“Acaba başka milletler de bizim kadar şiir severler mi diye düşünürken tanıdığım, okuduğum, duyduğum şairlerimizi şöyle boy sırasıyla gözümün önüne getiriyorum. Köylüsünden padişahına, cumhurreisinden ilkokul
öğrencisine kadar her basamağında boy boy şair dizili bir millet. Anadolu’nun ortasında bir köye gidersiniz ne
bir tutam kırmızı kiremidi vardır, ne bir yudum durulmuş suyu. Ne okulu, ne camii. Ne yolu ne izi. Kuş uçmaz
kervan geçmez, toprak damlı, çamur sıvalı, çamur badanalı bir eve girersiniz. Cam çerçeve, kapı pencere hak
getire. (…)Tavanda bir delikten bulaşık suyu gibi bir ışık sızar. Ortaçağdan kalma bir ocak. Ocağın üstünde
gene o çağdan bir küçük kazan. İki üç tahta kaşık, köşede yastıksız yorgansız bir kilim döşek. Bütün konforu
yukarıda dizili ve alınyazısı Makal’ın kitabında yazılı olan bu evin sahibi ile hoşbeş edersiniz, size kanı kaynadı
mı gitgide açılır. Bir parça eşelerseniz bu ortaçağ kulübesinin toprağından nur topu gibi bir avuç şiirdir fışkırır.
Bu kuş uçmaz kervan geçmez garip yuvaya bu şiir nerden gelir konar?
“Toprağın mayasında var” diyeceksiniz, ama pek öyle değil. Anadolu’nun ortasında rastladığınız şiir gözesinin
tam benzerini Edirne’nin bir köyünde de bulmak mümkündür. Demek kuşların, kervanların ulaşamadığı bu köye
adına şiir denen delifişek çoktan ulaşıp yerleşmiştir.
Nesir denen, doğru dürüst, düpedüz yazma biçimi henüz en büyük vilayetlerimize kadar ulaşmamış iken, nasıl
olmuş da nesrin ağababası olması gereken şiir, en yoksul köylerimize kadar işlemiş?
Ne tuhaf değil mi? Bizde şiir sanki nesrin güdük kalması pahasına gelişmiş.
Başka milletlerde şiirle nesir atbaşı giderken, bizde şiir alıp başını çekip gitmiş. Nesir de “Evvela mahsus selam
eder hatırı şeriflerinizi sual eylerim” klişesinde saplanıp kalmış. Arasıra inci gibi mısralar döktüren saz şairlerinden birisine köyde olup bitenleri düpedüz konuşma diliyle yazmasını söylerseniz şaşırır kalır. Sanki ona tutup,
“Bırak şu sazı da aynı türküyü bir de viyolonsel ile çal!” demişsiniz gibi tuhaf tuhaf yüzünüze bakar.
Başka milletler nesir pekmeziyle yetişip ara sıra şiir balına uzanırlarken biz pekmeze boş verip hep şiir balına
uzanmışız.
Bizim çocukluğumuzda duyduğumuz masallara yer yer şiirler ve türküler karışırdı. Türküler nesrin sıfırı tükettiği, nefesi kesildiği yerde değil olmayacak bir yerde karşımıza çıkardı. Aradan otuz kırk yıl geçtikten sonra
masalın kuruluşunu topyekûn unuttuğumuz halde, bu türküleri dün duymuş gibi hatırlamamıza ne buyrulur?
Yoksa bizi, milletçe şiire kulak kabartan şiirin kendisi değil de onu kanatları üstünde taşıyan türküler midir?
Öyle ya? Edirne’nin köylerinde doğan şiiri, Sivas yaylalarına kadar götüren kuvvet, müzik değil de nedir? Bundan yüz sene evvel hangi radyo, hangi matbaa, hangi kitap bu işi görmüş olabilirdi?
Şimdi köylerimize kadar ulaşan şiiri saz şairlerinden değil de kitaplardan öğreniyoruz. Sel gider kum kalır
misali, türküler gidiyor, şiirler kalıyor. Sazın, müziğin büyüsünden yakayı kurtaran şiir sahici ise kendi başına
yaşayabiliyor.
Ulu ulu kervan geçmiş yollar gibi inilerim
Yahut:
Bir berat gecesi tutuldu dilim
Silaha bıçağa varmadı elim
Bir başka:
Tamzara çayır çiçek
Orak getirin biçek
Efendimi vurdular
Yavruları küçücek
(…)
Ya bu:
Sen bir bahçıvan ol ben bir gül olam
Uzat ak ellerin der beni beni.
