Soru: Denklem Kurma Problemi
Soru:
A kg gelen karpuzun satış fiyatı B liradır. Karpuzun satış fiyatında %20 indirim yapılırsa C liraya kaç kg karpuz satın alınabilir?
Cevabı anlamak için çözüm:
Bu tür problemlerde denklem kurarak çözüm yapılır. Gelin adım adım ilerleyelim:
Adım 1 – Bilgiyi netleştirelim
- A kg karpuz fiyatı: B lira (B toplam maliyet).
- %20 indirim sonrası fiyat: Satış fiyatı B’nin %20 indirimi yapılır.
İndirimli fiyat, 0.8 \cdot B olur. - C liraya alınabilecek karpuz miktarı: Denklem C liralık bütçe ile alınan karpuz miktarını soruyor.
Adım 2 – Denklem ve çözüm
Karpuzun birim fiyatı %20 indirim sonra 0.8 \cdot B / A olur. Buradan:
Kaç kg karpuz alınabilir:
C liraya alınabilen miktar:
Bu ifade şöyle sadeleşir:
Sonuç olarak:
Adım 3 – Doğru şık
Yukarıdaki çözümden görüyoruz ki:
Doğru cevap: A) \frac{5 \cdot A \cdot C}{4 \cdot B}
Sonuç
Bu tür soruları çözerken:
- Verilen bilgileri netleştirin.
- Denklem kurup, işlemleri dikkatlice tamamlayın.
Eğer başka sorunuz olursa, sormaktan çekinmeyin! ![]()
Denklem kurma problemi sorusu (1,17)
Answer:
Problemin Anlaşılması
- A kg gelen bir karpuzun satış fiyatı B liradır. Yani karpuzun 1 kg’lık fiyatı \frac{B}{A} liradır.
- Karpuzun satış fiyatında %20 indirim yapıldığında, 1 kg karpuzun indirimsiz fiyatının yalnızca %80’i ödenir. Dolayısıyla 1 kg karpuzun indirimli fiyatı \frac{B}{A} \times 0{,}80 = \frac{0{,}8B}{A} liradır.
- C lira ile, bu indirimli fiyattan kaç kg karpuz satın alınabileceğini bulmak istiyoruz.
Adım Adım Çözüm
-
Karpuzun 1 kg Fiyatı (İndirimden Önce):
\text{Birim fiyat} = \frac{B}{A} \quad (\text{lira/kg}) -
İndirimli Birim Fiyatın Bulunması (%20 İndirim):
%20 indirim, fiyatın %80’inin geçerli olacağı anlamına gelir.\text{İndirimli birim fiyat} = \frac{B}{A} \times (1 - 0{,}20) = \frac{B}{A} \times 0{,}80 = \frac{0{,}8B}{A} -
C Lira ile Alınabilecek Karpuz Miktarının Bulunması:
İndirimli birim fiyata göre, C lira ile alınabilecek toplam kg miktarı:\text{Alınan kg} = \frac{C}{\text{indirimli birim fiyat}} = \frac{C}{\frac{0{,}8B}{A}} = \frac{A \cdot C}{0{,}8 B} = \frac{A \cdot C}{\frac{4}{5} B} = \frac{5 \cdot A \cdot C}{4 \cdot B}
Sonuç
Buna göre C lira ile satın alınabilecek karpuz miktarı:
Yani cevap: 5·A·C / 4·B.
A kg gelen karpuzun satış fiyatı B liradır. Karpuzun satış fiyatında %20 indirim yapılırsa C liraya kaç kg karpuz alınabilir?
Cevap: Eğer A kilogram karpuzun fiyatı B liraysa, bir kilogram karpuzun indirimsiz fiyatı
liradır. %20 indirim yapıldıktan sonra bir kilogram karpuzun fiyatı
liraya düşer. C lira ile alınabilecek karpuz miktarı, harcanmak istenen para (C lira) bölü, bir kilogramın indirimli fiyatıdır:
Dolayısıyla indirim sonrası C lira ile \displaystyle \frac{5AC}{4B} kilogram karpuz satın alınabilir.
İçindekiler
1. Problemin Genel Tanıtımı
Bu problemde bir karpuzun kilogram başına düşen maliyetinden yola çıkarak, toplam birim fiyatlara %20 gibi belirli bir oranda indirim yapılmaktadır. Ardından elimizde C lira olduğu varsayılıp, bu tutar ile kaç kilogram karpuz alınabileceği sorgulanmaktadır. Böylece, basit oran-orantı ve yüzde hesapları bir arada kullanılarak denklem kurma becerisi pekiştirilmektedir.
