CÜMLELER Etken Edilgen Geçişli Geçişsiz --- --- --- --- --- I. | 1794513106339

Question Answer
1
CÜMLELER Etken Edilgen Geçişli Geçişsiz
I. Yangın çok geçmeden söndürüldü. checkmark checkmark
II. Elindeki kitaba şöyle bir göz gezdirdi. checkmark checkmark
III. Yaptığı hata başarısına gölge düşürdü. checkmark checkmark
IV. Kütüphanemize kitap bağışı yapıldı. checkmark checkmark
Bu tablodaki numaralanmış cümlelerden hangisinin çatı özelliği yanlış işaretlenmiştir?
A) I.
B) II.
C) III.
D) IV.
2

Fiilde Çatı Özellikleri (Öznesine ve Nesnesine Göre Fiiller)

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir fiilin çatı özelliği belirlenirken yüklem bir deyim veya anlamca kaynaşmış birleşik fiil ise bir bütün olarak ele alınır. Eylemi yapan gerçek/gizli bir özne varsa fiil etken, işi yapan belli değilse ve fiil -l, -n eki almışsa edilgen çatılıdır. Fiilin başına “onu” getirilebiliyorsa (nesne alabiliyorsa) geçişli, getirilemiyorsa geçişsiz çatılıdır.

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Cümlelerin Çatı Özelliklerinin İncelenmesi

  • I. Cümle: “Yangın çok geçmeden söndürüldü.”

    • Yüklem: söndürüldü (sön-dür-ül-dü)
    • Fiil -ül edilgenlik ekini almıştır; yangını söndüren kişi belli değildir, yangın sözde öznedir (Edilgen).
    • “Onu söndürüldü” denemez, nesne alamaz (Geçişsiz). Tablodaki işaretleme doğrudur.

  • II. Cümle: “Elindeki kitaba şöyle bir göz gezdirdi.”

    • Yüklem: göz gezdirdi (Deyim olduğu için bölünemez).
    • İşi yapan bellidir: “O” gizli öznedir (Etken).
    • “Göz gezdirmek” eylemi her zaman yönelme durumu ekiyle (-e göz gezdirmek) kullanılır. Başına “onu” zamiri getirilemez (“Onu göz gezdirdi” anlamsızdır). Bu nedenle eylem geçişsiz olmalıdır. Ancak tabloda geçişli olarak işaretlenmiştir. Dolayısıyla bu işaretleme yanlıştır.

  • III. Cümle: “Yaptığı hata başarısına gölge düşürdü.”

    • Yüklem: gölge düşürdü (veya “düşürdü” yüklem, “gölge” belirtisiz nesne olarak kabul edilir).
    • İşi yapan bellidir: “Yaptığı hata” gerçek öznedir (Etken). Nesne alabildiği/bulundurduğu için geçişli işaretlenmesi uygundur.

  • IV. Cümle: “Kütüphanemize kitap bağışı yapıldı.”

    • Yüklem: yapıldı (yap-ıl-dı)
    • Fiil -ıl edilgenlik eki almıştır, işi yapan belli değildir (Edilgen).
    • Bütün edilgen çatılı fiiller nesne alamadığından zorunlu olarak geçişsizdir. Tablodaki işaretleme doğrudur.

:white_check_mark: CEVAP: B) II. (II. cümle nesnesine göre geçişsiz olmasına rağmen tabloda geçişli işaretlenmiştir.)

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Birleşik fiiller ve deyimler (örneğin göz gezdirmek) parçalanamaz. Fiilin sonundaki -dir ekine aldanıp kelimeyi tek başına gezdirmek şeklinde düşünmek yaygın bir çeldiricidir; cümlenin anlamına göre kalıbın tamamına (“onu göz gezdirdi” şeklinde) nesne testi uygulanmalıdır.