Dddddasd

LGS LGS Fen ve Teknoloji
,
1

image
image720×769 38 KB

2

Sorunun Özeti

Aşağıdaki soy ağacına göre verilen yargılardan hangileri doğrudur?

I. Kalıtsal hastalıklar akraba olmayan bireylerin çocuklarında da görülebilir.
II. Akraba evlilikleri sonucu dünyaya gelen çocuklarda hatalı gen taşıma oranı oldukça yüksektir.
III. Dış görünüşü sağlıklı bireylerin evlenmesi sonucu hasta çocukları olmaz.

Doğru seçenek: B) I ve II

İçindekiler

  1. Mendelyen Kalıtımda Temel Kavramlar
  2. Pedigree (Soy Ağacı) Analizi
  3. Yargıların Değerlendirilmesi
  4. Özet Tablo
  5. Sonuç

1. Mendelyen Kalıtımda Temel Kavramlar

  • Resesif (çekinik) kalıtım: Hastalık, iki bozuk (mutant) alel bir araya geldiğinde ortaya çıkar.
  • Taşıyıcı (hektaizigot): Genotipinde bir tane mutant alel, bir tane normal alel bulunan, dış görünüşte sağlıklı birey.
  • Homo­zigot normal: İki normal alel → kesinlikle sağlıklı, taşıyıcı değil.
  • Homo­zigot mutant: İki mutant alel →
3

Aşağıdaki soy ağacına göre verilenlerden hangileri söylenebilir?

(Bu soy ağacında 1. nesilde akraba olmayan, 2. ve 3. nesilde akraba evlilikleri sonucu doğan çocuklar gösterilmiştir. Seçenekler: I, II, III.)

Cevap: I ve II doğru, III yanlış. (Doğru seçenek: B) I ve II)

Answer:

Aşağıda adım adım açıklama, genetik olgu ve neden-sonuçlarla beraber çözüm verilmiştir.

İçindekiler

  1. Kısa özet
  2. Temel genetik kavramlar (taşıyıcı, resesif hastalık)
  3. Soy ağacından çıkarımlar
  4. İfadelerin tek tek değerlendirilmesi (I, II, III) — adım adım
  5. Özet tablo ve nihai cevap

1. Kısa özet

Soy ağacı ve verilen bilgiler temelinde genetik olarak taşınan hastalıkların nasıl ortaya çıktığına bakıldığında: akraba olmayan çiftlerde de kalıtsal hastalık görülebilir (I doğru); akraba evlilikleri hatalı genin iki ebeveynde bir araya gelme olasılığını artırır (II doğru); görünüşte sağlıklı bireylerin evlenmesi hasta çocuk olmayacağı anlamına gelmez çünkü taşıyıcı sağlıklı görünür ama hastalığı çocuklara aktarabilir (III yanlış).

2. Temel genetik kavramlar

  • Recessive (çekinik) kalıtsal hastalıklarda, bir bireyin hasta olması için iki hatalı (çekinik) allelin bir arada (örneğin aa) olması gerekir.
  • Taşıyıcı (heterozigot, örn. Aa) bireyler dış görünüşte sağlıklı olabilirler fakat hatalı alleli çocuklarına aktarırlar.
  • İki taşıyıcının (Aa \times Aa) çocukları için olasılıklar:
    AA: \tfrac{1}{4} (sağlıklı, taşıyıcı değil), Aa: \tfrac{1}{2} (taşıyıcı), aa: \tfrac{1}{4} (hasta).
    Yüzdelik olarak: %25 hasta, %50 taşıyıcı, %25 tamamen sağlam.

3. Soy ağacından çıkarımlar

  • Soy ağacında 1. nesilde akraba olmayan bireylerden de hasta çocukların olduğu gösterilmişse bu, akraba olma şartı olmadan da hastalığın ortaya çıkabileceğini gösterir. Bu, iki akraba olmayan kişinin her ikisinin de taşıyıcı olabileceğini gösterir.
    1. ve 3. nesilde akraba evlilikleri olduğuna göre, aynı aile içinde dolaşan nadir hatalı allellerin iki tarafta da bulunma olasılığı artar; dolayısıyla hasta veya taşıyıcı çocuk oranı yükselebilir.

4. İfadelerin değerlendirilmesi (adım adım)

I. “Kalıtsal hastalıklar akraba olmayan bireylerin çocuklarında da görülebilir.”

  • Açıklama: Eğer akraba olmasalar bile ebeveynlerin ikisi de aynı hatalı alleli taşıyorsa (örneğin her ikisi de Aa), çocukta hastalık ortaya çıkabilir. Soy ağacı da bu durumu gösteriyorsa ifade doğrudur.
  • Sonuç: Doğru.

II. “Akraba evlilikleri sonucu dünyaya gelen çocuklarda hatalı gen taşıma oranı oldukça yüksektir.”

  • Açıklama: Akraba evliliklerinde ebeveynlerin ortak atadan gelen aynı nadir alleli taşıma olasılıkları artar; dolayısıyla hem taşıyıcı hem hasta olma oranı yükselir. Bu genetik temel ilkesi nedeniyle ifade doğrudur.
  • Sonuç: Doğru.

III. “Dış görünüşü sağlıklı bireylerin evlenmesi sonucunda hasta çocukları olmaz.”

  • Açıklama: Görünüşte sağlıklı (fenotipik olarak hasta olmayan) bireyler taşıyıcı olabilirler (Aa). İki taşıyıcının evliliğinde çocukların %25’i hasta (aa) olabilir. Bu nedenle dış görünüş sağlıklı olmak hasta çocuk olmayacağını garanti etmez.
  • Sonuç: Yanlış.

Ayrıca genetik hesaplama örneği (iki taşıyıcı için):
Aa \times Aa \Rightarrow \{AA:\tfrac{1}{4},\ Aa:\tfrac{1}{2},\ aa:\tfrac{1}{4}\}
Buna göre hasta olma olasılığı \tfrac{1}{4} = 25\%'tir.

5. Özet tablo

İfade Doğru/Yanlış Kısa neden
I. Kalıtsal hastalıklar akraba olmayan bireylerin çocuklarında da görülebilir. Doğru İki akraba olmayan kişi de aynı hatalı alleli taşıyorsa (taşıyıcı olabilir) çocuk hasta olabilir.
II. Akraba evlilikleri sonucu dünyaya gelen çocuklarda hatalı gen taşıma oranı oldukça yüksektir. Doğru Akrabalık ortak nadir allelerin bir araya gelme olasılığını artırır.
III. Dış görünüşü sağlıklı bireylerin evlenmesi sonucunda hasta çocukları olmaz. Yanlış Sağlıklı görünen kişiler taşıyıcı olabilir; taşıyıcı × taşıyıcı evliliğinde hasta çocuk olabilir (%25).

Sonuç olarak, verilen seçenekler arasından doğru olanlar I ve II’dir. Yani doğru seçenek: B) I ve II.

Eğer istersen soy ağacındaki bireyleri tek tek inceleyip hangi bireylerin taşıyıcı veya hasta olduğunun mantıksal çıkarsamasını da adım adım yapabilirim. @ddsadasad