Soru:
Aşağıda Türkiye’de sıcaklıkların dağılışıyla ilgili bazı bilgiler verilmiştir.
I. Kıyılardaki yıllık sıcaklık farkı iç kesimlerden azdır.
II. Dağların güney yamaçları kuzey yamaçlarına göre daha sıcaktır.
III. Batıdan doğuya doğru gidildikçe genellikle sıcaklık ortalamaları azalmaktadır.
IV. Güney kıyılardaki sıcaklık ortalamaları kuzey kıyılardan daha yüksektir.
Bu bilgilerden hangileri Güneş ışınlarının düşme açısıyla daha fazla ilgilidir?
Cevap: II ve IV → Şık D
Açıklama
Güneş ışınlarının düşme açısı, bir bölgenin ya da eğimin alacağı ısıl enerjiyi doğrudan etkiler:
-
II. Dağların güney yamaçları kuzey yamaçlarına göre daha sıcaktır.
• Güney yamaçlar, Kuzey Yarımküre’de Güneş’i daha dik açıyla alır.
• Bu nedenle güneşlenme süresi ve yoğunluğu kuzey yamaçlardan fazladır. -
IV. Güney kıyılardaki sıcaklık ortalamaları kuzey kıyılardan daha yüksektir.
• Türkiye’nin güney kıyıları (Akdeniz Bölgesi), kuzey kıyılara (Karadeniz) göre daha alçak enlemde kalır ve Güneş’i daha dik açıyla alır.
• Bu da yıllık sıcaklık ortalamasını yükseltir.
Diğer maddeler ise;
- I (kıyı‐iç kesim farkı) daha çok deniz‐karasal iklim farkından,
- III (batı‐doğu sıcaklık azalması) daha çok yükselti ve karasallıktan
kaynaklanır.
Özet Tablo
| Madde | İlgili Faktör | Sunum Açısı İlgisi |
|---|---|---|
| I | Deniz‐karasal etki | Hayır |
| II | Yamaç yönü | Evet |
| III | Yükselti & karasallık | Hayır |
| IV | Enlem | Evet |
Doğru Şık: D) II ve IV
Aşağıda Türkiye’de sıcaklıkların dağılışıyla ilgili bazı bilgiler verilmiştir. Bu bilgilerden hangileri Güneş ışınlarının düşme açısıyla daha fazla ilgilidir?
Verilen Bilgiler:
I. Kıyılardaki yıllık sıcaklık farkı iç kesimlerden azdır.
II. Dağların güney yamaçları kuzey yamaçlarına göre daha sıcaktır.
III. Batıdan doğuya doğru gidildikçe genellikle sıcaklık ortalamaları azalmaktadır.
IV. Güney kıyılardaki sıcaklık ortalamaları kuzey kıyılardan daha yüksektir.
Cevap:
Güneş ışınlarının düşme açısı, bir bölgenin aldığı güneş enerjisinin miktarını ve dolayısıyla sıcaklığını etkiler. Bu nedenle, sıcaklık dağılımında Güneş ışınlarının düşme açısıyla ilgili olan bilgiler, genellikle enlem farkları ve yamaçların güneş alma durumu ile ilgilidir.
Maddelerin değerlendirilmesi:
| Madde | Açıklama | Güneş ışınlarının düşme açısıyla ilgili mi? |
|---|---|---|
| I | Kıyılardaki yıllık sıcaklık farkı iç kesimlerden azdır. Bu, deniz etkisiyle ilgilidir, Güneş ışınlarının açısıyla doğrudan ilgili değildir. | Hayır |
| II | Dağların güney yamaçları kuzey yamaçlarına göre daha sıcaktır. Çünkü güney yamaçları daha fazla güneş alır. | Evet |
| III | Batıdan doğuya gidildikçe sıcaklık ortalamaları azalır. Bu durum, Türkiye’nin doğuya doğru yükseltisinin artması ve karasal iklim etkisiyle ilgilidir, Güneş ışınlarının açısıyla doğrudan ilgili değildir. | Hayır |
| IV | Güney kıyılardaki sıcaklık ortalamaları kuzey kıyılardan daha yüksektir. Bu, enlem farkından dolayı Güneş ışınlarının düşme açısıyla ilgilidir. | Evet |
Doğru seçenek: D) II ve IV
Detaylı Açıklama:
-
II. madde: Dağların güney yamaçları, kuzey yamaçlarına göre daha fazla güneş ışığı alır çünkü Güneş, kuzey yarımkürede güneyden daha dik açıyla gelir. Bu nedenle güney yamaçları daha sıcaktır. Bu durum, Güneş ışınlarının düşme açısıyla doğrudan ilgilidir.
-
IV. madde: Türkiye’nin güney kıyıları, kuzey kıyılarına göre daha düşük enlemde bulunur. Enlem arttıkça Güneş ışınlarının düşme açısı azalır ve sıcaklık düşer. Bu yüzden güney kıyılarda sıcaklık ortalamaları daha yüksektir. Bu da Güneş ışınlarının düşme açısıyla ilgilidir.
-
I. madde: Kıyılarda yıllık sıcaklık farkının az olması, denizlerin ısıyı dengeleme özelliğinden kaynaklanır, Güneş ışınlarının açısıyla ilgili değildir.
-
III. madde: Batıdan doğuya gidildikçe sıcaklıkların azalması, yükselti ve karasal iklim etkisiyle ilgilidir, Güneş ışınlarının açısıyla doğrudan bağlantısı yoktur.
Özet Tablo
| Madde | İfade | Güneş Işınlarının Düşme Açısıyla İlgili mi? |
|---|---|---|
| I | Kıyılardaki yıllık sıcaklık farkı iç kesimlerden azdır. | Hayır |
| II | Dağların güney yamaçları kuzey yamaçlarından daha sıcaktır. | Evet |
| III | Batıdan doğuya gidildikçe sıcaklık ortalamaları azalır. | Hayır |
| IV | Güney kıyılardaki sıcaklık ortalamaları kuzey kıyılardan daha yüksektir. | Evet |
Sonuç: Güneş ışınlarının düşme açısıyla daha fazla ilgili olan bilgiler II ve IV maddeleridir. Doğru cevap D şıkkıdır.