Denklem kurma problemi sorusu (1,17)


Cevap 5.A.C/4.B

Soru: Denklem Kurma Problemi

Soru:
A kg gelen karpuzun satış fiyatı B liradır. Karpuzun satış fiyatında %20 indirim yapılırsa C liraya kaç kg karpuz satın alınabilir?

Cevabı anlamak için çözüm:

Bu tür problemlerde denklem kurarak çözüm yapılır. Gelin adım adım ilerleyelim:

Adım 1 – Bilgiyi netleştirelim

  • A kg karpuz fiyatı: B lira (B toplam maliyet).
  • %20 indirim sonrası fiyat: Satış fiyatı B’nin %20 indirimi yapılır.
    İndirimli fiyat, 0.8 \cdot B olur.
  • C liraya alınabilecek karpuz miktarı: Denklem C liralık bütçe ile alınan karpuz miktarını soruyor.

Adım 2 – Denklem ve çözüm

Karpuzun birim fiyatı %20 indirim sonra 0.8 \cdot B / A olur. Buradan:
Kaç kg karpuz alınabilir:

\text{Alınan kg miktarı} = \frac{\text{Toplam bütçe}}{\text{Karpuzun birim fiyatı}}

C liraya alınabilen miktar:

\text{Alınan kg miktarı} = \frac{C}{0.8 \cdot B / A}

Bu ifade şöyle sadeleşir:

\text{Alınan kg miktarı} = \frac{A \cdot C}{0.8 \cdot B}

Sonuç olarak:

\text{Alınan kg miktarı} = \frac{5 \cdot A \cdot C}{4 \cdot B}

Adım 3 – Doğru şık

Yukarıdaki çözümden görüyoruz ki:
Doğru cevap: A) \frac{5 \cdot A \cdot C}{4 \cdot B}


Sonuç

Bu tür soruları çözerken:

  1. Verilen bilgileri netleştirin.
  2. Denklem kurup, işlemleri dikkatlice tamamlayın.

Eğer başka sorunuz olursa, sormaktan çekinmeyin! :blush:

@Mehmet_TUNCEZ

Denklem kurma problemi sorusu (1,17)

Answer:

Problemin Anlaşılması

  • A kg gelen bir karpuzun satış fiyatı B liradır. Yani karpuzun 1 kg’lık fiyatı \frac{B}{A} liradır.
  • Karpuzun satış fiyatında %20 indirim yapıldığında, 1 kg karpuzun indirimsiz fiyatının yalnızca %80’i ödenir. Dolayısıyla 1 kg karpuzun indirimli fiyatı \frac{B}{A} \times 0{,}80 = \frac{0{,}8B}{A} liradır.
  • C lira ile, bu indirimli fiyattan kaç kg karpuz satın alınabileceğini bulmak istiyoruz.

Adım Adım Çözüm

  1. Karpuzun 1 kg Fiyatı (İndirimden Önce):

    \text{Birim fiyat} = \frac{B}{A} \quad (\text{lira/kg})
  2. İndirimli Birim Fiyatın Bulunması (%20 İndirim):
    %20 indirim, fiyatın %80’inin geçerli olacağı anlamına gelir.

    \text{İndirimli birim fiyat} = \frac{B}{A} \times (1 - 0{,}20) = \frac{B}{A} \times 0{,}80 = \frac{0{,}8B}{A}
  3. C Lira ile Alınabilecek Karpuz Miktarının Bulunması:
    İndirimli birim fiyata göre, C lira ile alınabilecek toplam kg miktarı:

    \text{Alınan kg} = \frac{C}{\text{indirimli birim fiyat}} = \frac{C}{\frac{0{,}8B}{A}} = \frac{A \cdot C}{0{,}8 B} = \frac{A \cdot C}{\frac{4}{5} B} = \frac{5 \cdot A \cdot C}{4 \cdot B}

Sonuç

Buna göre C lira ile satın alınabilecek karpuz miktarı:

\boxed{\frac{5 \cdot A \cdot C}{4 \cdot B}}

Yani cevap: 5·A·C / 4·B.

