- Aşağıdaki cümlelerin-hangisinde noktalama yàn-
işı vardır?
A) Seyirci ile eser arasına girerek, okuruna durma-
dan “Bakın olaylar bana nasıl hak veriyor?” diyen.
yazar inandıricı olamaz.
B) Sadece demir ve çelik değil diğer metaller de
paslanır:. alüminyum, pirinç, bronz.
C) Güzel sanatlar teriminin ortaya çikışındaki amaç:
resim, heykel, fotoğraf gibi görsel sanat dallarını
tekstil, seramik, oymacilik gibi zanaat dallarından
ayırmaktı.
D) "Ya istiklal, ya ölüm! sözü Kurtuluş Savaşı için
oldukça önemli bir sózdūr çünkü halkın moralini
yükseltmiştir.
E) Kızartilmış yiyeceklerden uzak durmalıyız; onla-
rin yerine sebze, baklagiller, balik gibi yiyecekle-
re ağırlik vemeliyiz.
me-
rda
ru-
at-
ze
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışı vardır?
Bu soruda, Türkçedeki temel noktalama kurallarının cümle içerisindeki uygulamalarını incelememiz gerekiyor. Özellikle virgül, noktalı virgül ve tırnak işareti kullanımı üzerinde duracağız.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A’nın İncelenmesi
“Seyirci ile eser arasına girerek, okuruna durmadan ‘Bakın olaylar bana nasıl hak veriyor?’ diyen yazar inandırıcı olamaz.” cümlesinde -erek/-arak zarf-fiil ekinden sonra virgül kullanılmıştır. Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre, metin içinde art arda gelen zarf-fiil eki almış kelimeler yoksa, tek bir zarf-fiilden sonra virgül konulmaz. Ancak burada asıl hata; alıntı cümleden sonra gelen “diyen” sıfat-fiili ile özne grubunun parçalanmış olmasıdır. Görselde bu seçenek işaretlenmiş olsa da diğer seçenekleri dikkatle incelemeliyiz.
Adım 2 — Seçenek B’nin İncelenmesi
“Sadece demir ve çelik değil diğer metaller de paslanır: alüminyum, pirinç, bronz…” cümlesinde açıklama yapılacağı için iki nokta kullanılmış, örneklerin devamı gelebileceği için üç nokta ile bitirilmiştir. Bu kullanım doğrudur.
Adım 3 — Seçenek C’nin İncelenmesi
“Güzel sanatlar teriminin ortaya çıkışındaki amaç; resim, heykel… ayırmaktı.” cümlesinde özneyi, içinde virgül bulunan diğer unsurlardan ayırmak için noktalı virgül kullanılmıştır. Bu, noktalı virgülün temel görevlerinden biridir ve kullanım doğrudur.
Adım 4 — Seçenek D’nin İncelenmesi
“Ya istiklal, ya ölüm! sözü…” cümlesinde “ya… ya…” tekrarlı bağlacı kullanılmıştır. TDK kurallarına göre tekrarlı bağlaçların arasına virgül konulmaz. Bu cümlede "Ya istiklal"den sonra gelen virgül net bir noktalama yanlışıdır.
Adım 5 — Seçenek E’nin İncelenmesi
Cümlelerin arasında anlamca bir bağ olduğu ve ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için noktalı virgül kullanılmıştır. Bu kullanım doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
D. “Ya istiklal, ya ölüm!” — Tekrarlı bağlaçların (ya… ya, hem… hem, ne… ne) arasına hiçbir noktalama işareti girmez.
A, B, C, E — Bu seçeneklerdeki kurallar genel dil bilgisi standartlarına uygundur.
Adım 7 — Son Doğrulama
D seçeneğinde alıntı içerisindeki “Ya istiklal, ya ölüm!” ifadesindeki virgül, bağlaç kuralını ihlal etmektedir. Türkçede bağlaçlardan önce veya sonra (özel durumlar hariç) virgül kullanılmaz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D seçeneğinde noktalama yanlışı yapılmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Tekrarlı Bağlaçlar
- Tanım: “ya… ya”, “hem… hem”, “ne… ne” gibi kelime gruplarını bağlayan ifadelerdir.
- Bu problemde: “Ya istiklal ya ölüm” ifadesinde bağlaçlar arasına virgül konularak kural hatası yapılmıştır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Bağlaçlardan Sonra Virgül Koymak
- Yanlış: Hem ders çalışıyor, hem müzik dinliyor.
- Doğru: Hem ders çalışıyor hem müzik dinliyor.
- Neden: Bağlaçlar zaten bağlama görevini üstlendiği için ayrıca bir noktalama işaretine ihtiyaç duymazlar.
Noktalama işaretleri ile ilgili başka bir kuralı veya farklı bir soruyu incelememi ister misin?