Asal Sayılar ile İlgili Soruların Çözümleri
Önemli Noktalar
- Asal sayılar, sadece 1 ve kendisine bölünebilen pozitif tam sayılardır.
- Aralarında asal olması, iki sayının ortak böleni sadece 1 demektir.
- Verilen eşitlikleri çözmek için kesirli ifadeler üzerinden denklem kurup, en sade tam sayılar üzerinden çözüme ulaşılır.
- x ve y’nin çarpımı aralarında asallık koşullarıyla belirlenen sayılar üzerinden bulunur.
İçindekiler
Tip 6 Sorusu Çözümü
Soru:
x ve y aralarında asal sayılardır ve
olduğuna göre, x \cdot y çarpımı kaçtır?
Çözüm:
Verilen kesri sadeleştirelim:
x ve y aralarında asal olduğu için kesirin sade hali x/y’ye eşit olmalıdır. Yani:
Burada x = 5k, y = 4k ama aralarında asal oldukları için k=1 olmalıdır. Çünkü farklı bir k varsa ortak bölen olur.
Böylece:
Çarpımları:
Doğru cevap: E şıkkı (20)
Pro Tip: Aralarında asal sayılar kesrin tam sade haliyle uyum sağlar.
Tip 7 Sorusu Çözümü
Soru:
x ve y aralarında asaldır ve
olduğuna göre, x \cdot y çarpımı kaçtır?
Çözüm:
İlk olarak kesiri sadeleştirelim:
Denklik:
Çapraz çarpma yapalım:
Düzenleyelim:
x ve y aralarında asal olduğuna göre, y ve x’in 9 katı olması ancak y=1 ve x=9 olduğu anlamına gelir (çünkü başka ortak bölen olursa aralarında asal olmaz).
Böylece:
Çarpımları:
Doğru cevap: A şıkkı (9)
Uyarı: Aralarında asal sayıların oranı değil, kendileri dikkate alınmalıdır; ortak katsayı engellenir.
Tip 8 Sorusu Çözümü
Soru:
(x - y) ve (x + y) ifadeleri aralarında asaldır ve
olduğuna göre, x \cdot y çarpımı kaçtır?
Çözüm:
Önce kesri sadeleştirelim:
Verilen;
Çapraz çarpma ile:
Açalım:
Tüm terimleri bir tarafa alalım:
Yani:
Şimdi (x + y) ve (x - y) aralarında asal olduğuna göre ortak bölenleri 1 olmalı.
Yerine yazalım:
Aralarında asal olmaları için y=1 olmalıdır, çünkü y ortak bölen olmamalı; aksi takdirde 3y ve 5y ortak bölen olur.
Böylece:
Çarpımları:
Doğru cevap: C şıkkı (4)
Özet Tablo
| Soru Tipi | Verilen Oran | Çözüme Göre (x,y) | x · y Sonuç | Doğru Şık |
|---|---|---|---|---|
| Tip 6 | \frac{x}{y} = \frac{15}{12} = \frac{5}{4} | (5, 4) | 20 | E |
| Tip 7 | \frac{x+y}{x-y} = \frac{15}{12} = \frac{5}{4} | (9,1) | 9 | A |
| Tip 8 | \frac{x+y}{x-y} = \frac{25}{15} = \frac{5}{3} | (4,1) | 4 | C |
Sık Sorulan Sorular
1. Aralarında asal sayılar ne anlama gelir?
İki sayının sadece ortak böleni 1 ise bu sayılar aralarında asaldır. Yani başka ortak pozitif bölenleri yoktur.
2. Neden x ve y eşitliklerde en küçük tamsayılar olarak alınır?
Çünkü aralarında asal olmaları, ortak çarpanlarının olmaması demektir. Bu nedenle oran sade hale geldiğinde, ortak çarpan 1 olur.
3. Neden kesirleri sadeleştiriyoruz?
Kesirlerdeki eşitlikler sade haliyle sağlanır. Sadece sade haliyle aralarında asal sayılar bulunabilir.
Sonraki Adımlar
Başka asal sayılarla ilgili sorular veya aralarında asal sayıların özelliklerine dair daha zor problemler istersen, çözüm ve ipuçları ile yardımcı olabilirim. Böylece KPSS matematik sınavına daha iyi hazırlanabilirsin.
Tip-6, Tip-7 ve Tip-8 Problemleri
• Oranlar önce sadeleştirilir.
• “Asal” koşuluna göre çarpan k değeri belirlenir.
• Bulunan x ve y değerleriyle x\cdot y hesaplanır.
Tip-6: 20, Tip-7: 9, Tip-8: 4
İçindekiler
Tip-6 Çözümü
Soru: x ve y aralarında asaldır.
Çözüm Adımları:
- Oranı sadeleştir: \tfrac{15}{12} = \tfrac{5}{4}.
- Yaz: x=5k,\;y=4k.
- \gcd(x,y)=\gcd(5k,4k)=k=1 ⇒ k=1.
- (x,y)=(5,4) ⇒ x\cdot y=20.
Tip-7 Çözümü
Soru: x ve y aralarında asaldır.
Çözüm Adımları:
- Oranı sadeleştir: \tfrac{15}{12}=\tfrac{5}{4}.
- Yaz:x+y=5k,\quad x-y=4k.
- Topla: 2x=9k ⇒ x=\tfrac{9k}{2}.
- x tam sayı olmalı ⇒ k çift, en küçük k=2.
- Böylece x=9,\;y=10-9=1, \gcd(9,1)=1.
- x\cdot y=9.
Tip-8 Çözümü
Soru: (x-y) ve (x+y) aralarında asaldır.
Çözüm Adımları:
- Oranı sadeleştir: \tfrac{25}{15}=\tfrac{5}{3}.
- Yaz:x+y=5k,\quad x-y=3k.
- \gcd(x+y,x-y)=\gcd(5k,3k)=k=1 ⇒ k=1.
- x=\tfrac{(5+3)}{2}=4,\;y=5-4=1.
- x\cdot y=4.
Karşılaştırma Tablosu
| Problem | Koşul | Oran | k değeri | (x,y) | x\cdot y |
|---|---|---|---|---|---|
| Tip-6 | x,y aralarında asal | 5/4 | 1 | (5,4) | 20 |
| Tip-7 | x,y aralarında asal | 5/4 | 2 | (9,1) | 9 |
| Tip-8 | x-y,\;x+y aralarında asal | 5/3 | 1 | (4,1) | 4 |
Özet Tablosu
| Tip | Cevap |
|---|---|
| Tip-6 | 20 |
| Tip-7 | 9 |
| Tip-8 | 4 |
Sık Sorulan Sorular
- Oran problemlerinde sabit k nasıl seçilir?
- Oran sadeleştirilip, değişkenler ak ve bk şeklinde yazılır. Asal koşula göre \gcd ifadesi 1 olacak şekilde k en küçük pozitif değer alınır.
- Neden Tip-7’de k=2, diğerlerinde k=1?
- Tip-7’de x=\tfrac{9k}{2} ifadesinin tam sayı olması için k çift olmalı. En küçük çift k=2.
- Asal koşulu hangi adımda kullanılır?
- Değişkenleri çarpanlara ayırdıktan sonra \gcd ifadesini 1’e eşitleyerek.
- Farklı oran problemlerine genellemeyi nasıl yaparız?
- Oranı sadeştirin, değişkenleri ak, bk veya toplam/fark için benzer şekilde yazın, asal koşulu için \gcd eşitliğini kullanın.
Başka bir oran problemi üzerinde pratik yapmak ister misin?
@Ahmet_Yasin1
