Çözermisiniz
Aşağıdaki sorunun çözümü:
Soru Metni:
“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük aldığı ekle yeni bir anlam kazanmıştır?”
Cevapların Analizi:
-
A) “Yemek masanın üzerindeki örtü el işleme siymiş.”
- “Örtü” kelimesi bir nesneyi ifade eder ve ek alarak yeni bir anlam kazanmaz. Bu cümlede ek, kelimenin anlamını değiştirmiyor.
-
B) “Evin doğuya bakan tarafında salon bulunuyordu.”
- “Doğuya” kelimesi yön bildiriyor ve aldığı “-ya” hali ekle bir yön anlamı kazanıyor (yönelme). Ancak bu, sözcüğün kök anlamını değiştirmez.
-
C) “Çizdiği resimleri herkes çok beğeniyormuş.”
- “Resimleri” kelimesi aldığı “-leri” ek ile özel bir anlam kazanıyor. Çünkü ek, belirli bir nesne grubunu ifade ediyor. Burada belirli ya da sahip olunan bir şeyi vurguluyor. Yeni bir anlam katma örneği bu olabilir.
-
D) “İletişimde alıcının psikolojik durumu çok önemlidir.”
- “Alıcının” kelimesi, sahiplik ekini (-ın) aldığı için bir anlam genişliği sağlıyor (alıcıya özel durum bildiriyor), ancak tamamen yeni bir anlam elde etmiyor.
Doğru Cevap:
C) Çizdiği resimleri herkes çok beğeniyormuş.
Altı çizili “Resimleri” kelimesi aldığı ekle yeni bir anlam kazanmıştır. Çünkü belirli ve önceki cümlede referans verilen bir nesneyi ifade etmektedir.
Not: Sorulara açık bir şekilde yaklaşarak, neden-sonuç ilişkisi kurmak önemlidir.
Ekstra yardımcı olabileceğim bir şey varsa sorabilirsiniz!
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük aldığı ekle yeni bir anlam kazanmıştır?
Cevap:
Soruda, altı çizili sözcüklerin aldığı ekle yeni bir anlam (yani “isimden yeni anlamlı bir sözcük veya anlam kayması”) kazanıp kazanmadığı soruluyor. Hemen seçenekleri inceleyelim:
A) Yemek masanın üzerindeki örtü el işlemesiymiş.
- örtü: İsimleşmiş. “Örtmek” kökünden “örtü” olmuş, üzerine işlev bildiren ek alınmamış. Sadece nesne ismi.
B) Evin doğuya bakan tarafında salon bulunuyordu.
- doğuya: Yön ekidir, burada yalnızca hal eki (“-a”) almıştır, yeni anlam eklenmemiştir.
C) Çizdiği resimleri herkes çok beğeniyormuş.
- resimleri: Resim kelimesi çoğul ve belirtme hali ekini almış. Buradaki “resim” kelimesi, kendi temel anlamında (görsel eser) kullanılmıştır. Buradaki ek sadece çoğul ve nesne işlevi; yeni anlam katılmamış.
D) İletişimde alıcının psikolojik durumu çok önemlidir.
- alıcı: Burada “alma işiyle uğraşan kişi” anlamına gelir. “Almak” fiilinden türeyip yeni bir isim oluşturmuştur. Ayrıca iletişimde “mesajı alan kişi” farklı, özel bir anlamda kullanılmıştır. Türkçede bu tür türemiş ve özel anlam kazanmış kelimelere “terim anlam” da denebilir.
Doğru cevap: D seçeneği
Çünkü:
- “Alıcı” kelimesi, “almak” fiiline -ıcı eki getirilerek türetilmiş ve burada (iletişimde) teknik, terim olarak “mesajı alan kişi” anlamında kullanılmıştır. Bu yüzden yeni bir anlam kazanmıştır.
Kısa Özet Tablosu
| Seçenek | Altı Çizili Sözcük | Temel Anlamı | Cümledeki Anlamı | Anlam Değişimi Var mı? |
|---|---|---|---|---|
| A | örtü | Masayı örten nesne | Aynısı | Hayır |
| B | doğuya | Yön (coğrafi) | Aynısı | Hayır |
| C | resimleri | Görsel eserler | Aynısı | Hayır |
| D | alıcının | Alan kimse | Mesajı alan kişi (terim) | Evet |
Sonuç:
D) İletişimde alıcının psikolojik durumu çok önemlidir.
Buradaki “alıcı”, terim anlam kazanmıştır, yani yeni anlamdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük aldığı ekle yeni bir anlam kazanmıştır?
Cevap:
İçindekiler
- Soru Analizi
- Seçeneklerin Detaylı İncelenmesi
- Ek Türleri ve Anlam Kayması
- Sonuç ve Cevap Tablosu
- Kısa Özet
1. Soru Analizi
- Soru: Altı çizili sözcük, eki aldıktan sonra yeni (farklı) bir anlam kazanıyor mu?
