- BaZI ekler isimlere gelerek "araç-gereç
veya “meslek” ismi yapar.
(Örneğin: Göz-lük, Şeker-ci)
Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili
kelime bir “meslek” bildirmektedir?
A) Yeni aldığım tuzluğu masaya biraktım.
B) Kapinin önündeki ayakkabılık tama-
men dolmuş.
Bizim mahalledeki firincI ekmekleri
çok güzel pişiriyor.
D) Daha çok kelime öğrenmek için sözlük
okumalısın.
Türl
te G
Cev
ki B
Cümlede Anlam ve Kelime Yapısı Analizi
Bu soruda, eklerin kelimelere kattığı anlamları inceleyerek hangi seçenekteki kelimenin bir meslek bildirdiğini bulmamız isteniyor. Türkçe’de yapım ekleri (örneğin -cı/-ci veya -lık/-lik), eklendiği isme yeni bir anlam kazandırarak araç gereç veya meslek isimleri türetebilir.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
- Cümle: Yeni aldığımız tuzluğu masaya bıraktım.
- Kelime: Tuz-luk
- Analiz: Buradaki
-lukeki, içine tuz konulan bir araç/gereç (nesne) anlamı katmıştır. Meslek bildirmez.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
- Cümle: Kapının önündeki ayakkabılık tamamen dolmuş.
- Kelime: Ayakkabı-lık
- Analiz: Buradaki
-lıkeki, ayakkabıların konulduğu bir yer/eşya anlamı katmıştır. Meslek bildirmez.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
- Cümle: Bizim mahalledeki fırıncı çok taze ekmek yapıyor.
- Kelime: Fırın-cı
- Analiz: Buradaki
-cıeki, fırında ekmek yapıp satan veya fırın işleten kişi/meslek anlamı katmıştır. Bu bir meslek adıdır.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
- Cümle: Masanın üzerindeki kitaplık devrilmek üzereydi.
- Kelime: Kitap-lık
- Analiz: Buradaki
-lıkeki, kitapların dizildiği bir eşya/mobilya anlamı katmıştır. Meslek bildirmez.
Adım 5 — Seçenek Karşılaştırması
A. Tuzluk — Araç/Gereç
B. Ayakkabılık — Eşya/Yer
C. Fırıncı — Meslek Sahibi Kişi
D. Kitaplık — Eşya/Mobilya
Adım 6 — Son Doğrulama
C seçeneğindeki “fırıncı” kelimesi, bir işi profesyonel olarak yapan kişiyi temsil ettiği için soruda istenen “meslek” tanımına tam olarak uymaktadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] C şıkkı (Fırıncı)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Yapım Ekleri
- [Tanım:] Kelimelerin kök veya gövdelerine gelerek onlardan yeni anlamlı kelimeler türeten eklerdir.
- [Bu problemde:]
-cıve-lıkeklerinin kelimeye kattığı anlam farkları (nesne vs. meslek) incelenmiştir.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Eklerin Karıştırılması
- [Yanlış:] Her
-cıveya-lıkekinin sadece meslek yaptığını düşünmek. - [Doğru:] Kelimenin cümle içindeki anlamına bakmak. Örneğin “şekerlik” bir nesneyken, “şekerci” bir meslektir.
- [Neden yanlış:] Ekler, geldikleri kelimeye göre yer, araç, meslek veya topluluk gibi çok farklı anlamlar katabilir.
Bu tür sorularda yapım eklerinin kattığı diğer anlamları (örneğin yer ismi yapan ekler) daha detaylı incelememi ister misin?
