- Mustafa Kemal, 23 Nisan 1920’de Meclis’e verdiği önero.
de “Geçici kaydıyla bir hükümet reisi tanimak veya padisah
kaymakamı atamak doğru değildir,” demiştir.
Mustafa Kemal bu sözleriyle aşağıdakilerden hangisini
anlatmak istemiştir?
A) istanbul Hükümeti ile anlaşmaya çalışılacağını
B) Halifeliğin kaldırılacağını
C) Kendisinin meclis başkanı seçileceğini
D) Hükümet ve meclis başkanlarıinın aynı kişi olacağını
E) Meclisin, kararlarında bağımsız olması gerektiğini
I. TBMM’nin Açılış Önergesinde Yer Alan Hükmün Amacı
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
Mustafa Kemal’in padişah kaymakamı (vekili) atanmasını veya geçici bir heyet kurulmasını reddetmesi, İstanbul Hükümeti ile uzlaşmak yerine TBMM’nin bağımsız ve kalıcı bir otorite olduğunu göstermektedir. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
I. TBMM döneminde milli birlik ve beraberliği korumak amacıyla saltanat ve hilafetin kaldırılması konusu hemen gündeme getirilmemiştir; halifelik çok daha sonra (3 Mart 1924) kaldırılmıştır. Bu nedenle B seçeneği yanlıştır.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
Önergedeki bu ifade kişisel bir makam talebini değil; meclisin tüzel kişiliğinin, sürekliliğinin ve bağımsız karar alma gücünün korunmasını hedefler. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
Hükümet ve meclis başkanlarının aynı kişi olması ilkesi (Meclis Hükümeti Sistemi), önergenin başka bir maddesinde belirtilmiştir. Soru kökündeki söz ise doğrudan meclisin hiçbir dış vesayet veya makama bağlı olmamasını ifade eder. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi
Padişah adına bir vekil ya da geçici bir başkan atanmasının reddedilmesi; meclisin saltanat makamından, işgalcilerden veya başka bir güçten talimat almayacağını, tamamen milli iradeye dayalı ve kararlarında bağımsız olacağını gösterir. Bu nedenle E seçeneği doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. İstanbul Hükümeti ile anlaşmaya çalışılacağını — İstanbul’un baskısından ve otoritesinden bağımsız hareket edilmesi amaçlanmıştır.
B. Halifeliğin kaldırılacağını — Dönemin şartları gereği bu aşamada hilafet konusu öne sürülmemiştir.
C. Kendisinin meclis başkanı seçileceğini — İfade şahsi bir makam hedefi taşımamaktadır.
D. Hükümet ve meclis başkanlarının aynı kişi olacağını — Bu kural meclis hükümeti sistemi maddesinde yer alır, padişah kaymakamı atanmasıyla doğrudan ilgili değildir.
E. Meclisin, kararlarında bağımsız olması gerektiğini — Padişah vekili tanımayarak meclisin üstünde hiçbir güç olmadığını ve tam bağımsız çalışacağını vurgulamıştır.
Adım 7 — Son Doğrulama
Mustafa Kemal bu önerge maddesiyle TBMM’nin geçici bir ihtilal komitesi olmadığını, millet egemenliğini temsil eden sürekli ve tam bağımsız bir kurucu meclis niteliğinde olduğunu kanıtlamıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E) Meclisin, kararlarında bağımsız olması gerektiğini
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
I. TBMM dönemi meclis hükümeti sistemi ve 24 Nisan Önergeleri ile ilgili benzer soru tiplerini birlikte incelememizi ister misin?