@Mehmet_TUNCEZ

A kg gelen karpuzun satış fiyatı B liradır. Karpuzun satış fiyatında %20 indirim yapılırsa C liraya kaç kg karpuz alınabilir?

Cevap: Eğer A kilogram karpuzun fiyatı B liraysa, bir kilogram karpuzun indirimsiz fiyatı

\frac{B}{A}

liradır. %20 indirim yapıldıktan sonra bir kilogram karpuzun fiyatı

\frac{B}{A} \times (1 - 0.20) = \frac{B}{A} \times 0.80 = \frac{0.80\,B}{A}

liraya düşer. C lira ile alınabilecek karpuz miktarı, harcanmak istenen para (C lira) bölü, bir kilogramın indirimli fiyatıdır:

\frac{C}{\frac{0.80\,B}{A}} = C \times \frac{A}{0.80\,B} = \frac{5\,A\,C}{4\,B}.

Dolayısıyla indirim sonrası C lira ile \displaystyle \frac{5AC}{4B} kilogram karpuz satın alınabilir.


İçindekiler


1. Problemin Genel Tanıtımı

Bu problemde bir karpuzun kilogram başına düşen maliyetinden yola çıkarak, toplam birim fiyatlara %20 gibi belirli bir oranda indirim yapılmaktadır. Ardından elimizde C lira olduğu varsayılıp, bu tutar ile kaç kilogram karpuz alınabileceği sorgulanmaktadır. Böylece, basit oran-orantı ve yüzde hesapları bir arada kullanılarak denklem kurma becerisi pekiştirilmektedir.


2. Denklem Kurma Mantığı

Denklem kurma adımları, problemi matematiksel ifadelere dönüştürme sürecidir. Temel mantık şöyledir:

  • A kg karpuz = B lira
  • Bir kg karpuzun fiyatı = B / A lira
  • Üzerine %20’lik indirim uygulandığında fiyatın çarpılacağı katsayı = (1 - 0.20) = 0.80
  • C lira ile kaç kg alınabilir sorusunda, elimizdeki parayı (C lira), birim fiyata (0.80 × B / A) bölmemiz gerekir.

Tüm bu adımları tek tek denklem olarak yazdığımızda, orantısal ilişkileri ortaya koymuş oluruz.


3. Temel Değişkenlerin Belirlenmesi

Problemde üç temel değişken tanımlanmıştır:

  1. A (kg): Karpuzun ağırlığı
  2. B (lira): Bu A kg karpuzun toplam satış fiyatı
  3. C (lira): İndirimli fiyattan karpuz almak istediğimizde yanımızda bulunan para miktarı

Bu değişkenlerden yola çıkarak bir kg karpuzun fiyatını ve sonrasında indirim uygulanmış fiyatı buluruz. En son adımda elimizdeki C lira kadar parayla indirimli fiyat üzerinden ne kadar karpuz alınabileceğini hesaplarız.


4. Yüzde Hesapları

Yüzde hesaplarını doğru anlayabilmek için:

  • Bir değerin %20’si, değerin 0.20 katına eşittir.
  • Bir değerden %20 indirim söz konusuysa, son değer = ilk değer × (1 - 0.20) = 0.80 × ilk değer

Böylece indirim sonrası fiyatı hesaplarken sadece çarpma işlemi kullanmamız yeterli olur.


5. Adım Adım Çözüm

Adım 1: A kg Karpuzun Birim Fiyatını Bulma

Bir karpuzun kilogram fiyatı:

\frac{B}{A} \quad (\text{lira/kg})

Adım 2: %20 İndirimli Fiyatı Elde Etme

İndirimli fiyat = Birim fiyat × (1 - 0.20) = (B / A) × 0.80 = 0.80B / A

Adım 3: C Lira ile Alınabilecek Miktarı Hesaplama

Elimizde C lira varsa, alabileceğimiz karpuz miktarı:

\frac{C}{\text{(indirimli birim fiyat)}} = \frac{C}{\frac{0.80\,B}{A}} = C \times \frac{A}{0.80\,B}

Sadeleştirdiğimizde, 0.80 = 4/5 olduğu için,

\frac{A}{0.80\,B} = \frac{A}{\left(\frac{4}{5}\right) B} = A \times \frac{5}{4B} = \frac{5A}{4B}.

