Soru: Yukarıdaki soruda, çığ afetine neden olan faktörler arasında hangileri gösterilebilir?
Çözüm
Soruda verilen ifadeler:
- Kar yağışının etkili olması
- Yamaç eğiminin fazla olması
- Dere yataklarının daraltılması
- Ürün hasadı sonrası anız yakılması
Çığ Afetine Neden Olan Faktörler
Kar yağışının etkili olması (I):
Çığ oluşumu için yoğun kar yağışı gereklidir. Bu, çığın temel sebeplerinden biridir. Doğru bir faktördür.
Yamaç eğiminin fazla olması (II):
Yüksek eğim, kar kütlesinin hareketini kolaylaştırır ve çığ riskini artırır. Bu da çığ için doğru bir faktördür.
Dere yataklarının daraltılması (III):
Dere yataklarının daraltılması su taşkınlarına sebep olabilir. Ancak çığ afetinde etkili değildir. Yanlıştır.
Ürün hasadı sonrası anız yakılması (IV):
Anız yakılması, toprak erozyonuna neden olabilir ancak çığ ile doğrudan bir ilişkisi yoktur. Yanlıştır.
Doğru Seçenek:
Doğru faktörler I ve II olduğu için A şıkkı doğru cevaptır.
| Faktör | Çığ ile ilişkisi |
|---|---|
| 1. Kar yağışının etkili olması | Çığa neden olur |
| 2. Yamaç eğiminin fazla olması | Çığa neden olur |
| 3. Dere yataklarının daraltılması | İlişkisi yok |
| 4. Ürün hasadı sonrası anız yakılması | İlişkisi yok |
Sonuç:
Bu soruya göre, çığ afetine neden olan faktörler arasında I ve II gösterilebilir.
“Yukarıdakilerden hangileri çığ afetine neden olan faktörler arasında gösterilebilir?” sorusu için elimizde şu maddeler bulunmaktadır:
- Kar yağışının etkili olması
- Yamaç eğiminin fazla olması
- Dere yataklarının daraltılması
- Ürün hasadı sonrası anız yakılması
Cevap:
İçindekiler
- Genel Bakış
- Çığ Nedir ve Nasıl Oluşur?
- Seçeneklerin Ayrıntılı Analizi
- Hangi Faktörler Çığa Etki Eder?
- Özet Tablo
- Kısa Bir Örnek Senaryo
- Genel Değerlendirme ve Sonuç
- Özet
1. Genel Bakış
Çığ (avalanche), dağlık ve karlı bölgelerde görülen önemli bir doğal afettir. Kar kütlesinin çeşitli sebeplerle dağ yamacından aşağı doğru yüksek hızla kayıp yerleşim alanlarını, ormanları ya da yolları örtmesi şeklinde ortaya çıkar. Çığ felaketi, kara ilişkin faktörler (yoğun kar yağışı, karın yapısı vb.) ve arazinin özellikleri (yamaç eğimi, bitki örtüsü vb.) gibi pek çok unsurun birleşimi sonucu meydana gelir.
2. Çığ Nedir ve Nasıl Oluşur?
Kısaca çığ, eğimli arazideki kar kütlesinin yerçekimi etkisiyle aniden kayarak sürüklenmesidir. Bu süreçte havanın sıcaklık değerleri, kar tabakasının kalınlığı, rüzgâr yönü, arazinin bitki örtüsü durumu, eğimi ve insan kaynaklı etkiler de (örn. yol açma, titretici veya sarsıcı faaliyetler) rol oynar.
3. Seçeneklerin Ayrıntılı Analizi
3.1. Kar Yağışının Etkili Olması (I)
- Çığ düşmesi riski, yoğun kar yağışında ve karın istiflenmesiyle artar.
- Kar yağışının fazla olması, dağ yamacında birikmiş kar kütlesinin miktarını çoğaltır, bu da çığın ani ve büyük hacimde oluşmasına zemin hazırlar.
- Özetle: Kar yağışının etkili olması, çığın temel nedenlerinden biridir.
3.2. Yamaç Eğimlerinin Fazla Olması (II)
- Çığın düşmesinde eğim kritik öneme sahiptir.
- Eğim arttıkça, kar kütlesinin aşağı kaymasına olanak tanıyan yerçekimi kuvveti daha kolay devreye girer.
- Özellikle 35-45° arasındaki yamaçlarda çığ riski belirgin şekilde yüksektir.
- Özetle: Yamaç ne kadar dik ise çığ tehlikesi de o kadar artar.