2. Denklem Kurma Mantığı
Denklem kurma adımları, problemi matematiksel ifadelere dönüştürme sürecidir. Temel mantık şöyledir:
- A kg karpuz = B lira
- Bir kg karpuzun fiyatı = B / A lira
- Üzerine %20’lik indirim uygulandığında fiyatın çarpılacağı katsayı = (1 - 0.20) = 0.80
- C lira ile kaç kg alınabilir sorusunda, elimizdeki parayı (C lira), birim fiyata (0.80 × B / A) bölmemiz gerekir.
Tüm bu adımları tek tek denklem olarak yazdığımızda, orantısal ilişkileri ortaya koymuş oluruz.
3. Temel Değişkenlerin Belirlenmesi
Problemde üç temel değişken tanımlanmıştır:
- A (kg): Karpuzun ağırlığı
- B (lira): Bu A kg karpuzun toplam satış fiyatı
- C (lira): İndirimli fiyattan karpuz almak istediğimizde yanımızda bulunan para miktarı
Bu değişkenlerden yola çıkarak bir kg karpuzun fiyatını ve sonrasında indirim uygulanmış fiyatı buluruz. En son adımda elimizdeki C lira kadar parayla indirimli fiyat üzerinden ne kadar karpuz alınabileceğini hesaplarız.
4. Yüzde Hesapları
Yüzde hesaplarını doğru anlayabilmek için:
- Bir değerin %20’si, değerin 0.20 katına eşittir.
- Bir değerden %20 indirim söz konusuysa, son değer = ilk değer × (1 - 0.20) = 0.80 × ilk değer
Böylece indirim sonrası fiyatı hesaplarken sadece çarpma işlemi kullanmamız yeterli olur.
5. Adım Adım Çözüm
Adım 1: A kg Karpuzun Birim Fiyatını Bulma
Bir karpuzun kilogram fiyatı:
Adım 2: %20 İndirimli Fiyatı Elde Etme
İndirimli fiyat = Birim fiyat × (1 - 0.20) = (B / A) × 0.80 = 0.80B / A
Adım 3: C Lira ile Alınabilecek Miktarı Hesaplama
Elimizde C lira varsa, alabileceğimiz karpuz miktarı:
Sadeleştirdiğimizde, 0.80 = 4/5 olduğu için,
Dolayısıyla,
Buna göre C lira ile \displaystyle \frac{5AC}{4B} kg karpuz alınabilir.
6. İndirimin Uygulanması
%20 indirim, bir değerin %20’sinin çıkarılmasından ibarettir. Başlangıçtaki fiyat B/A lira/kg ise, indirimli fiyat da (80/100) × (B/A) = 0.80 × (B/A) olmaktadır. Bu küçük işlem, denklem çözümünde kilit rol oynamaktadır. İndirimden sonra fiyatın 1 eksi %20’si demek, 1 - 0.20 = 0.80 ile çarpmakla aynı anlama gelir.
7. Sonuç İfadesinin Elde Edilmesi
C lira para ile alınabilen karpuz miktarını hesaplamak için elimizde C lira vardır, kilogram başına fiyat (0.80B / A) liradır. Birim başına maliyet ile bizim toplam paramız arasındaki orantı:
Bu formüle yerine koyunca,
Bu, genel ifadenin nihai halidir.
8. Örnek Sayısal Uygulama
Aşağıda, işlemleri gözümüzde daha somut canlandırmak için rastgele sayısal değerlerle bir örnek verelim:
- A = 10 kg
- B = 50 lira (Yani 10 kg karpuz, 50 liraya satılıyor)
- Tek kg fiyatı = 50 / 10 = 5 lira
- %20 indirimli fiyat = 5 × 0.80 = 4 lira (kg başına)
- Elimizdeki para = C = 20 lira
Bu durumda 20 lira ile alınacak kg:
Bu sayılar üzerinden de toplarsak, formüle göre hesaplarsak:
Bu sonuç, örnek sayısal değerlerle de tutarlı olduğunu gösterir.
9. Sık Yapılan Hatalar
Öğrencilerin ve problem çözenlerin sık yaptığı hatalardan bazıları şunlardır:
- İndirim Oranını Yanlış Almak: %20 indirim yerine %80 indirim gibi yanlış anlamlar çıkarmak.
- Ters Orantıyı Karıştırmak: Fiyatları oranlarken, bölme ve çarpma ilişkisini karıştırmak.
- C Parasıyla Alınacak Miktarı Yanlış Formüle Etmek: C’yi doğrudan indirimli fiyata çarpmak. Oysa yapılması gereken, C bölü (fiyat).
- Basitleştirme Hataları: Özellikle kesirlerin sadeleştirilmesi sorunları.
Dikkatli bir yaklaşım ve temel mantığı net hatırlayarak bu hatalar önlenebilir.
