Soru: Eğimli bir toprak yolda X noktasından serbest bırakılan otomobilin Y noktasındaki kinetik enerjisi ile ilgili yorum nedir?
Çözüm:
Soruyu çözmek için enerji dönüşümü prensibini ve potansiyel enerjiyi dikkate almalıyız:
1. Potansiyel Enerji (PE):
X noktasında otomobilin yere göre çekim potansiyel enerjisi 600 J olarak verilmiş. Bu enerji, yerçekiminin otomobile kazandırdığı enerji miktarını ifade eder ve yükseklikle doğru orantılıdır.
2. Enerji Dönüşümü:
Otomobil serbest bırakıldığında potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür. Yükseklik azaldıkça potansiyel enerji azalır ve kinetik enerji artar. Y noktasındayken potansiyel enerji hala vardır, ancak bir kısmı kinetik enerjiye dönüşmüştür.
3. Y Noktasındaki Hesaplama:
Yükseklik: 20 m (X noktasından 60 m aşağıya, Y noktasına 20 m kaldığı belirtiliyor).
Potansiyel Enerji Y noktasında:
Potansiyel enerjinin bir kısmı kinetik enerjiye dönüşmüş olduğundan, Y noktasındaki kinetik enerji:
4. Sonuç ve Doğru Şık:
Y noktasındaki kinetik enerji 400 J olacaktır. Bu yüzden doğru cevap:
A) 400 J’dir.
Not: Bu çözüm enerji korunumunu kullanır. Sürtünme gibi enerji kayıpları olmadığını varsaydık.
Buna göre yere doğru ilerleyen otomobilin Y noktasındaki kinetik enerjisi ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
Cevap:
Konunun Özeti ve Temel Bilgiler
- Potansiyel enerji (P.E.): Bir cismin yükseklikten kaynaklanan, yere göre sahip olduğu enerjidir.
- Kinetik enerji (K.E.): Cismin hareketinden dolayı sahip olduğu enerjidir.
- Enerjinin korunumu prensibi: Sürtünme yoksa, toplam enerji sabit kalır. Potansiyel enerji azaldıkça kinetik enerji artar.
Sorunun Detaylı Çözümü
1. Başlangıçta X noktasında:
- Potansiyel enerji = 600 J
- Kinetik enerji = 0 J (çünkü serbest bırakılıyor, hareketsiz)
2. Y noktasına geldiğinde:
-
Yükseklik, 60 m’den 20 m’ye düşüyor.
-
Yeni potansiyel enerji:
\text{Yeni Potansiyel Enerji} = \frac{20}{60} \times 600~J = 200~J -
Kaybolan potansiyel enerji:
\text{Azalan Potansiyel Enerji} = 600~J - 200~J = 400~J -
Sürtünme yok (soruda aksi belirtilmediği için varsayılır).
-
Kaybolan potansiyel enerji, kinetik enerjiye dönüşür. Yani:
\text{Kinetik Enerji (Y'de)} = 400~J
3. Seçeneklerin Analizi
- A) 400 J’dir. → DOĞRU. Çünkü tam olarak kaybolan potansiyel enerji, kinetik enerjiye dönüşmüştür.
- B) 400 J’den azdır. Yanlış.
- C) Kesinlikle 200 J’dir. Yanlış.
- D) 400 J’den fazladır. Yanlış.
Doğru Cevap: A şıkkı – 400 J’dir.
Kinetik enerji, kaybolan potansiyel enerjiye eşittir (sürtünme yoksa):
K.E. = P.E._{başlangıç} - P.E._{son} = 600~J - 200~J = 400~JSonuç: Otomobilin Y noktasındaki kinetik enerjisi 400 J’dir.
Eğimli bir toprak yolda X noktasından serbest bırakılan otomobilin, Y noktasındaki kinetik enerjisi kaç Joule’dür ve hangi şık doğrudur?
Cevap:
İçindekiler
- Sorunun Analizi ve Enerji Hesapları
- Kinetik Enerji Nasıl Hesaplanır?
- Adım Adım Çözüm
- Sonuç ve Doğru Seçeneğin Gerekçesi
- Özet Tablo
- Kısa Özet
1. Sorunun Analizi ve Enerji Hesapları
- Başlangıç Noktası (X): Otomobilin yer çekimi potansiyel enerjisi 600\, \text{J}.