Türk Dili ve Edebiyatı 9. Sınıf /1. Tema
Benim daha yüzlercesini, erbabının binlercesini birbiri arkasından sıralayabileceğimiz beyitler, türküden çıktı
mı hiç de denizden çıkmış balığa dönmüyorlar. Hatta bazıları sazın cilvesinden kurtuldu mu, daha geniş bir
şiir nefesi alıyor.
Biz köy türkülerindeki şiir balını otuz yaşına geldikten sonra tadabildik. Bize ortamektep lise sıralarında şiir
balından, keçi boynuzu kadar nasip almamış manzumeler öğrettiler.
Karlar ki semadan düşer düşer ağlar
Yahut:
Bana bak hişş. Sakın kaçup gitme
O kedernak o sakitane duruş
Dokundu rikkatime
Yahut:
— Sumru!.. Na cehennemi nezaret
— Mazur ola ettiği cesaret
Ve benzeri manzumelerde şiir balı tadacağız diye yıllarca yalandık durduk. Ne kadar geç olursa olsun sonunda
köy türkülerindeki şiir balı imdadımıza yetişmese vitaminsiz kalmış çocuklar gibi çarpılacaktık!..
Şiire milletçe düşkün oluşumuzun sebeplerini araştırırken kafiye merakımıza takıldım. Şiir sevenlerimizin
yarısından çoğu kafiye uğruna bağlanıyorlar şiire.
(…)
Âkif,
Bir hilal uğruna yarap ne güneşler batıyor buyurmuş. Ya bir kafiye uğruna batan şiirler, doğan şiirler.
Hele şu herkesin dilinde dolaşan atasözlerini bir yoklayın bakalım. Eğer yüzde doksan dokuzu bir kafiyeye
sığınmamışsa, ne isterseniz deyin!..
Niçin kafiyeye bu kadar düşkünüz? Herhalde bize bu oyunu önce müzik sevgisi oynuyor. Kafiyelerin, dan dini
dan dan çekilin yoldanı hoşumuza gidiyor. Bu bir. Hafızalarımız çok zayıf, iki. Kafiyelere dayanan sözde hecelerin üst üste durması kafamızda daha iyi yer ediyor. Kafiyeli sözü daha çabuk belliyor, daha geç unutuyoruz.
Şiir balında muhakkak kafiyenin de tadı var. Ama balın içindeki mum kadar”
Denemedeki nesnel anlatımları bulma ile ilgili bir konuşma sunumu.
Denemedeki Nesnel Anlatımlar Üzerine
Beyza5’in konuşması, edebi bir tür olarak denemelerin nesnel unsurları hakkında derinlemesine bir inceleme sunmaktadır. Deneme, kişisel görüşlerin ve duyguların ön plana çıktığı bir tür olarak düşünülse de, okuyucuya dünyayı daha objektif ve tarafsız bir gözle sunabilme kapasitesine sahiptir. Şimdi denemedeki nesnel anlatımların inceliklerine bakalım:
1. Nesnel Bakış Açısının Oluşturulması
Denemede nesnel bir anlatım oluşturmanın ilk adımı, kişinin kendi bakış açısını ve olası önyargılarını sınırlamaktır. Beyza5’in bahsettiği köydeki manzaralar veya sosyal gözlemler, kişisel yorumlardan çok, gerçekte nasıl göründükleri üzerinde yoğunlaşarak objektif bir resim çizmeyi amaçlar. Bu yaklaşım, okuyucuda yargılardan uzak bir anlayış sağlar.
2. Duygusal Kesintisizlik
Denemenin temel direklerinden biri olan subjektif duygular, nesnel bir anlatıma dönüşürken arka planda kalmalıdır. Beyza5’in “ne bir tutam kırmızı kiremidi vardır, ne bir yudum durulmuş suyu” gibi ifadeleri, mevcut durumun duygusal bir değerlendirmesinden çok, olayların ve durumların çıplak bir gözlemidir. Bu tür bir anlatım, okuyucuya doğrudan bilgi verir ve duygusal müdahaleyi en aza indirir.
3. Gerçeklerin Sunumu
Nesnel anlatımlar, kelimelerin titizlikle seçilmesiyle gerçeği ortaya koyar. Beyza5, köyün durumunu adım adım, olduğu gibi anlatarak okuyucuya olgusal bir bakış açısı sunar. Bu, okuyucunun kendi yorumunu oluşturmasına izin veren bir yöntemdir. Denemede gerçeğin bu şekilde sunulması, yazarın kendi görüşlerinden çok gerçekliğe odaklanmasını sağlar.
