Ekvatordan kutuplara doğru gididikçe Güne rtarnn
düsme açisinin küçülmesine bağlı olarak scakiie
değerlerinin azalmast, sicaklik-enlem iligkisi le
açiklanabilir.
Buna göre, haritada numaralarla gösterilen yerlerden
hangileri arasindaki yillik ortalama sicaklik farkının
armel nedeni yalnızca enlem ile açiklanabilir?
A)l ve ll
D) Il ve ll
B) I ve V
0 62 124
E) ll ve V
C)lve lV
Haritada Verilen Noktalar Arasındaki Sıcaklık Farkının Enlemle Açıklanması
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Sıcaklık-Enlem İlişkisi Kuralını Hatırlama
İki merkezin sıcaklık farkının yalnızca enlem ile açıklanabilmesi için; yükselti, karasallık-denizellik ve bakı gibi özel konum şartlarının aynı veya çok benzer olması gerekir. Bu durumda her iki merkezin de deniz kıyısında (0 metre yükseltide ve denizel) yer alması şarttır.
Adım 2 — Haritadaki Noktaların Konum Özelliklerini Belirleme
- I: Ege kıyısında yer alır (Deniz seviyesi, 0\text{ m}, denizel).
- II: Akdeniz kıyısında yer alır (Deniz seviyesi, 0\text{ m}, denizel).
- III: Marmara Bölgesi’nin iç kesiminde yer alır (Karasallık etkisi vardır).
- IV: Karadeniz kıyısında yer alır (Deniz seviyesi, 0\text{ m}, denizel).
- V: Güneydoğu / Doğu Anadolu iç kesiminde yer alır (Karasallık ve yükselti belirgindir).
Adım 3 — Seçeneklerdeki Eşleşmeleri İnceleme
- A) I ve III: III numaralı merkez iç kesimde yer aldığı için sıcaklık farkında karasallık ve yükselti gibi özel konum faktörleri de etkilidir.
- B) I ve V: V numaralı merkez iç kesimde olup yüksek ve karasal bir yapıya sahip olduğundan sıcaklık farkı yalnızca enlemle açıklanamaz.
- C) I ve IV: Her iki merkez de deniz kıyısında (0\text{ m}) ve denizel iklim etkisindedir. Yükselti ve denizellik şartları eşit olduğundan, aralarındaki sıcaklık farkının temel nedeni yalnızca enlem (Güneş ışınlarının düşme açısı) ile açıklanır.
- D) II ve III: III numaralı merkezin karasal olması nedeniyle özel konum faktörleri devreye girer.
- E) II ve V: V numaralı merkezin karasal ve yüksek olması nedeniyle fark yalnızca enlemle açıklanamaz.
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
A. I ve III — Karasallık ve yükselti farkı bulunmaktadır.
B. I ve V — Karasallık ve yükselti farkı etkilidir.
C. I ve IV — Her ikisi de deniz seviyesinde ve kıyıda olduğu için fark yalnızca enleme bağlıdır.
D. II ve III — Özel konum şartları farklıdır.
E. II ve V — Karasallık ve yükselti şartları farklıdır.
Adım 5 — Son Doğrulama
I (İzmir kıyıları) ve IV (Karadeniz kıyıları) merkezlerinin her ikisi de deniz kıyısında yer alıp yükseltileri eşit (0\text{ m}) olduğu için sıcaklık farkını oluşturan tek faktör ekvatora olan uzaklıkları, yani enlemdir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) I ve IV
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Sıcaklık ve enlem ilişkisine ters düşen “enleme aykırı durumlar” (örneğin kışın Samsun’un Sivas’tan daha sıcak olması) ile ilgili bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?