Denklem Kurma Problemi Çözümü
Soru Açıklaması:
Sorunun detayları fotoğrafta şu şekilde:
- Toplamda bir grup muz var, tanesi x liradan satılıyor.
- Bu muzların içinden 20 tanesi çürük çıkmış.
- Kalan muzlar, tanesi 3x liradan satılmış ve %80 kar elde edilmiş.
- Buna göre, toplam kaç muz satılmıştır?
Çözüm
1. Toplam Muz Adedini Belirleyelim
Toplamda n adet muz olsun. Bu muzların 20 tanesi çürük olduğu için geriye kalan muzlar:
2. Kar Hesabı
%80 kar elde edildiğine göre:
Muzlar başta tanesi x liradan maliyetliydi.
Karlı satış fiyatı tanesi 3x liradan satıldığı için:
Burada %80 kar 0.8 olarak ifade edilir. Bu durumda denklem şöyle kurulur:
3. Ödeme Dengesi
Kalan muzların satışından elde edilen gelir:
Bu gelir aynı zamanda maliyet ve kar toplamına eşit olmalıdır. Maliyeti şu şekilde hesaplarız:
Toplam muzların maliyeti:
%80 karın toplamını ifade etmek için:
4. Denklem Kurulum ve Çözüm
Bu ifadeyi şimdi sadeleştirip çözebiliriz. İlk olarak sağ tarafı düzenleyelim:
Buradan x’ler sadeleşir:
Şimdi düzenleyelim:
5. Sonuç
Toplam muz sayısı n = 50 olarak bulunur.
Cevap: A) 50
Tanesi x liradan satılan muz problemi (1,21)
Soru (Fotoğraftaki metnin özeti):
Bir tacir tarafından alınan muzların birim alış fiyatı x liradır. Toplam muzlardan 20 tanesi çürük çıktığı için satılamaz. Geriye kalan muzların her biri ise 3x liradan satılır. Bu satış sonucunda %80 kâr elde edilir. Buna göre, kaç tane muz satılmıştır?
Seçenekler:
A) 50
B) 45
C) 40
D) 35
E) 30
İçindekiler
-
- Temel Kavramlar
- Denklem Kurma Adımları
- Adım Adım Çözüm
- Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Örnek Kontrol ve Doğrulama
- Özet Tablo
- Ek Açıklamalar ve Alternatif Çözüm Yolları
- Sonuç ve Değerlendirme
- Kısa Özet
1. Problem Özeti
Bir tacir, tanesi x liradan birçok muz satın alıyor. Bu muzların toplam adedi henüz bilinmiyor ve T ile ifade ediyoruz. Ancak bu muzların 20 tanesi çürük çıktığı için satılamıyor. Kalan muzların (yani T - 20 tane muzun) her biri daha yüksek bir fiyattan, yani 3x liradan satılıyor.
Bu satıştan elde edilen kâr oranının %80 olduğu söylenmiş. %80 kâr, toplam masrafın (toplam maliyetin) üzerine **%80 ekleyerek bir gelir elde edildiği anlamına gelir. Başka bir deyişle, kâr oranı %80 ise gelir, maliyetin 1.8 katı (yani maliyet + 0,8 × maliyet = 1,8 × maliyet) olmuştur.
Sonuçta bizden, satın alınan toplam muz sayısını bulmamız isteniyor.
2. Temel Kavramlar
- Alış Fiyatı (Maliyet Fiyatı): Tacirin muz başına ödediği tutar, problemde x lira olarak verilmiştir.
- Satış Fiyatı: Kalan her bir muzun satıldığı fiyat 3x liradır.
- Toplam Maliyet: T tane muzun tanesi x liradan alındığı için T × x liradır.
- Toplam Gelir (Hasılat): Çürük olmayan (T-20) muz satıldığında her biri 3x liradan satıldığı için toplam (T - 20) × 3x liradır.
- Kâr Oranı: %80 kâr, bu ticarette harcanan maliyetin üstüne %80 eklenmesi demektir. Gelir = Maliyet + %80 Maliyet = 1.8 × Maliyet.
Denklem kurarken şu önemli formülü kullanacağız:
Gelir = (T - 20) × 3x
Maliyet = T × x
Kâr %80 ⇒ Gelir = Maliyet × (1 + 0.80) = 1.8 × Maliyet
3. Denklem Kurma Adımları
Aşağıdaki adımları izleyerek denklem kuracağız:
- Toplam muz sayısını T olarak tanımla.