10. İşlemlerin Genel Özeti
- A kg karpuzun fiyatı B lira → 1 kg fiyatı = B/A
- %20 indirim → 1 kg fiyatının %80’i = 0.80 × (B/A) = (0.80 B) / A
- C lira ile alınabilen karpuz miktarı → Toplam para / (yeni birim fiyat) = C / [(0.80 B) / A] = (C × A) / (0.80 B) = (5AC) / (4B)
Böylece problemde sorulan “C lirayla kaç kg karpuz alınabilir?” sorusunun cevabı 5AC / 4B olarak bulunur.
11. Konunun Pekiştirilmesi İçin Ek Örnek
Farklı bir örnek:
- A = 8 kg
- B = 72 lira (8 kg karpuz 72 liraya satılıyor)
- 1 kg karpuzun indirimsiz fiyatı = 72 / 8 = 9 lira
- %20 indirim uygulayınca yeni fiyat: 9 × 0.80 = 7.2 lira (kg başına)
Diyelim ki elinizde 36 lira var (C = 36). Bu durumda:
formülle de:
Baştan sona aynı mantıkla %20 indirimi nasıl uyguladığınızı, birim fiyatı nasıl kullandığınızı pekiştirir.
12. Teorik Arka Plan ve Yüzdelerle İlgili İleri Bilgiler
Yüzdelerle çalışırken, temel yaklaşım şu yöndedir:
- Bir değerin %x’i, değerin x/100 kadarıdır.
- %20 indirim = fiyat × (1 - 0.20) = %80 fiyata denk gelir.
- Benzer şekilde, % k indirim = fiyat × (1 - k/100).
Zam, vergi gibi durumlarda da benzer hesaplar geçerlidir ama “toplam kaç kilogram alınır?” gibi bir soru, her zaman “harcanacak para / birim fiyat” şeklinde özetlenir. Burada birim fiyat, uygulanan indirimi de içermelidir.
13. Konuyla İlgili Soru Tabloları
Öğrenciler için benzer tarzda örnek sorular hazırlayabiliriz. Örneğin:
| Soru Kısa Açıklaması | A (kg) | B (lira) | İndirim Oranı | C (lira) | Çözüm Yaklaşımı |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Karpuz Satışı | 10 | 50 | %20 | 20 | 5 kg (Örnek çözümde gösterildi) |
| 2. Elma Fiyat İndirimi | 12 | 36 | %25 | 18 | Birim fiyat, %25 indirim sonrası fiyat, C’ye bölme |
| 3. Farklı Meyve (Köprü Problem) | 8 | 52 | %10 | 30 | Her adımda indirimleri dikkate alarak tablo oluşturma |
| 4. Değişik Oranlarla İki Aşamalı İndirim (Zincirleme) | 6 | 30 | %20 → %10 ek | 25 | Önce %20, ardından %10 şeklinde birleştirilmiş orantı hesabı |
Tablo, farklı sorun tiplerinin çözüm yaklaşımını aynı mantıkla pratiğe döker.
14. Özet Tablo
Aşağıdaki tablo, problemimizin temel adımlarını özetler:
| Adım | İşlem | Matematiksel Gösterim |
|---|---|---|
| 1. Birim fiyatı bulma | A kg = B lira → 1 kg = B / A | $$\frac{B}{A}$$ |
| 2. İndirim oranını belirleme | %20 indirim → kalan fiyat oranı %80 = 0.80 | 0.80 |
| 3. Yeni birim fiyat | (B / A) × 0.80 | $$\frac{0.80,B}{A}$$ |
| 4. C lira ile alınacak kg | Toplam para / yeni birim fiyat = $$C \div \frac{0.80,B}{A}$$ | $$\frac{5,A,C}{4,B}$$ |
Bu tablo, en sade haliyle hem formülleri hem de sözlü açıklamayı birleştirir.
15. Sonuç ve Kısa Değerlendirme
Özetle;
- A kg karpuzun fiyatı B liraysa, 1 kg’ın indirimsiz birim fiyatı B / A liradır.
- %20 indirim sonrası 1 kg fiyatı (80/100) × (B / A) = (0.80B) / A liradır.
- C lira ile satın alınabilecek miktarı bulmak için paramızı (yeni birim fiyata) bölmemiz gerekir.
- Nihai sonuç:
Bu adımlar, orantı ve yüzde kavramlarını bir arada kullanmaya güzel bir örnektir. Böylece, C lirayla \frac{5AC}{4B} kg karpuz almak mümkündür. Matematiksel olarak problem son derece açık olduğundan, hatırlanması gereken esaslar, orantı ve indirim kavramlarının doğru şekilde bir araya getirilmesidir.