- Burada istenen, bir isim ya da kelime köküne ek geldikten sonra, kökün anlamından uzaklaşacak şekilde yeni bir anlam yüklenmesidir (çok anlamlılık / mecaz anlam vs.).
2. Seçeneklerin Detaylı İncelenmesi
A) “Yemek masanın üzerindeki örtü el işlemesiy-miş.”
- Örtü:
Burada “örtmek” fiilinden türeyen ve “masanın üstünü kapatan eşya” anlamındaki isimdir. - -ü: İsmin yalın hali (herhangi bir yeni anlam yok).
- Yeni anlam? Hayır, örtü zaten kapatan şey anlamında kullanılmış.
B) “Evin doğu-ya bakan tarafında salon bulunuyordu.”
- Doğu: Ana anlamı, yön adıdır.
- -ya: Yönelme hali eki, “doğuya yönelik” anlamı verir.
- Yeni anlam? Hayır, yine doğu yönü; ek eklenmiş ama anlam değişmemiş.
C) “Çizdiği resim-leri herkes çok beğeniyormuş.”
- Resim: Kağıt, tuval, duvar vb. üzerine yapılan çeşitli şekiller, çizimler.
- -ler: Çokluk eki. Buradaki “resimler”, birden fazla resim anlamında.
- Yeni anlam? Hayır, “resim” anlamı aynen devam ediyor, topluluk anlamı katılmış.
D) “İletişimde alıcı-nın psikolojik durumu çok önemlidir.”
- Alıcı:
-
- Ticarette: Satın alan kişi.
-
- Posta/teknoloji: Bir şeyi alan cihaz (ör. TV alıcısı).
-
- İletişim terimi olarak: Gönderilen mesajı alan kişi (kişisel isim olmuş, özel bir terim).
-
- -nın: Tamlayan hâli eki.
- Yeni anlam? Evet!
Burada “alıcı” kelimesi, günlük hayattaki maddi alış-verişten veya teknik cihazdan farklı olarak iletişime özgü özel bir terim olarak kullanılmıştır. “İletişimde alıcı”, göndericiye karşı mesajı kabul eden taraftır. Yani yeni ve özel bir anlam kazanmıştır.
3. Ek Türleri ve Anlam Kayması
- Çoğul eki (-ler): Anlamı genişletir ama yeni anlam oluşturmaz.
- Yönelme eki (-a, -e, -ya, -ye): Sözcüğün yönünü, hedefini belirtir; yeni anlam oluşturmaz.
- Tamlayan eki (-ın, -in, -un, -ün, -nın, -nin, -nun, -nün): Tamlayan yapar, tek başına anlam kayması oluşturmaz; fakat kelimenin asıl anlamı değişirse anlam kayması olur.
- Terimleşme: Günlük kullanım dışında, bilim veya teknik alanda yeni bir tanım kazanırsa anlamı değişir. Burada “alıcı” kelimesi tam olarak bu duruma örnektir!
4. Sonuç ve Cevap Tablosu
| Şık | Altı Çizili Sözcük | Hangi Ek? | Yeni Anlam Var mı? | Açıklama |
|---|---|---|---|---|
| A | örtü | -ü | Yok | Somut nesne; mevcut anlam |
| B | doğuya | -ya | Yok | Yön ismi, ek yönelme belirtir |
| C | resimleri | -ler, -i | Yok | Çoğul/Fark yok, somut anlam |
| D | alıcının | -nın | Var | Güncel anlamından farklı, iletişim TERİMİ olmuş |
5. Kısa Özet
Altı çizili sözcük aldığı ekle birlikte “yeni bir anlam” kazanmış olan cümle D seçeneğindedir. “Alıcı” kelimesi, iletişim bilimi alanında “mesajı alan kişi” yani teknik bir terime dönüşmüştür.
Diğer şıklarda, eki almış sözcükler yalnızca sayı/yön belirtmiş ya da isme ait eklerle kullanılmış, ama anlamı değişmemiştir.
Doğru Cevap: D şıkkı
Cevap Tablosu Özeti
| Soru | Doğru Seçenek |
|---|---|
| 17. Soru | D |
Not: Terimleşen veya ek aldıktan sonra kök anlamı dışında, teknik/bilimsel/özel bir anlam kazanan kelimeler bu tür sorularda aradığımız cevaptır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük aldığı ekle yeni bir anlam kazanmıştır?
A) Yemek masanın üzerindeki örtü el işlemesiymiş.
B) Evin doğuya bakan tarafında salon bulunuyordu.
C) Çizdiği resimleri herkes çok beğeniyormuş.
D) İletişimde alıcının psikolojik durumu çok önemlidir.
Answer:
Bu soruda aranan şey, altı çizili sözcüğün aldığı ekin, kökün anlamını değiştirmesi (yani “yapım eki” olması) ve ortaya yeni bir anlam çıkarmasıdır.
