- Günün ilerleyen saatlerinde kiyı boyunca yürüyen kişi,
rüzgârın etkisiyle serinleyen havayı hissediyordu.
Dalgaların düzenli hareketi, zihnindeki düşünceleri
belirli bir düzene sokuyordu. Bir süre sonra
yakınlardaki bir mekâna girerek dinlenmeyi tercih eti.
Ortamdaki sessizlik, günün yorgunluğunu azaltan bir
unsur hâline gelmişti. Kisa bir süre dinlendikten sonra
tekrar yürümeye devam ediyordu.
Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi
yoktur?
A) JÜnlü daralması
B) Ünlü düşmesi
C) Ünsüz benzeşmesi
D) Ünsüz yumuşamasi
E) Ünsüz türemesi
Parçadaki Ses Olaylarının Tespiti
ÇÖZÜM ADIMLARI & SEÇENEK ANALİZİ:
Parçada geçen kelimeleri ve barındırdıkları ses olaylarını adım adım inceleyelim:
-
A Seçeneği (Ünlü daralması): Türkçede sonu geniş ünlüyle (a, e) biten fiillere “-yor” eki geldiğinde geniş ünlü daralarak (ı, i, u, ü) sesine dönüşür. Metinde geçen fiillere baktığımızda:
- hissediyordu \rightarrow hisset- + -i-yor (aradaki “-i-” yardımcı ünlüdür, daralma yoktur)
- sokuyordu \rightarrow sok- + -u-yor (yardımcı ünlüdür, daralma yoktur)
- ediyordu \rightarrow et- + -i-yor (yardımcı ünlüdür, daralma yoktur)
Dolayısıyla metinde ünlü daralması yoktur.
-
B Seçeneği (Ünlü düşmesi):
- ilerleyen \rightarrow ileri + -le- \rightarrow “i” sesi düşmüştür.
- zihnindeki \rightarrow zihin + -i \rightarrow “i” sesi düşmüştür.
(Metinde mevcuttur)
-
C Seçeneği (Ünsüz benzeşmesi / Sertleşme):
- tercih etti \rightarrow et- + -di \rightarrow etti (t sesi d’yi t’ye dönüştürmüştür).
- gelmişti \rightarrow gelmiş + -di \rightarrow gelmişti (ş sesi d’yi t’ye dönüştürmüştür).
- dinlendikten \rightarrow dinlendik + -den \rightarrow dinlendikten (k sesi d’yi t’ye dönüştürmüştür).
(Metinde mevcuttur)
-
D Seçeneği (Ünsüz yumuşaması / Değişimi):
- yorgunluğunu \rightarrow yorgunluk + -u \rightarrow yorgunluğu (k \rightarrow \breve{g}).
- ediyordu \rightarrow et- + -i-yor \rightarrow ediyordu (t \rightarrow d).
(Metinde mevcuttur)
-
E Seçeneği (Ünsüz türemesi):
- hissediyordu \rightarrow his + etmek \rightarrow Birleşik fiil oluşurken araya fazladan bir “s” sesi girmiştir (his-s-etmek).
(Metinde mevcuttur)
- hissediyordu \rightarrow his + etmek \rightarrow Birleşik fiil oluşurken araya fazladan bir “s” sesi girmiştir (his-s-etmek).
Sonuç ve Doğrulama:
Parçada ünlü düşmesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz türemesi örnekleri yer alırken; geniş ünlünün daralmasına dayanan ünlü daralması örneği bulunmamaktadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Ünlü daralması
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Ünlü daralması ile yardımcı ünlü (bağlantı ünlüsü) ayrımını daha iyi pekiştirmek için benzer bir örnek üzerinden pratik yapalım mı?