- İlk defa Osmanlı Devleti’n-
den ayrı bir devlet kurma kararı
aşağıdakilerden hangisinde alın-
miştır?
A) Samsun Raporu
B) Havza Genelgesi
C) Erzurum Kongresi
D) Amasya Genelgesi
E) Sivas Kongresi
Osmanlı Devleti’nden Ayrı Bir Devlet Kurma Kararı
Osmanlı Devleti’nden ayrı, yeni bir devlet kurma fikrinin ve kararının ilk kez nerede ortaya çıktığını analiz edelim.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A: Samsun Raporu
Samsun Raporu, Mustafa Kemal’in bölgedeki karışıklıklar hakkında İstanbul Hükümeti’ne sunduğu bir rapordur. Milli bilincin ilk belgesi sayılsa da yeni bir devlet kurma kararı içermez.
Adım 2 — Seçenek B: Havza Genelgesi
Havza Genelgesi, halkı işgallere karşı protesto ve miting yapmaya çağıran, milli bilinci uyandırmayı hedefleyen bir belgedir. Henüz kurumsal bir devletleşme kararı içermez.
Adım 3 — Seçenek C: Erzurum Kongresi
Erzurum Kongresi’nde “Manda ve himaye kabul edilemez” denilerek bağımsızlık vurgulanmış ve ilk kez bir “Hükümet Kurma” fikrinden bahsedilmiştir. Ancak “ayrı bir devlet” kararının temeli daha önceki bir belgede ihtilal beyannamesi niteliğiyle atılmıştır.
Adım 4 — Seçenek D: Amasya Genelgesi
Amasya Genelgesi, Türk İnkılabı’nın "İhtilal Beyannamesi"dir. Maddelerinden biri olan “Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir” maddesi gerekçeyi oluştururken; “Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” maddesi, Osmanlı Hükümeti dışında yeni bir iradenin (yeni bir devletin) kurulacağının ilk işaretidir. Bu madde, rejimin değişeceğini ve halk iradesine dayalı yeni bir oluşumun temellerini atar.
Adım 5 — Seçenek E: Sivas Kongresi
Sivas Kongresi, Erzurum’da alınan kararların ulusallaştırıldığı ve tüm cemiyetlerin birleştirildiği kongredir. Temel karar merkezi Amasya Genelgesi’dir.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
D. Amasya Genelgesi — Yeni bir devlet kurma fikri ve ihtilal kararı ilk kez burada alınmıştır.
A, B, C, E — Bu seçenekler ya ön hazırlıktır ya da Amasya’da alınan kararın uygulanma aşamalarıdır.
Adım 7 — Son Doğrulama
Amasya Genelgesi, milli egemenliğe dayalı yeni bir devletin kurulacağını “Milletin azim ve kararı” ifadesiyle üstü kapalı ama hukuki olarak ilk kez beyan eden belgedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) Amasya Genelgesi
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Erzurum Kongresi’nde bu kararın ilk kez bir “Temsil Heyeti” (hükümet gibi hareket eden yapı) kurma fikrine dönüştüğünü biliyor musun? Amasya Genelgesi’ndeki diğer maddelerin önemini de incelememi ister misin?