- Bitiş Noktası (Y): Otomobil eğimden aşağı indiğinde hâlâ yerden 20 m yukarıda.
- Sistemde Sürtünme ve Enerji Kaybı: Soruda belirtilmemiş, dolayısıyla sürtünmesiz (ideal) ve enerji kaybı olmadan kabul edilir.
- Enerjinin Korunumu: Yalnız yer çekimi potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür.
2. Kinetik Enerji Nasıl Hesaplanır?
Mekanizma:
Başlangıçta otomobil tamamen yer çekimi potansiyel enerjisine sahiptir, hareket ettikçe yüksekliği azalır ve potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür.
-
Enerji korunumu formülü:
E_{pot\_ilk} = E_{pot\_son} + E_{kinetik} -
X noktasında: h = 60\,\text{m} \implies PE_X = 600\,\text{J}
-
Y noktasında: h = 20\,\text{m} \implies PE_Y = ?
-
Kinetik Enerji (Y’de):
E_{kin,Y} = PE_X - PE_Y
3. Adım Adım Çözüm
Adım 1: Potansiyel Enerji Hesabı
-
Başlangıç (X) potansiyel enerjisi:
PE_X = 600\,\text{J} -
Potansiyel enerji formülü: PE = mgh
-
60 m’de (X noktasında):
PE_X = m \cdot g \cdot h_X = 600\, \text{J} -
Y noktasındaki yükseklik: h_Y = 20\,\text{m}
-
Aynı cisim olduğundan, kütle (m) ve g sabit:
\frac{PE_Y}{PE_X} = \frac{h_Y}{h_X}
Adım 2: Y’deki Potansiyel Enerji
- Y noktasında:PE_Y = PE_X \times \frac{h_Y}{h_X}PE_Y = 600\,\text{J} \times \frac{20}{60} = 600\,\text{J} \times \frac{1}{3} = 200\,\text{J}
Adım 3: Y’deki Kinetik Enerji
- Enerji korunumu gereği, kaybedilen potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür:E_{kin,Y} = PE_X - PE_Y = 600\,\text{J} - 200\,\text{J} = 400\,\text{J}
4. Sonuç ve Doğru Seçeneğin Gerekçesi
Y noktasında otomobilin kinetik enerjisi tam olarak 400 Joule’dür. Buna göre doğru seçenek:
A) 400 J’dür.
Diğer şıklar neden yanlış?
- B) 400 J’den azdır. → Yanlış, tam olarak 400 J’dir.
- C) Kesinlikle 200 J’dir. → Yanlış, 200 J Y’deki potansiyel enerjidir.
- D) 400 J’den fazladır. → Yanlış, çünkü sadece 400 J.
5. Özet Tablo
| Nokta | Yükseklik (m) | Potansiyel Enerji (J) | Kinetik Enerji (J) |
|---|---|---|---|
| X | 60 | 600 | 0 |
| Y | 20 | 200 | 400 |
6. Kısa Özet
- Aracın X’teki potansiyel enerjisi: 600 J
- Y’deki potansiyel enerjisi: 200 J
- Y noktasında kinetik enerjisi: 400 J
- Doğru cevap: A şıkkı: 400 J’dir.
Kaynak:
- TYT & Lise Fizik Enerji Konuları
- MEB Fizik Kitapları
Buna göre yerdeki otomobilin Y noktasındaki kinetik enerjisiyle ilgili yorum nedir?
Answer:
Fiziksel olarak cismin kaybettiği çekim potansiyel enerjisi (toplam 600 J’den 200 J’ye düşüyor) ΔEp = 400 J kadardır. İdeal (sürtünmesiz) bir ortamda bu kadarlık enerji doğrudan kinetik enerjiye dönüşeceğinden, kuramsal olarak otomobilin Y noktasındaki kinetik enerjisi 400 J olurdu. Ancak soru metninde yolun “toprak yol” olduğu özellikle vurgulanmıştır. Gerçekte toprak bir yolda sürtünme ve hava direnci gibi enerji kayıpları söz konusudur. Bu nedenle otomobil, X noktasından Y noktasına inerken 400 J’den daha az miktarda enerjiyi kinetiğe dönüştürebilir.
Dolayısıyla gerçek koşullarda Y noktasındaki kinetik enerji 400 J’den azdır.
