Çizgi grafiği, bir olayın zaman içerisinde nasıl değiştiğini göstermek için kullanılan bir grafik türüdür. Çizgi grafiğinde değişkenler sürekli olmalıdır.
Örneğin zamana göre hava sıcaklığındaki değişim, zamana göre bir aracın yakıt tüketimindeki değişim ya da bir aracın aldığı yolun zamana göre değişimi ve bir ağacın zamana göre boyundaki uzama miktarı çizgi grafiği ile gösterilir.
Örnek 1: Balıkesir ilindeki 5 günlük hava sıcaklığını gösteren tabloya ait çizgi grafiğini oluşturalım.
| Günler | Sıcaklık (°C) |
|1--- | 1— |
| Pazartesi | 15 |
| Salı | 18 |
| Çarşamba | 20 |
| Perşembe | 16 |
| Cuma | 18 |
Örnek 2:
Grafik: Araçların Zamana Göre Yakıt Miktarları
Yakıt (L)
A ve B araçlarının depolarındaki yakıt miktarlarının saat başı ölçümlerine ilişkin zamana göre değişimi yukarıdaki çizgi grafiğinde gösterilmiştir.
Buna göre hangi aracın daha uzun süre hareket ettiğini bulunuz.
Örnek 3:
Hız (m/sn)
Yukarıdaki grafikte bir aracın hızının beş saniye içindeki değişimi verilmiştir.
Aracın beş saniyelik hız ortalaması 20 m/sn ise 5. saniyedeki hızının kaç m/sn olduğunu bulunuz.
Veri Analizi: Çizgi Grafiği Oluşturma ve Yorumlama
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Çizgi grafiğinde değişkenin sabit kaldığı (yatay çizgi) aralıklarda değişim/tüketim yoktur. Aritmetik ortalama ise verilerin toplamının veri adedine bölünmesiyle hesaplanır:
ÇÖZÜM ADIMLARI
Örnek 1 — Sıcaklık Çizgi Grafiğinin Oluşturulması
- Yatay Eksen (Günler): Pazartesi, Salı, Çarşamba, Perşembe, Cuma
- Düşey Eksen (Sıcaklık - °C): 15, 16, 18, 20
Grafiğin Noktaları:
- Pazartesi: ( \text{Pazartesi}, 15^\circ\text{C} ) noktası işaretlenir.
- Salı: ( \text{Salı}, 18^\circ\text{C} ) noktası işaretlenir.
- Çarşamba: ( \text{Çarşamba}, 20^\circ\text{C} ) noktası işaretlenir.
- Perşembe: ( \text{Perşembe}, 16^\circ\text{C} ) noktası işaretlenir.
- Cuma: ( \text{Cuma}, 18^\circ\text{C} ) noktası işaretlenir.
Bu noktalar soldan sağa doğru düz çizgi parçalarıyla birleştirilerek çizgi grafiği tamamlanır.
Örnek 2 — Araçların Hareket Sürelerinin Karşılaştırılması
Bir aracın hareket edebilmesi için yakıt tüketmesi (grafikteki yakıt miktarının azalması) gerekir. Yakıt miktarının değişmediği yatay kısımlarda araç durmaktadır.
-
A Aracı (90 L ile başlayan koyu çizgi):
- 0 - 4. saatler arası: Yakıt 90\text{ L} \to 30\text{ L}'ye düşmüş \to 4 saat hareket
- 4 - 5. saatler arası: Yakıt 30\text{ L} (sabit) \to duruyor
- 5 - 6. saatler arası: Yakıt 30\text{ L} \to 20\text{ L}'ye düşmüş \to 1 saat hareket
- 6 - 7. saatler arası: Yakıt 20\text{ L} (sabit) \to duruyor
- Toplam Hareket Süresi: 4 + 1 = 5\text{ saat}
-
B Aracı (70 L ile başlayan açık renkli çizgi):
- 0 - 2. saatler arası: Yakıt 70\text{ L} \to 50\text{ L}'ye düşmüş \to 2 saat hareket
- 2 - 4. saatler arası: Yakıt 50\text{ L} (sabit) \to duruyor
- 4 - 6. saatler arası: Yakıt 50\text{ L} \to 10\text{ L}'ye düşmüş \to 2 saat hareket
- 6 - 7. saatler arası: Yakıt 10\text{ L} (sabit) \to duruyor
- Toplam Hareket Süresi: 2 + 2 = 4\text{ saat}
Örnek 3 — 5. Saniyedeki Hızın Hesaplanması
Grafikten 1, 2, 3, 4 ve 5. saniyelerdeki hız değerleri incelenir:
-
- saniye hızı: 10\text{ m/sn}
-
- saniye hızı: 20\text{ m/sn}
-
- saniye hızı: 20\text{ m/sn}
-
- saniye hızı: 30\text{ m/sn}
-
- saniye hızı: v_5
5 saniyelik ölçümün aritmetik ortalaması 20\text{ m/sn} olduğuna göre:
CEVAP:
- Örnek 2: A aracı (5\text{ saat} > 4\text{ saat} ile daha uzun süre hareket etmiştir.)
- Örnek 3: 20\text{ m/sn} (v_5 = 20\text{ m/sn})
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Çizgi grafiklerinde zamana bağlı azalış gösteren niceliklerde (yakıt, su seviyesi vb.) grafiğin yatay olduğu zaman aralıkları tüketimin sıfır olduğu (aracın durduğu / musluğun kapalı olduğu) anları temsil eder.