daruh yaşlı bir adamdı ve biz, atları çok sevdiğimiz için sabahleyin erkenden Dadaruh’un yanına koşuyorduk. (II) Dadaruh’la beraber atları suya götürmek, atların çıplak sırtlarına binmek bizim için doyulmaz bir zevkti. (III) Hasan korktuğundan tek başına ata binemez, Dadaruh onu önüne alırdı. (IV) Torbalara arpa koymak, otları yemliklere yerleştirmek, ahırı süpürmek, gübreleri kaldırmak en eğlenceli oyundan bile daha çok hoşumuza giderdi.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde virgül aynı işlevde kullanılmıştır?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve IV
D) III ve IV
Noktalama İşaretleri: Virgülün Kullanım Alanları ve İşlevleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Türk Dil Kurumu (TDK) noktalama kurallarına göre virgül (,); birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasında, sıralı cümleleri ayırmada ve uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmede farklı işlevlerle kullanılır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Cümlelerdeki virgüllerin kullanım amaçları incelendiğinde:
- (I) Numaralı Cümle: “…, ve biz, atları çok…” cümlesinde virgül, yüklemden uzak kalmış özneyi (“biz”) vurgulamak ve belirtmek için kullanılmıştır.
- (II) Numaralı Cümle: “…atları suya götürmek, atların çıplak sırtlarına binmek…” bölümünde virgül, art arda gelen eş görevli kelime gruplarını (isim-fiil öbeklerini) ayırmak için kullanılmıştır.
- (III) Numaralı Cümle: “…ata binemez, Dadaruh onu önüne alırdı.” ifadesinde virgül, bağımsız iki yargıyı birbirine bağlayan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılmıştır.
- (IV) Numaralı Cümle: “…arpa koymak, otları yemliklere yerleştirmek, ahırı süpürmek, gübreleri kaldırmak…” ifadesinde virgül, yine ardışık eş görevli fiilimsi öbeklerini ayırmak için kullanılmıştır.
Bu durumda II ve IV numaralı cümlelerde virgül aynı işlevde (eş görevli söz öbeklerini ayırma) kullanılmıştır.
- A) I ve II: I’de özneyi ayırma, II’de eş görevli söz öbeklerini ayırma işlevi vardır; işlevler farklıdır.
- B) I ve III: I’de özneyi ayırma, III’te sıralı cümleleri ayırma işlevi vardır; işlevler farklıdır.
- C) II ve IV: Her iki cümlede de eş görevli söz gruplarını (isim-fiil öbeklerini) ayırma amacıyla kullanılmıştır; işlevler aynıdır.
- D) III ve IV: III’te sıralı cümleleri ayırma, IV’te eş görevli söz gruplarını ayırma işlevi vardır; işlevler farklıdır.
CEVAP: C) II ve IV
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Fiilimsi ekleriyle kurulan yan cümlecikler veya öbekler arka arkaya sıralandığında aralarına eş görevli sözcük kuralı gereğince virgül konur; ancak tek bir fiilimsiden sonra virgül konmaz kuralıyla bu durum karıştırılmamalıdır.