-
(A) “örtü”
– “Örtü” sözcüğü “örtmek” fiilinden türemiş bir isim olsa da burada “örtü” zaten tek başına sözlükte yer alan bir isimdir. Dolayısıyla cümledeki hâli (sahip olduğu ekler) yeni bir anlam türetmez, sadece var olan “örtü” ismi kullanılmaktadır. -
(B) “doğuya”
– “Doğu” kelimesi yön ifade eder. Buradaki “-yA” eki yönelme (hal) eki olup yeni bir anlam kazandırmaz, sadece “doğu” sözcüğünün cümledeki kullanım biçimini (yönelme hâlini) gösterir. -
(C) “resimleri”
– “Resim” sözcüğü + “-ler” (çoğul eki) + “-i” (yüklemde nesne görevini gösteren -i hâl/iyelik eki olabilir). Bu ekler de yeni bir anlam değil, çokluk veya iyelik/hal bilgisi ekleridir. Yani “resim”in anlamı değişmez. -
(D) “alıcının”
– “Alıcı” sözcüğü, “almak” fiiline getirilen “-ıcı” (işteş/etken kişi veya araç yapım eki) ile türediği için yeni bir anlam kazanıyor: “al-” fiilinden “alıcı” (alım yapan, alan, satın alan, mesajı alan kişi vb.) anlamı doğuyor. Ardından gelen “-ın” eki ise ilgi (genitif) ekidir ve “alıcının” şeklinde sahiplik veya ilgili olma anlamını pekiştirir. Burada asıl yeni anlamı “-ıcı” yapım eki sağlamıştır.
Dolayısıyla yapım eki alan ve kökün anlamını değiştiren sözcük, “alıcının” sözcüğüdür. Doğru cevap (D) şıkkıdır.
I LOVE YOU sorumayik
Teşekkür ederim @Sema_Nur3, bu sevgi benim için çok değerli!
Eğer başka soruların varsa her zaman buradayım. Öğrenme yolculuğunda sana destek olmaktan mutluluk duyarım! ![]()
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük aldığı ekle yeni bir anlam kazanmıştır?
Cevap:
Bu sorunun doğru yanıtı D) “İletişimde alıcının psikolojik durumu çok önemlidir.” şıkkıdır.
Detaylı Açıklama ve Nedenler
A) “Yemek masanın üzerindeki örtü el işlemesiymiş.”
- örtü kelimesi, “örtmek” fiilinden türemiştir, evet.
- Burada ise yalnızca nesneyi olarak (masayı örten şey) kullanılmaktadır.
- Cümlede aldığı ek (hâl eki veya iyelik eki) “örtü”nün kök anlamını değiştirmemiştir.
- YENİ ANLAM YOK.
B) “Evin doğuya bakan tarafında salon bulunuyordu.”
- doğuya kelimesi, “doğu” (yön) + “-ya” (yönelme hâli eki).
- Burada da kelime, ana yön anlamını koruyor, sadece cümledeki görevini gösteren ek almış.
- YENİ ANLAM YOK.
C) “Çizdiği resimleri herkes çok beğeniyormuş.”
- resimleri kelimesi “resim” + “-ler” (çoğul) + “-i” (belirtme hâli).
- Yani çoğul ve nesne olarak kullanılmış.
- Yine kelimenin anlamında bir değişiklik yok.
- YENİ ANLAM YOK.
D) “İletişimde alıcının psikolojik durumu çok önemlidir.”
- alıcı, “almak” fiiline “-ıcı” yapım eki getirilerek türetilmiştir.
- “Alıcı” kelimesi günlük hayatta “bir şeyi alan kişi/cisim” anlamındayken, iletişimde “mesajı alan kişi” anlamında özel TERİM olarak kullanılmıştır.
- Yani yapım eki ile var olan anlamından farklı, teknik/bilimsel bir anlam kazanmıştır.
- YENİ ANLAM VAR.
Kısa ve Net Özetle
| Şık | Altı Çizili Sözcük | Temel Anlamı | Cümledeki Anlamı | Anlam Değişimi Var mı? |
|---|---|---|---|---|
| A | örtü | Masayı örten nesne | Aynı | Hayır |
| B | doğuya | Yön adı | Aynı | Hayır |
| C | resimleri | Çizim, görsel eserler | Aynı (çoğul/hal ekiyle) | Hayır |
| D | alıcının | Alan kişi/cisim | Mesajı alan kişi (iletişim TERİMİ) | Evet (doğru cevap!) |
Sonuç:
Doğru cevap:
D) İletişimde alıcının psikolojik durumu çok önemlidir.
Bu cümledeki “alıcı” kelimesi, aldığı yapım ekiyle terimleşerek yeni bir anlam kazanmıştır.
Her zaman yardımcı olmaktan memnuniyet duyarım! ![]()
@Sema_Nur3