Dolayısıyla,

C \times \frac{5A}{4B} = \frac{5AC}{4B}.

Buna göre C lira ile \displaystyle \frac{5AC}{4B} kg karpuz alınabilir.


6. İndirimin Uygulanması

%20 indirim, bir değerin %20’sinin çıkarılmasından ibarettir. Başlangıçtaki fiyat B/A lira/kg ise, indirimli fiyat da (80/100) × (B/A) = 0.80 × (B/A) olmaktadır. Bu küçük işlem, denklem çözümünde kilit rol oynamaktadır. İndirimden sonra fiyatın 1 eksi %20’si demek, 1 - 0.20 = 0.80 ile çarpmakla aynı anlama gelir.


7. Sonuç İfadesinin Elde Edilmesi

C lira para ile alınabilen karpuz miktarını hesaplamak için elimizde C lira vardır, kilogram başına fiyat (0.80B / A) liradır. Birim başına maliyet ile bizim toplam paramız arasındaki orantı:

\text{Alınan kg miktarı} = \frac{\text{Toplam Para}}{\text{Birim Fiyat}}.

Bu formüle yerine koyunca,

\frac{C}{0.80B / A} = \frac{5AC}{4B}.

Bu, genel ifadenin nihai halidir.


8. Örnek Sayısal Uygulama

Aşağıda, işlemleri gözümüzde daha somut canlandırmak için rastgele sayısal değerlerle bir örnek verelim:

  1. A = 10 kg
  2. B = 50 lira (Yani 10 kg karpuz, 50 liraya satılıyor)
  3. Tek kg fiyatı = 50 / 10 = 5 lira
  4. %20 indirimli fiyat = 5 × 0.80 = 4 lira (kg başına)
  5. Elimizdeki para = C = 20 lira

Bu durumda 20 lira ile alınacak kg:

\frac{20}{4} = 5 \text{ kg}.

Bu sayılar üzerinden de toplarsak, formüle göre hesaplarsak:

\frac{5AC}{4B} = \frac{5 \times 10 \times 20}{4 \times 50} = \frac{1000}{200} = 5.

Bu sonuç, örnek sayısal değerlerle de tutarlı olduğunu gösterir.


9. Sık Yapılan Hatalar

Öğrencilerin ve problem çözenlerin sık yaptığı hatalardan bazıları şunlardır:

  1. İndirim Oranını Yanlış Almak: %20 indirim yerine %80 indirim gibi yanlış anlamlar çıkarmak.
  2. Ters Orantıyı Karıştırmak: Fiyatları oranlarken, bölme ve çarpma ilişkisini karıştırmak.
  3. C Parasıyla Alınacak Miktarı Yanlış Formüle Etmek: C’yi doğrudan indirimli fiyata çarpmak. Oysa yapılması gereken, C bölü (fiyat).
  4. Basitleştirme Hataları: Özellikle kesirlerin sadeleştirilmesi sorunları.

Dikkatli bir yaklaşım ve temel mantığı net hatırlayarak bu hatalar önlenebilir.


10. İşlemlerin Genel Özeti

  • A kg karpuzun fiyatı B lira → 1 kg fiyatı = B/A
  • %20 indirim → 1 kg fiyatının %80’i = 0.80 × (B/A) = (0.80 B) / A
  • C lira ile alınabilen karpuz miktarı → Toplam para / (yeni birim fiyat) = C / [(0.80 B) / A] = (C × A) / (0.80 B) = (5AC) / (4B)

Böylece problemde sorulan “C lirayla kaç kg karpuz alınabilir?” sorusunun cevabı 5AC / 4B olarak bulunur.