4. Karşılaştırmalı Analiz
Karşılaştırmalar ve zıtlıklar, nesnel anlatımın önemli bir parçasıdır. Beyza5, şiir ve nesir arasındaki farkları ifade ederken bu yöntemi kullanır; her iki edebi türün kültürel yayılımını ve iç dinamiklerini nesnel bir biçimde kıyaslar. Bu tür zıtlıklar, okuyucuya durumun bütününü nesnel bir çerçevede kavrayabilme fırsatı sunar.
5. Kültürel ve Tarihsel Bağlam
Deneme, çoğu zaman belirli bir kültürel ve tarihsel bağlamda yazılır. Beyza5’in “Anadolu’nun ortasında bir köye gidersiniz…” diyerek başlaması, denemenin bir parçasını tarihsel ve kültürel bir çerçeveye oturtur. Bu bağlam, olayların ve durumların geniş perspektifini sunarak okuyucunun daha kapsamlı bir anlayış geliştirmesine yardımcı olur. Ancak, bu bağlam nesnel olmalıdır; yani yazar kendi kültürel önyargılarını veya duygusal eğilimlerini empoze etmemelidir.
6. Dilin ve Anlatımın Sadelik ve Netliği
Denemedeki nesnel anlatımlar, dilin sadeliği ve açıklığı ile desteklenir. Karmaşık ifadelerden kaçınılır ve anlatım doğrudan ve açık bir biçimde yapılır. Beyza5, köydeki ortamı ve günlük hayatı tasvir ederken bu yöntemi kullanır. Karmaşık duygusal ifadelerden kaçınarak, okuyucuya somut ve anlaşılır bir tablo sunulur.
7. Gerçek ve Hayalin Dengesi
Nesnel anlatımda hayal gücünün ve gerçekliğin dengesi çok önemlidir. Beyza5’in konuşmasında, sandalyelerin kaybolduğu bir köy evi tasvir edilirken, okuyucuya nesnel bir görüş sunmak için ihtimaller üzerine düşünme fırsatı verilir. Gerçek ve hayali dengeleyerek, denemenin yaratıcı yönüyle birlikte objektifliği de korunur.
8. Anlatıcı ve Karakterlerin Rolü
Deneme, çoğu zaman anlatıcının kişisel gözlemleri üzerinden şekillenir. Beyza5’in “şöyle boy sırasıyla gözümün önüne getiriyorum” ifadesindeki gibi karakterlerin ve anlatıcının gözlemleri, okuyucuya farklı bir bakış açısı sunar, ancak nesnel anlatımda bu gözlemler daha geniş bir perspektife oturtulur ve kişisel yargılardan arındırılır.
9. Sosyal ve Ekonomik Gösterge
Denemelerde sosyal ve ekonomik unsurların nesnel bir biçimde ele alınması, toplumu anlamaya yönelik genel bir bakış sağlar. Beyza5’in köy hayatının basit ve cansız olmasına dair gözlemleri, bu tür sosyal göstergelerin bir örneğidir. Yerel bazda sadece bireysel gözlemler değil, toplumun genel durumu üzerine de bilgi sunar.
10. Kapsayıcı Bir Perspektif Sunma
İyi bir deneme, her zaman tüm perspektifleri ve görüşleri içerir. Beyza5, Türk şiirini diğer milletlerin edebi gelişmeleri ile karşılaştırırken kapsamlı bir perspektif sunar. Bu, tek taraflı bir görüşten kaçınılmasına ve daha nesnel bir anlatım oluşturulmasına yardımcı olur.
11. Somut Örnekler ve İstatistikler
Nesnel anlatımlar, somut verilere ve örneklere dayandığında daha etkili olur. Beyza5, Türk şiirine olan ilginin tarihsel ve sosyal temellerini sunarken, objektif bir analiz sağlar. İstatistikler ve gerçek hayattan alınan örnekler, metni daha güvenilir kılar.
Denemenin Nesnelliğine Katkısı
Sonuç olarak, denemedeki nesnel anlatım öğeleri, edebi metinlerin derinliğini ve etkisini artırır. Beyza5’in konuşması, bu anlatım öğelerinin nasıl kullanılması gerektiği konusunda başarılı bir örnek teşkil eder. Denemenin nesnelliği, okuyucunun metinle olan etkileşimini zenginleştirir ve daha geniş bir anlayış geliştirmesine yardımcı olur.@Beyza5