- Kalan muz sayısını (T - 20) olarak ifade et.
- Gelir: Kalan muzların satışından elde edilen para = (T - 20) × (3x).
- Maliyet: Bütün muzlar için ödenen toplam para = T × x.
- Kâr yüzdesini (yani %80) gelire ilişkin formül olarak yaz:
(Gelir) = (Maliyet) × (1.8).
Bu formüller yardımıyla T bilinmeyenini çözeceğiz.
4. Adım Adım Çözüm
Adım 1: Değişkenleri Tanımlama
- Toplam muz sayısı: T
- Tanesi x liradan alınan muzların toplam maliyeti: T × x
- Toplamda 20 muz çürük olduğu için satılan muz adedi: T - 20
- Satış fiyatı (kalan her bir muzun tanesi): 3x lira
- Toplam satış geliri: (T - 20) × 3x
Adım 2: Kâr Oranı Formülü
Kâr oranı = %80 ⇒ Gelir = Maliyetin 1.8 katı:
Problemde:
Adım 3: Denklemi Sadeleştirme
Denklemi adım adım çözelim:
- Gelir ifadesi:
- Maliyet ifadesi:
- Kâr %80 \Rightarrow Gelir = 1.8 × Maliyet:
Şimdi her iki tarafı x ile çarpılan kısımları sadeleştirebiliriz. Eğer x \neq 0 (ki fiyat 0 olamayacağı için x > 0 varsayıyoruz), x’ler bölünebilir:
Adım 4: Sayısal Çözüm
Bu durumda toplam alınan muz sayısı T = 50 çıkar.
Adım 5: Bulduğumuz Sonucu Seçeneklerle Karşılaştırma
Seçeneklerde A) 50, B) 45, C) 40, D) 35, E) 30 vardır. Bulduğumuz sonuç 50 olduğuna göre A seçeneği doğrudur.
5. Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Çürük Muzları Göz Ardı Etme: Bazı öğrenciler denklem kurarken T tane muzun tamamını 3x liradan satıldığını sanıp başarısız çözüme ulaşabilir. Oysa 20 tanesinin satılamadığı vurgulanmıştır.
- Kâr Oranını Yanlış Yorumlama: Kimi öğrenciler %80 kârı, toplam gelirin %80’i gibi alıp yanılabiliyor. Doğrusu, maliyetin %80 fazlası = 1.8 × maliyet şeklinde düşünmektir.
- x’lerin İptalini Unutma: Denklem kurarken her iki tarafta ortak çarpan olan x’i ihmal etmemek gerekir. Aksi hâlde çözümde fazladan bilinmeyen gibi gözükecektir.
- Yanlış Dört İşlem: 3.0 ve 1.8 gibi ondalıklı sayılarla işlem yaparken dikkatsizlikten kaynaklanan hatalar ortaya çıkabilir.
6. Örnek Kontrol ve Doğrulama
T = 50 kabul edip denetleyelim:
- Alış maliyeti:
- Satılabilen muz sayısı:
- Birim satış fiyatı: 3x olduğu için,
- Kâr %80 ise,
Sonuçta gelir 90x çıkar ki bu, 30 muzun 3x liradan satılmasıyla aynı değerdir. Yani kâr hesabı doğru, sonuç tutarlıdır.
Bu doğrulama, T = 50 sonucunun geçerli olduğunu net biçimde gösterir.
7. Özet Tablo
Aşağıdaki tabloda denklem kurma ve çözüm aşamalarını özetliyoruz:
| Aşama | İşlem | Matematiksel Gösterim / Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Tanım | Toplam muz sayısı T | T (bilinmiyor) |
| 2. Çürük Muzları Çıkarma | Kalan muz adedi: T - 20 | T - 20 |
| 3. Toplam Maliyet | T muz × x lira | T × x |
| 4. Toplam Gelir | (T - 20) muz × 3x lira | 3x (T - 20) |
| 5. Kâr Oranı | %80 kâr ⇒ Gelir = 1.8 × Maliyet | 3(T - 20)x = 1.8 (T x) |
| 6. Hesaplama | Denklemi sadeleştir: 3(T - 20) = 1.8T | 3T - 60 = 1.8T |
| 7. Çözüm | 3T - 1.8T = 60 ⇒ 1.2T = 60 ⇒ T = 50 | T = 50 |
| 8. Sonuç | Toplam muz sayısı 50 | (A) 50 |
8. Ek Açıklamalar ve Alternatif Çözüm Yolları
- Oran-Orantı Yöntemiyle Çözüm: Bazı öğrenciler bütün işlem yerine oransal yaklaşım kullanabilir. Kârın %80 olması, gelir/maliyet = 1.8 anlamına gelir. Gelir = (T-20)3x, Maliyet = Tx sırasıyla orantı kurarak yine T = 50’yi bulurlar.
