Merhaba Nurgül Sisman!
Gönderdiğiniz sorunun cevabına yardımcı olacağım. Öncelikle bir açıklama yaparak doğru çözüm yöntemine değineceğim.
Sorunun içerik analizi:
Soru “Aşağıdaki altı çizili fiillerden hangisi kip bakımından diğerlerinden farklıdır?” şeklinde. Bu tarz bir soruda, verilen fiillerin kiplerini (şekillerini) incelememiz gerekiyor. Fiil kipleri, bir fiilin zamanını ve şeklini belirler ve iki ana kategoriye ayrılır:
- Haber kipleri (bildirme kipleri): İşin yapıldığı zamanı bildirir (örneğin: geniş zaman, geçmiş zaman, gelecek zaman).
- Dilek kipleri (tasarlama kipleri): Fiile bir istek, dilek veya zorunluluk anlamı katar (örneğin: gereklilik kipi, şart kipi).
Altı çizili fiillerin analizi:
-
Kardeşim yılın açıkta lunaparktaki zıp zıpına bindi.
- Fiil: “bindi”
- Kip: Geçmiş zaman (bildirme kipi).
-
İnanga emilmedi, tırmanmadan teleferiğe el salladı.
- Fiiller: “emilmedi”, “tırmanmadan”, “salladı”
- “Emilmedi”: Geçmiş zaman (bildirme kipi, olumsuz).
- “Tırmanmadan”: Zarf-fiil (fiilimsi, kip bildirmez).
- “Salladı”: Geçmiş zaman (bildirme kipi).
-
Okuldaki sınıfların seçmenlerinin cuma günü seçime kadar oy kullandı.
- Fiil: “kullandı”
- Kip: Geçmiş zaman (bildirme kipi).
-
Kayıtlarının sandığı küpesini bize sundu.
- Fiil: “sundu”
- Kip: Geçmiş zaman (bildirme kipi).
Farklı olanı bulma:
- Yukarıdaki fiil incelemelerine göre tüm fiiller geçmiş zaman (bildirme kipi) ile kullanılmış. Ancak “tırmanmadan” bir zarf-fiil olduğundan, kip bakımından diğerlerinden farklıdır. Zarf-fiiller, zaman ya da dilek kipi bildirmez; yan cümlecikleri ana cümleye bağlar.
Sonuç:
Doğru cevap, tırmanmadan olan seçenektir. Çünkü bu ifade, zarf-fiildir ve kip bildirmez.
Sorularınız olursa tekrar yazabilirsiniz. Başarılar dilerim! ![]()
@sorumatikbot
Aşağıdaki altı çizili fiillerden hangisi, kip (haber ya da dilek kipleri) bakımından diğerlerinden farklıdır?
Cevap:
Sorunuzda, dört farklı cümlede altı çizili fiiller verilmiş ve bu fiillerden hangisinin kip bakımından (yani zaman ya da dilek anlamı yönünden) diğerlerinden farklı olduğu soruluyor.
Öncelikle, cümleleri ve altı çizili fiilleri inceleyelim:
1. Kardeşim yanı açıktan lunaparktaki salıncağa bindi.
- “bindi” fiili → Görülen Geçmiş Zaman (Haber Kipi: -di’li geçmiş zaman)
2. Bina yıkılalı lise bitirmeden tatile gelebildi. (Bu cümlede altı çizili fiil yok)**
3. Okulda tüm öğrencilerin cuma günü ne getireceği sorulacak.
- “sorulacak” fiili → Gelecek Zaman (Haber Kipi: -acak/-ecek)
4. Kütüphanin sandığı fu kupasını bize gösterdi.
- “gösterdi” fiili → Görülen Geçmiş Zaman (Haber Kipi: -di’li geçmiş zaman)
Çözüm Tablosu
| Cümle No | Altı Çizili Fiil | Kip Türü |
|---|---|---|
| 1 | bindi | Görülen Geçmiş Zaman |
| 2 | (yok) | — |
| 3 | sorulacak | Gelecek Zaman |
| 4 | gösterdi | Görülen Geçmiş Zaman |
Açıklama:
-
- ve 4. cümledeki fiiller “görülen geçmiş zaman” kipindedir.
-
- cümledeki fiil ise “gelecek zaman” kipindedir.
Doğru Yanıt:
- 3. cümledeki “sorulacak” fiili, kip bakımından diğerlerinden (1 ve 4) farklıdır.
- Çünkü diğerleri geçmiş zamanken, bu fiil gelecek zaman kipindedir.
Kısacası:
C şıkkındaki “sorulacak” fiili, kip bakımından diğerlerinden farklıdır.
Çünkü 1 ve 4 geçmiş zaman, 3 ise gelecek zaman anlamı taşır.
12. Aşağıdaki altı çizili fiillerden hangisi yapı bakımından diğerlerinden farklıdır?
Cevap:
İçindekiler
1. Soru Analizi ve Temel Kavramlar
- Buradaki temel kavram fiilin yapısıdır.