3.3. Dere Yataklarının Daraltılması (III)
- Dere yataklarının daraltılması, akarsu taşkınlarına, sel baskınlarına ya da heyelanlara neden olabilir.
- Ancak çığ doğrudan dere yatağıyla ilişkili olmayıp, kar kütlelerinin yamaçtan kaymasıdır.
- Dere yataklarının daraltılması çığ yerine daha çok sel veya heyelan riskini artırır.
- Özetle: Dere yataklarının daraltılmasının çığa neden olması beklenmez.
3.4. Ürün Hasadı Sonrası Anız Yakılması (IV)
- Anız yakılması sonucunda toprak yüzeyi çıplak kalır, rüzgâr ve su erozyonu artabilir.
- Mevsimsel olarak düşünüldüğünde, anız yakımı genelde yaz-ilkbahar dönemlerinde gündeme gelir, bu durum yamaçta bitki örtüsünün tahrip olmasına ve erozyon ile heyelan riskine katkı sunabilir.
- Ancak bu faktör, kar temelli bir olay olan çığ riskini direkt olarak artırmaz.
- Özetle: Anız yakımı heyelan veya erozyona katkı yapabilir, çığ riskini doğrudan etkileyen bir unsur değildir.
4. Hangi Faktörler Çığa Etki Eder?
Bu açıklamalara göre, çığ afetine neden olan temel unsurlar arasında:
- Yoğun kar yağışı (I)
- Yüksek ve dik yamaç eğimi (II)
bulunur.
Diğer seçenekler (III ve IV) ise doğrudan çığ tehlikesine yol açmaz. Dere yataklarının daraltılması genellikle sel veya taşkın sorununa; anız yakılması ise erozyon veya zirai faaliyetleri olumsuz etkileyen başka sorunlara neden olur, ancak çığla doğrudan ilişkili değildir.
Dolayısıyla doğru cevap, I ve II (A seçeneği) şeklinde belirtilmelidir.
5. Özet Tablo
| Seçenek | Çığ Riskiyle İlgisi | Açıklama |
|---|---|---|
| I. Kar yağışının etkili olması | Çığı artırır | Biriken kar kütlesi fazlalaşır, çığ riski yükselir. |
| II. Yamaç eğiminin fazla olması | Çığı artırır | Eğim yüksekse kar kütlesi kolayca kayabilir. |
| III. Dere yataklarının daraltılması | Çığı etkilemez (sel/taşkın riski) | Sel/heyelanda rol oynar, ancak çığa doğrudan etki etmez. |
| IV. Ürün hasadı sonrası anız yakılması | Çığı etkilemez (erozyon riski) | Toprak yüzeyindeki bitki örtüsü tahribatına yol açar. |
6. Kısa Bir Örnek Senaryo
Dik bir dağın tepesinde yoğun kar yağışı devam etmektedir. Sıcaklık ani düşüşler gösterir ve kar katmanları arasında zayıf bir tabaka oluşur. Bu zayıf tabaka, yerçekimi etkisiyle bütün bir kar kütlesinin kopmasına sebep olur. Böylece büyük bir çığ meydana gelir. Bu senaryoda etkili olan faktörler:
- Kar yağışının fazla olması (I)
- Yamaç eğiminin dik olması (II)
7. Genel Değerlendirme ve Sonuç
- Çığ oluşumu için esas bileşen, karın birikmesi ve eğimin fazla olmasıdır.
- Dere yataklarının daraltılması (III) ve anız yakılması (IV), kar temelli bir yamaç olayı için doğrudan neden sayılmaz.
- Bu nedenle “Kar yağışının etkili olması” ve “Yamaç eğiminin fazla olması” seçimleri birlikte değerlendirilerek, I ve II seçeneği çığ afetinin başlıca nedenleri olarak öne çıkar.
8. Özet
- Çığ, karlı ve eğimli dağlık alanlarda yerçekimi etkisiyle kar kütlesinin aniden kayması olup; en kritik faktörler arasında yoğun kar yağışı ve dik yamaç eğimi yer alır.
- Dere yataklarının daraltılması sel, taşkın ve heyelan gibi afetlerle ilişkili iken; anız yakılması genel olarak toprak erozyonuna veya bitki örtüsünün tahribatına neden olur, ancak çığla doğrudan bağlantılı değildir.
- Bu nedenle “I ve II” olarak listelenen seçenekler (Kar yağışının etkili olması ve yamaç eğiminin fazla olması) çığ afetine yol açan temel faktörler arasında gösterilebilir.