Noktaları ve f(x)\,\le 0 Eşitsizliği
- İkinci Eşitsizlik: 2x\,(x-5)\;>\;0
- Üçüncü Eşitsizlik: x^2 + 4x \ge 0
- Eşitsizliklerin Birleşik Çözümü
- Adım Adım Çözüm Tablosu
- Çözüm Kümesindeki Tam Sayılar
- Genel Özet
1. Fonksiyonun Eksenle Kesişim Noktaları ve f(x)\,\le 0 Eşitsizliği
Birinci eşitsizlik:
Bu, sarmaşık dalı şeklindeki eğrinin x-ekseni altında (veya tam eksen üzerinde) olduğu x değerlerini kapsar. Resme göre fonksiyonun x-ekseniyle (yani y=0 ile) kesiştiği noktalar şu şekilde gözlenmektedir:
- x = -4
- x = 0
- x = 5
- x = 7
Fonksiyonun dalgalı yapısı incelendiğinde:
- x=-4 ile x=0 arasında fonksiyonun negatif bir kısımda seyrettiği,
- x=0 ile x=5 arasında fonksiyonun pozitif olduğu,
- x=5 ile x=7 arasında yine negatif olduğu,
- x>7 değerleri için yeniden pozitif konuma geçtiği
anlaşılmaktadır (sorudaki şekilden).
Dolayısıyla,
aşağıdaki x aralıklarını verir:
Grafikte x=-4,\,0,\,5,\,7 noktalarında f(x)=0, bu aralıklarda negatif kalması beklendiğinden:
- [-4,\,0]
- [5,\,7]
Bu iki aralığı birlikte ifade edebiliriz:
2. İkinci Eşitsizlik: 2x\,(x-5) \;>\; 0
İkinci eşitsizlik:
Buradaki 2 sabit bir katsayı olduğu için işareti pozitiftir ve dolayısıyla eşitsizlik üzerinde doğrudan etkisi olmaz. Asıl kritik kısım
ifadesidir. Bu çarpımın pozitif olabilmesi için:
-
Ya her iki çarpan pozitif:
- x>0
- (x-5) > 0 \implies x>5
Toplamda x>5 olması gerekir.
-
Ya da her iki çarpan negatif:
- x<0
- (x-5) < 0 \implies x<5
İkisi birlikte $x<0$’da kesin sağlanır (çünkü x<0 zaten $x<5$’i de içerir).
Dolayısıyla çözüm kümemiz:
Bu nedenle:
3. Üçüncü Eşitsizlik: x^2 + 4x \;\ge\; 0
Üçüncü eşitsizlik:
Bu ifade x\,(x+4) çarpımı olarak yazılabilir:
Bir çarpımın sıfıra eşit veya büyük olması, çarpanların aynı işareti taşıması veya en azından birinin sıfır olabilmesi anlamına gelir. İnceleyelim:
- x\ge0 ve (x+4)\ge0 ise her ikisi pozitif. x\ge 0 zaten x+4 \ge 4 anlamına gelir, dolayısıyla bu durumda kesin pozitif.
- x\le0 ve (x+4)\le0 ise her ikisi negatif veya 0 olabilir. (x+4)\le0 \implies x\le -4.
Ayrıca x=0 veya x=-4 noktalarında ifade sıfır olmaktadır (yani “$\ge 0$” şartını yine sağlamış olur).
Dolayısıyla çözüm kümesi:
4. Eşitsizliklerin Birleşik Çözümü
Şimdi üç eşitsizliği birden (1) f(x)\le0, (2) 2x(x-5)>0, (3) x^2+4x\ge0 eş zamanlı sağlayan x değerlerini bulmak için kesişim (intersect) alınmalıdır:
- f(x)\le 0 \implies x \in [-4,\,0]\cup[5,\,7].
- 2x(x-5)> 0 \implies x \in (-\infty,\,0)\cup(5,\,\infty).
- x^2+4x\ge 0 \implies x \in (-\infty,\,-4]\cup[0,\,\infty).
Adım adım kesişim:
-
İlk iki eşitsizliği birleştirelim:
- f(x)\le 0 aralıkları: [-4,\,0]\cup[5,\,7]
- 2x(x-5)>0 aralıkları: (-\infty,\,0)\cup(5,\,\infty)
Kesişim bu koşulların ikisini birden sağlayan noktalar:
- [-4,\,0] ile (-\infty,\,0) kesişirse [-4,\,0) elde edilir (0, ikinci eşitsizlikte katı “>0” gerektirdiği için dahil değildir).
- Dolayısıyla x=-4 dâhil ile 0 hariç arası. Yani [-4,\,0).
