21 ci sualı iz
Cümlələrin birində əvəzlik işlənməyib:
A) Akifin tədbirlə bağlı bəzi planları var.
B) Uşaqlardan biri sabah gələcək.
C) Burada neçə gün qalacağıq?
D) Kim istəsə, onu da aparacam.
E) Qonaqları bura elə özü gətirib.
Azərbaycan Dilində Əvəzlik və İsimləşmiş Sayın Fərqləndirilməsi
ƏSAS QAYDA: Qeyri-müəyyən əvəzlik olan “biri” naməlum şəxsi bildirdiyi halda (məsələn: “Biri qapını döydü”), kəmiyyət və say tərkibində digər saylarla əvəz oluna bilən “biri” sözü isimləşmiş müəyyən miqdar sayı hesab olunur.
SEÇİMLƏRİN TƏHLİLİ
- A) “bəzi” sözü qeyri-müəyyən əvəzlikdir.
- B) Bu cümlədə əvəzlik yoxdur. “Uşaqlardan” isim, “sabah” zaman zərfi, “gələcək” feldir. “Biri” sözü isə müəyyən miqdar sayıdır (bir), mənsubiyyət şəkilçisi (-i) qəbul edərək isimləşmişdir (yerinə başqa say qoymaq mümkündür: uşaqlardan ikisi, üçü…).
- C) “burada” (işarə əvəzliyi) və “neçə” (sual əvəzliyi) işlənmişdir.
- D) “kim” (sual əvəzliyi) və “onu” (şəxs əvəzliyi) işlənmişdir.
- E) “bura” (işarə əvəzliyi) və “özü” (təyini əvəzlik) işlənmişdir.
CAVAB: B) Uşaqlardan biri sabah gələcək.
İMTAHAN QEYDİ: “Biri” sözünün say və ya əvəzlik olduğunu ayırd etmək üçün yerinə başqa say (ikisi, üçü) qoyun. Əgər cümlənin mənası pozulmursa və kəmiyyət bildirirsə, həmin söz saydır; yerinə kimsə qoymaq olursa, əvəzlikdir.