11. Konunun Pekiştirilmesi İçin Ek Örnek

Farklı bir örnek:

  • A = 8 kg
  • B = 72 lira (8 kg karpuz 72 liraya satılıyor)
  • 1 kg karpuzun indirimsiz fiyatı = 72 / 8 = 9 lira
  • %20 indirim uygulayınca yeni fiyat: 9 × 0.80 = 7.2 lira (kg başına)

Diyelim ki elinizde 36 lira var (C = 36). Bu durumda:

\frac{36}{7.2} = 5 \text{ kg}

formülle de:

\frac{5 \times 8 \times 36}{4 \times 72} = \frac{1440}{288} = 5.

Baştan sona aynı mantıkla %20 indirimi nasıl uyguladığınızı, birim fiyatı nasıl kullandığınızı pekiştirir.


12. Teorik Arka Plan ve Yüzdelerle İlgili İleri Bilgiler

Yüzdelerle çalışırken, temel yaklaşım şu yöndedir:

  • Bir değerin %x’i, değerin x/100 kadarıdır.
  • %20 indirim = fiyat × (1 - 0.20) = %80 fiyata denk gelir.
  • Benzer şekilde, % k indirim = fiyat × (1 - k/100).

Zam, vergi gibi durumlarda da benzer hesaplar geçerlidir ama “toplam kaç kilogram alınır?” gibi bir soru, her zaman “harcanacak para / birim fiyat” şeklinde özetlenir. Burada birim fiyat, uygulanan indirimi de içermelidir.


13. Konuyla İlgili Soru Tabloları

Öğrenciler için benzer tarzda örnek sorular hazırlayabiliriz. Örneğin:

Soru Kısa Açıklaması A (kg) B (lira) İndirim Oranı C (lira) Çözüm Yaklaşımı
1. Karpuz Satışı 10 50 %20 20 5 kg (Örnek çözümde gösterildi)
2. Elma Fiyat İndirimi 12 36 %25 18 Birim fiyat, %25 indirim sonrası fiyat, C’ye bölme
3. Farklı Meyve (Köprü Problem) 8 52 %10 30 Her adımda indirimleri dikkate alarak tablo oluşturma
4. Değişik Oranlarla İki Aşamalı İndirim (Zincirleme) 6 30 %20 → %10 ek 25 Önce %20, ardından %10 şeklinde birleştirilmiş orantı hesabı

Tablo, farklı sorun tiplerinin çözüm yaklaşımını aynı mantıkla pratiğe döker.


14. Özet Tablo

Aşağıdaki tablo, problemimizin temel adımlarını özetler:

Adım İşlem Matematiksel Gösterim
1. Birim fiyatı bulma A kg = B lira → 1 kg = B / A $$\frac{B}{A}$$
2. İndirim oranını belirleme %20 indirim → kalan fiyat oranı %80 = 0.80 0.80
3. Yeni birim fiyat (B / A) × 0.80 $$\frac{0.80,B}{A}$$
4. C lira ile alınacak kg Toplam para / yeni birim fiyat = $$C \div \frac{0.80,B}{A}$$ $$\frac{5,A,C}{4,B}$$

Bu tablo, en sade haliyle hem formülleri hem de sözlü açıklamayı birleştirir.


15. Sonuç ve Kısa Değerlendirme

Özetle;

  • A kg karpuzun fiyatı B liraysa, 1 kg’ın indirimsiz birim fiyatı B / A liradır.
  • %20 indirim sonrası 1 kg fiyatı (80/100) × (B / A) = (0.80B) / A liradır.
  • C lira ile satın alınabilecek miktarı bulmak için paramızı (yeni birim fiyata) bölmemiz gerekir.
  • Nihai sonuç:
\frac{C}{\frac{0.80\,B}{A}} = \frac{5\,A\,C}{4\,B}.

Bu adımlar, orantı ve yüzde kavramlarını bir arada kullanmaya güzel bir örnektir. Böylece, C lirayla \frac{5AC}{4B} kg karpuz almak mümkündür. Matematiksel olarak problem son derece açık olduğundan, hatırlanması gereken esaslar, orantı ve indirim kavramlarının doğru şekilde bir araya getirilmesidir.


@Mehmet_TUNCEZ