- Kontrol Soruları:
- Muzların tanesini 3 kat fiyatına satmak, kâr oranına nasıl etki ediyor?
- Acaba satışı kaç tane muz üzerinden yapıyoruz, onun farkında mıyız?
- İşlem hatası var mı, kârı yüze nasıl çeviriyoruz?
- Maliyet Kavramı: Çürük muzlara da aslında ödeme yapılmıştır. Yani 50 muzun tamamı için x liradan ücret ödenmiştir. O yüzden maliyet, 50×x’tir.
- Satış Hilesi: Kalan 30 muzun 3x liradan satılması, orijinal birim fiyatın 3 katı değerdedir; bu da kâr marjını yükseltir.
9. Sonuç ve Değerlendirme
- Denklemi kurup sadeleştirdiğimizde T = 50 bulduk.
- Seçeneklerdeki A) 50 doğru yanıttır.
- Çürük çıkan 20 muz, satılamadığı için gelir getirmez ancak maliyete dahildir. Satılabilen 30 muz, 3x liradan satıldığı için toplam gelir 90x olmuştur; bu da 50x maliyetin %80 fazlası (yani 50x + 40x = 90x) ile uyumludur.
Sonuç: Toplam muz sayısı 50’dir.
10. Kısa Özet
- Toplam Muz Sayısı (T): Aranıyor.
- Maliyet: T × x.
- Satış: (T - 20) muz, 3x’ten satılıyor ⇒ Gelir = 3x (T - 20).
- Kâr %80 ⇒ Gelir = 1.8 × Maliyet.
- Denklem: 3(T - 20) = 1.8T. Çözülünce T = 50.
Bir başka deyişle, başlangıçta 50 muz vardı, 20’si çürüdü, geri kalan 30 muz satılarak %80 kâr elde edildi. Sonuç, A şıkkı olan 50.
Tanesi x liradan alınan muzların 20 tanesi çürük çıkıyor. Kalan muzlar tanesi 3x liradan satıldığında %80 kâr ediliyor. Buna göre, kaç tane muz satılmıştır?
Cevap: 30
Çözüm Aşamaları:
-
Değişkenlerin Tanımlanması
- Toplam muz sayısı: N
- Alış fiyatı (bir muzun maliyeti): x lira
- Satılan muz adedi: N - 20 (Çünkü 20 tanesi çürük çıkıyor ve satılamıyor)
- Satış fiyatı (bir muz): 3x lira
-
Toplam Maliyet Hesabı
- Bir muzun maliyeti: x
- Tüm muzların toplam maliyeti:\text{Maliyet} = N \cdot x
-
Toplam Gelir Hesabı
- Satılabilen muzlar: N - 20
- Bir muzun satış fiyatı: 3x
- Toplam satış geliri:\text{Gelir} = (N - 20) \cdot 3x
-
%80 Kâr Koşulunun Denklemle İfade Edilmesi
- %80 kâr demek, toplam gelir = maliyet + (maliyetin %80’i) anlamına gelir.
- Başka bir deyişle,\text{Gelir} = \text{Maliyet} \times (1 + 0{,}80) = 1{,}8 \cdot (N \cdot x)
- Denklem:(N - 20) \cdot 3x = 1{,}8 \cdot N \cdot x
-
Denklemi Sadeleştirme ve Çözme
- Her iki tarafta da x ortak çarpan olarak bulunur ve x ≠ 0 olduğu için sadeleştirilebilir:3(N - 20) = 1{,}8N
- Sadeleştirelim:3N - 60 = 1{,}8N3N - 1{,}8N = 601{,}2N = 60 \quad \Rightarrow \quad N = \frac{60}{1{,}2} = 50
- Her iki tarafta da x ortak çarpan olarak bulunur ve x ≠ 0 olduğu için sadeleştirilebilir:
-
Sonuç
- Toplam muz sayısı N = 50.
- Satılabilen muz sayısı = N - 20 = 50 - 20 = 30.
Dolayısıyla kaç tane muz satılmıştır? sorusunun cevabı:
30
