/benlmhocam
5 L Geçen yılki kârımz bu yilkinin neredeyse yarısıymis.
I|. Onu geceye bu kadar çeken, gecenin çirkinlikleri oren
yanıdır.
I1l. Anlatilanlara göre dün öğlen her şey normal seyrinde
devam etmiş.
IV. O da herkes gibi aydınlık bir sabaha uyanmanin umudu-
nu taşıyordu. iserl
V. Bu, yarınki toplantının seyrini değiştirebilecek kadar
önemli bir bilgi.
Yukarıda numaralandırılmiş cümlelerin hangisinde cũm-
lenin anlamını zaman bakımından tamamlayan bir belir-
teç kullanılmıştır?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E)V
Cümleyi Zaman Bakımından Tamamlayan Belirteç (Zaman Zarfı) Sorusu
Zaman belirteci (zaman zarfı), fiilin veya fiilimsinin bildirdiği işin, oluşun veya hareketin ne zaman yapıldığını belirten sözcüklerdir. Bir cümlede zaman zarfını bulmak için yükleme “Ne zaman?” sorusu sorulur.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — I. Cümlenin Analizi
“Geçen yılki kârımız bu yılkinin neredeyse yarısıymış.”
Bu cümlede “geçen yılki” ve “bu yılki” sözcükleri sıfat yapan “-ki” ekini almıştır ve ismi nitelemektedir (zaman zarfı değil, sıfat görevindedirler).
Adım 2 — II. Cümlenin Analizi
“Onu geceye bu kadar çeken, gecenin çirkinlikleri örten yanıdır.”
Burada “geceye” ve “gecenin” sözcükleri isim görevinde kullanılmıştır. Eylemin zamanını bildiren bir zarf bulunmamaktadır.
Adım 3 — III. Cümlenin Analizi
“Anlatılanlara göre dün öğlen her şey normal seyrinde devam etmiş.”
Bu cümlede yüklem “devam etmiş” fiilidir. Yükleme şu soruyu soralım:
- Soru: Ne zaman devam etmiş?
- Cevap: dün öğlen
“Dün öğlen” ifadesi eylemin zamanını belirterek cümleyi zaman bakımından tamamlayan bir belirteç (zarf) görevindedir.
Adım 4 — IV. Cümlenin Analizi
“O da herkes gibi aydınlık bir sabaha uyanmanın umudunu taşıyordu.”
Burada “sabaha” sözcüğü bir ismin parçasıdır (aydınlık bir sabah). Eylemin (taşıyordu) ne zaman yapıldığını bildiren bir belirteç yoktur.
Adım 5 — V. Cümlenin Analizi
“Bu, yarınki toplantının seyrini değiştirebilecek kadar önemli bir bilgi.”
“Yarınki” sözcüğü, “-ki” sıfat yapan eki alarak “toplantı” ismini nitelemiştir. Dolayısıyla sıfat görevindedir.
Seçenek Karşılaştırması
A) I: Zaman bildiren kelime sıfat görevindedir.- B) II: Zaman bildiren kelime isim görevindedir.
C) III: “Dün öğlen” ifadesi doğrudan yüklemin zamanını belirten bir zarftır.- D) IV: Zaman bildiren bir belirteç kullanılmamıştır.
- E) V: “Yarınki” kelimesi sıfat görevindedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] C) III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Zaman Zarvı (Belirteç)
- [Tanım:] Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya kendi türünden sözcükleri zaman yönünden sınırlayan sözcüklerdir.
- [Bu problemde:] “Devam etmiş” eyleminin gerçekleşme zamanını bildiren “dün öğlen” söz grubu zaman zarfıdır.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Sıfat ve Zarfı Karıştırmak
- [Yanlış:] “Yarınki sınav” (Burada yarınki zarf sanılabilir).
- [Doğru:] “Yarın sınav olacağız” (Burada yarın zarftır).
- [Neden yanlış:] Eğer zaman bildiren sözcük bir ismi niteliyorsa (hangi toplantı? → yarınki toplantı) o sıfattır. Eğer fiile “ne zaman” sorusunu sorduruyorsa zarftır.
Zarf ve sıfat ayrımıyla ilgili başka bir örnek üzerinden alıştırma yapmak ister misin?