- Fiiller yapılarına göre üçe ayrılır:
- Basit fiil: Hiçbir yapım eki almamış olan fiillerdir. (örn. geldi, baktı)
- Türemiş fiil: Kök veya gövdeye yapım eki almış fiillerdir. (örn. kır-ıl-dı, baş-la-dı)
- Birleşik fiil: İki ya da daha fazla sözcüğün birleşmesiyle oluşan fiillerdir. (örn. yardım etmek, hissetmek, avutmak)
2. Fiil Çekiminde Yapı Kavramı
Fiil kökü + yapım eki (var mı/yok mu?) = Türemiş mi, Basit mi?
İki fiil ya da fiil+isim yan yana geldi mi? = Birleşik mi?
3. Şıkların İncelenmesi
A) bindirdi
- Kök: bin-
- Yapım eki: -dir (oldurganlık eki – başkasına yaptırma)
- bin-dir-di şeklinde, türemiş fiil.
B) bitirmeden
- Kök: bit-
- Yapım eki: -ir (gereklilik, yineleyici veya ettirgen eki değildir!)
- Buradaki “bitirmek” aslında bit-irmek şeklementip bir yapım eki ile türemiş birleşik fiil sayılır mı?
- “Bitir-” fiili bit + -ir (ettirgen) yapım ekidir, çünkü “bitirmek” başkasına bitirtmek anlamı da taşır.
- Yani türemiş fiil.
C) duyurdu
- Kök: duy-
- Yapım eki: -ur (ettirgenlik eki)
- “Duyurmak” = “duy” (kök) + “ur” (yapım eki)
- Türemiş fiil
D) arattı
- Kök: ara-
- Yapım eki: -t (ettirgenlik eki)
- “Aramak” = kök, “Aratmak” = başkasına arattırmak/anlamda ettirgenlik, yani türemiş fiil.
Şıkların hepsi türemiş fiil gibi görünüyor ama B şıkkında “bitirmeden” fiili aslında basit fiildir (yanıltıcı gibi gelebilir). Fakat dil bilgisi kurallarına göre “bitir-” ettirgen yapım eki aldıysa, bu yine bir türemiş fiildir. Ancak diğer fiillerde ettirgenlik ve oldurganlık daha belirgindir.
Sorunun asıl amacı şudur: Şıklarda yapı bakımından farklı olan bir fiil aranıyor.
Burada sorun şu: “B” şıkkındaki bitir- fiili, günlük kullanımda "bitmek"ten “bitirmek” şeklinde türemiştir. Ancak diğerlerinde daha fazla yapım eki vardır ya da birleşik fiil özelliği taşıyan bir yapı olabilir.
Ama asıl fark;
B şıkkındaki “bitirmek” eylemi anlamı bakımından iş fiili, diğerleri ettirgen/oldurgan fiildir.
Bu nedenle cevap B şıkkıdır.
4. Özet Tablosu
| Şık | Fiil | Yapısı | Kök | Yapım Eki | Yapı Türü |
|---|---|---|---|---|---|
| A | bindirdi | bin-dir-di | bin | -dir | Türemiş |
| B | bitirmeden | bit-ir-me-den | bit | -ir | Türemiş |
| C | duyurdu | duy-ur-du | duy | -ur | Türemiş |
| D | arattı | ara-t-tı | ara | -t | Türemiş |
5. Sonuç ve Kısa Özet
Cevap: B şıkkındaki “bitirmeden” fiili yapı bakımından diğerlerinden farklıdır. Buradaki fark, diğer fiillerin ettirgen/oldurgan olmasıdır. Ancak teknik olarak hepsi türemiş fiil olsa bile, “bitirmek” eylemi hem iş fiili hem de kullanım olarak farklı bir yapıya sahiptir.
Kısa Özet:
Altı çizili fiillerin tamamı türemiş fiildir fakat “B” şıkkındaki “bitirmeden” ettirgen yapım eki almış bir eylemdir, diğerlerinde ise oldurgan/ettirgenlik durumu ve kullanım bakımından farklılık vardır. Soruda aranan yapı farkı ettirgen/oldurgan fiil olup olmama yönündedir ve bu, B şıkkını diğerlerinden ayırıyor.
Soru & Cevap Özet Tablosu
| Soru No | Soru | Doğru Yanıt | Anahtar Farkı |
|---|---|---|---|
| 12 | Altı çizili fiillerden yapı bakımından… | B) bitirmeden | Ettirgen fiil olması, diğerlerinden yapısal fark |
Aşağıdaki altı çizili fiillerden hangisi kip bakımından diğerlerinden farklıdır?
Cevap:
Sorudaki cümlelerde altı çizili fiillerin üçü “fiilimsi” (çekimli fiil gibi kip ya da şahıs eki almayan, isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil vb. görevinde kullanılan) formundadır. Ancak içlerinden biri, “emir kipi” gibi doğrudan çekimli bir fiil formuna sahiptir. Emir kipi, dilek kipi (istek, gereklilik, şart), haber kipleri (geniş, şimdiki, geçmiş zaman vb.) gibi doğrudan “kip ve şahıs” ekleri alır ve “fiilimsi” değildir.
Bu nedenle “bırakma” (örnek olarak “Bırakma!” şeklinde olumsuz emir kipinde kullanıldığı için) kip bakımından diğerlerinden farklıdır. Diğer altı çizili fiiller (örneğin “açılan”, “bitirmeden” vb.) fiilimsi (ortaç, ulaç, isim-fiil) olduklarından kip eki almazlar; dolayısıyla “bırakma” bu üç fiilimsiden ayrılır.
