!1770807427160816693433698791143|281x500 [Link Silindi]
Yardımcı Çözüm: Kır Yerleşmeleri Tablosu ve Soruların Cevapları
Önemli Noktalar
- Kır yerleşmeleri dokusuna göre farklılık gösterir; dağınık veya galerili olabilirler.
- Doğu Karadeniz, Tuz Gölü çevresi, Güneydoğu Anadolu ve Batı Karadeniz’in yerleşmeleri, doğal faktörlere bağlı olarak farklı şekilde şekillenir.
- Konar-göçer, yayla, obaköy ve yayılmacı köy yerleşmeleri arasındaki farklar ekonomik ve sosyo-kültürel özelliklere göre belirlenir.
İçindekiler
- Kır Yerleşmeleri Tablosu Doldurma
- Soru Metinlerine Göre Cevaplar
- Konar-Göçer ve Diğer Yerleşme Şekilleri Karşılaştırması
Kır Yerleşmeleri Tablosu Doldurma
| Kır Yerleşmeleri | Dokusuna Göre | Nedeni |
|---|---|---|
| Doğu Karadeniz | Dağınık yerleşik | Engebeli arazi ve sert iklim |
| Tuz Gölü ve çevresi | Galerili (sıra) | Diyalektik toprak, tarıma uygun |
| Güneydoğu Anadolu | Galerili (sıra) | Diyalektik toprak, sınırlı su |
| Batı Karadeniz | Peçenekle örgülü | Bol su ve verimli arazi |
Soru Metinlerine Göre Cevaplar
1. Köy sahasının dışında hayvan beslemek için yapılmış birkaç ağıl ve çoban kulübesinden oluşan bir Doğu Anadolu ya has iskan şekli yayla yerleşmesidir çünkü hayvanlar ilkbaharda kiralanan meralara götürülür ve kış başında köye geri dönülür.
2. Kuzeybatı Anadolu’da Samsun-Bolu-İstanbul üçgeni içinde kalan sahada bulunan ve kendine has bir idari sistem getirdiği kıyıaltı yerleşim şeklidir. Mahalleler grubu olarak da nitelendirilebilir. Bu içeriğe uygun yerleşme tipi obaköy şablonudur.
3. Yaz ayları içinde hayvan otlatmak, ziraat yapmak veya geçimin temini için her türlü işte çalışmak, hatta dinlenmek amacıyla çıkılan, gidilen köyün hayat sahasının dışında kalan, çoğu kez köyden oldukça uzak olmasına karşın sosyo-ekonomik bağlarla köye bağlı bir geçim sahası veya köyün asıl geçim sahasına ekli ikinci bir bölüm olup buna yaylacılık denir.
4. Konar-göçer aileler ve bunların çadır hayatı ile ilgili anlamlar taşır. Asıl ekonomik fonksiyonu hayvancılık olan bu yerleşme şekline “göçer yerleşme” denir ve “yayla” olarak da adlandırabiliriz.
5. 15-20 evden oluşan, genelde hayvan yetiştirme amacıyla kurulan geçici yerleşim birimleridir. Az sayıda yerleşmesi vardır ve bunlar Ege Bölgesi, Gökçeada ve Bozcaada’da bulunurlar. Bunlar obaköy yerleşmeleridir.
6. Deniz kıyılarında balıkçılıkla geçimlerini sağlamak amacıyla küçük koylarda kurulan yerleşmelere denir. Akdeniz, Ege ve Karadeniz kıyılarında Koya yerleşimi gözlenir.
7. Hayvancılığın temel faaliyet olduğu çobanın barınacağı ayrı bir mesken olmayan, çoban ağrılarının içinde kaldığı Doğu Anadolu’ya has yaylacılık yerleşmeleri.
8. Kabaca 50 kişiden fazla nüfusu geçindiremeyecek kadar küçük bir alanda ve bağlı bulunduğu köyün idari sınırları içinde olmasına rağmen, köyde yaşayanların daimi olarak kullandığı sahaların dışında kalan ve başka bir geçim sahasında, çoğunlukla tarım yapılan bir yerleşme ünitesidir. Çoğu bir veya birkaç kişiye ait olup yarıcalar kullanır. Burası Oba ya da küçük mezra yerleşmesidir.
Konar-Göçer ve Diğer Yerleşme Şekilleri Karşılaştırması
| Özellik | Konar-Göçer Yerleşme | Yayla Yerleşmesi | Obaköy Yerleşimi | Koya Yerleşimi |
|---|---|---|---|---|
| İklim Etkisi | Sert kışlar, uzun göç yolları | Sonbahar ilkbahar arası hareket | Sıcak iklimde tarıma uygun | Deniz kenarı, balıkçılığa dayalı |
| Yerleşme Süresi | Geçici, mevsimlik | Mevsimlik | Yarı kalıcı | Sürekli |
| Ekonomik Faaliyet | Hayvancılık | Hayvancılık, tarım | Tarım ve hayvancılık | Balıkçılık |
| Mimari/Doku | Çadır, geçici barınaklar | Ahşap kulübe ve ağıl | Taş veya kerpiçten yapılma | Beton veya kalıcı yapılar |
| Köy İle Bağlantısı | Temel yönetimden bağımsız | Köye bağlı | Köy idaresi altında | Belediyeye bağlı |
Pro Tip: Konar-göçer yerleşmeler, ekonomik ve sosyal süreçler nedeniyle günümüzde azalmaktadır; yaylacılık ve obaköy gibi yerleşme şekilleri daha kalıcı olmuşlardır.