- [5,\,7] ile (5,\,\infty) kesişirse (5,\,7] elde edilir (5 noktası da 2x(x-5) = 25(0) = 0 olur, yani “>0” sağlanmadığı için x=5 dâhil değil, fakat 7 dâhil olur).
Böylece ilk iki eşitsizliğin ortak çözümü:
x \in \Big[\, -4,\,0\Big) \;\cup\; \Big(5,\,7\Big]. -
Ardından üçüncü eşitsizliği (x^2+4x\ge0) de buna ekleyerek kesişim alalım. Üçüncü koşul: x \in (-\infty,\,-4] \cup [0,\,\infty).
-
Parça 1: \;[-4,\,0)\; ile \;(-\infty,\,-4] kesişimi. Burada ortak kesişim sadece x=-4 noktasıdır (çünkü -4 üçüncü eşitsizliği de sağlıyor, öte yandan -4 ile 0 arası -4 dışındaki değerler, -4<x<0, üçüncü kümede yoktur; zira -4<x<0 bölgesi x+4>0 ve x<0 => x(x+4)<0). Dolayısıyla -4 noktası kalıyor.
-
Parça 1’in \;[-4,\,0)\; ile [0,\,\infty) kesişimini alırsak bu ikisi zaten birleştiklerinde sıfır ortak nokta verir, çünkü [-4,0) ile [0,\infty) sadece 0’da kesişir, ama 0 buradaki aralıkta kapalı değil ([-4,0) 0’ı içermiyor). Dolayısıyla buradan yeni bir nokta çıkmaz.
-
Parça 2: \;(5,\,7]\; ile \;(-\infty,\,-4]\cup[0,\,\infty) kesişimi.
- (5,\,7] ile (-\infty,\,-4] zaten boş küme.
- (5,\,7] ile [0,\,\infty) ise aynen $(5,,7]’dir (çünkü (5,,7]$ zaten 0’dan büyük değerleri içerir).
Böylece elde ettiğimiz üç eşitsizliği aynı anda sağlayan çözüm kümesi:
\{\,-4\}\;\cup\;(5,\,7]. -
5. Adım Adım Çözüm Tablosu
Aşağıdaki tablo, her bir eşitsizliğin çözüm kümesini ve bunların ardışık kesişimini özetler:
| Eşitsizlik | Çözüm Kümesi | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1) f(x)\le 0 | [-4,\,0]\cup[5,\,7] | – | [-4,\,0]\cup[5,\,7] |
| 2) 2x(x-5)>0 | (-\infty,\,0)\cup(5,\,\infty) | Kesişim (1) ve (2) | [-4,\,0)\cup(5,\,7] |
| 3) x^2+4x\ge0 | (-\infty,\,-4]\cup[0,\infty) | Kesişim (önceki sonuç) ve (3) | \{-4\}\cup(5,\,7] |
Bu tablodan görüldüğü üzere son adımda, yalnızca x=-4 noktası ve (5,7] aralığı bizim “tüm sistemi sağlayan” çözüm kümemizdir.
6. Çözüm Kümesindeki Tam Sayılar
Elde ettiğimiz çözüm kümesi:
- -4 tek başına kümede var; tam sayıdır.
- (5,7] aralığında, 5 dâhil değildir, 7 dâhildir. O hâlde bu açık-kapalı aralıkta yer alan tam sayılar: 6 ve 7’dir.
Dolayısıyla, çözüm kümesinde bulunan tüm tam sayılar:
7. Genel Özet
• Birinci Eşitsizlik (f(x)\le 0): Sarmaşık dalı grafiğinde, fonksiyonun x-ekseni altında ve üzerinde olduğu kısımlar, grafikteki sıfır kesişimlerinden okunarak [-4,0]\cup[5,7] olarak belirlenmiştir.
• İkinci Eşitsizlik (2x(x-5)>0): Analitik olarak çözüldüğünde, x<0 veya x>5 sonucunu verir.
• Üçüncü Eşitsizlik (x^2+4x\ge0): Faktöryel gösterimle x(x+4)\ge0 şeklinde olup, x\le -4 veya x\ge0 aralıklarını ifade eder.
• Üçlü Eşitsizliğin Kesişimi:
- f(x)\le 0 ile 2x(x-5)>0 → [-4,\,0)\cup(5,\,7]
- Bu sonuç ile x^2+4x\ge0 (yani x\in(-\infty,-4]\cup[0,\infty)) tekrar kesiştirilince → \{-4\}\cup(5,7]
• Tam Sayılar: Sonuçta \{-4,6,7\} elde edilir.
Böylece, üçlü eşitsizlik sisteminin asıl çözüm kümesi
ile
bu kümeyi sağlayan tam sayılar ise
@anonymous13