Sonraki Adımlar
Yerleşme tipleri ve ekonomik faaliyetler arasındaki ilişkileri detaylandıran örnekler ister misiniz? Ya da bu yerleşmelerin bölgesel dağılımını gösteren haritalar hazırlamamı ister misiniz?
Hangi yerleşmeyim?
- Kır yerleşmelerinin çeşitliliğini ve dağılımını bilmek, coğrafi özelliklere göre yerleşme tiplerini anlamayı kolaylaştırır.
- Doğu Anadolu’da çobanın ayrı konutu olmadan merada iç içe yaşadığı yerleşme “Divan Yerleşmesi”dir.
- Kırsal yerleşmeler: dokusuna (dağınık/toplu) ve ekonomik/çevresel etkenlere göre sınıflandırılır.
Harita üzerindeki yerleşme tipi Divan Yerleşmesi’dir.
İçindekiler
- Kır Yerleşmeleri Tablosu
- Yerleşme Tipinin Belirlenmesi
- Kıraltı İskan Türleri ve Karşılıkları
- Özet Tablosu
- SSS
1. Kır Yerleşmeleri Tablosu
| Kır Yerleşmeleri | Dokusuna göre | Nedeni |
|---|---|---|
| Doğu Karadeniz | Dağınık | Engebeli arazi ve dik yamaçlarda tarım/yaylacılık |
| Tuz Gölü ve çevresi | Toplu | Tuzlu topraklar, tarıma uygundağışlık |
| Güneydoğu Anadolu | Toplu | Su kıtlığı → sulama göletleri ve toplu köyler |
| Batı Karadeniz | Dağınık | Sıcak-nem ilişkili yer yer dik eğimli ormanlık |
2. Yerleşme Tipinin Belirlenmesi
Harita Doğu Anadolu’daki yayla ve meralarda çobanla küçük ölçekli iç içe yaşamın görüldüğü noktalı dağılımdadır. Çobanın ayrı konutu yoktur, ağılın içinde kalır. Bu, Divan Yerleşmesi’ne özgüdür.
3. Kıraltı İskan Türleri ve Karşılıkları
- Yaz devresinde boş kalan, içinde birkaç ağıl ve çoban kulübesi bulunan, hayvanlar kış başında geri döner: Yayla Yerleşmesi
- Kuzeybatı Anadolu’da “Samsun-Bolu-İstanbul” üçgeninde, köyün idari sınırları içinde mahalle grubu hâlinde küçük birimler: Mezra
- Köy hayat sahası dışında tarım ve hayvan otlatmak için çıkılan, sosyo-ekonomik bağla köye bağlı mevsimlik alan: Mevsimlik Tarım Yerleşmesi
- Konar-göçer ailelerin çadır hayatına özgü, hayvan besiciliği amaçlı iskan: Çadır Yerleşmesi
- 15–20 evden oluşan, geçici hayvancılık birimleri; özellikle Ege ve adalarda görülür: Ağıl
- Deniz kıyılarında balıkçılıkla geçinen küçük koy köyleri: Balıkçı Köyleri
- Çobanın ayrı meskeni olmayan, ağıl içinde kalıp Doğu Anadolu’ya özgü yerleşme: Divan Yerleşmesi
- Köy idari sınırları içinde, tarım yapılan, nüfusu 50’den az küçük tarımsal ünite: Kom
4. Özet Tablosu
| Tür | Konum/Özellik | Dağılım |
|---|---|---|
| Yayla Yerleşmesi | Dağlık yüksek alanlar | Doğu Karadeniz, Toroslar |
| Mezra | Köyaltı mahalle grubu | Marmara, Ege iç kesimleri |
| Mevsimlik Tarım Yerleşmesi | Tarım ve otlatma alanı | İç Anadolu, Akdeniz |
| Çadır Yerleşmesi | Geleneksel göçer çadırları | Konar‐göçer topluluklar |
| Ağıl | 15–20 hane geçici yerleşme | Ege, Bozcaada, Gökçeada |
| Balıkçı Köyleri | Kıyı şeritleri | Akdeniz, Ege, Karadeniz kıyıları |
| Divan Yerleşmesi | Çoban-ağıl iç içe | Doğu Anadolu yaylaları |
| Kom | 50’den az nüfuslu tarımsal ünite | Köy idari sınırları içinde |
5. SSS
S1: Divan yerleşmesi ile ağıl arasındaki fark nedir?
C1: Ağıl, 15–20 evli geçici birimlerdir; Divan ise çoban konutunun ağıl içinde kaldığı Doğu Anadolu’ya özgü yerleşmedir.
S2: Mevsimlik tarım yerleşmesi hangi bölgelere yaygındır?
C2: İç Anadolu ve Akdeniz’in sulanan ova eteklerinde, tarlasını uzak mesafeye taşıyan ailelerce kurulur.
S3: Mezra yerleşmesinin idari statüsü nasıldır?
C3: Köyün bağlı bir alt birimidir; kendi muhtarı yoktur, bağlı bulunduğu köy idaresine tabidir.
S4: Kom yerleşmesinde nüfus neden 50’den azdır?
C4: Parçalı tarım arazisi ve tekil işletme yapısı, küçük nüfuslu tarımsal birimler oluşturur.
Bir sonraki adım olarak, bu yerleşme tipleriyle ilgili 5 örnek harita çizimi görmek ister misiniz?
@Efe_Kabakci