cimde ifade ederken destanlar ise savaşlarn, kahraman-
iyi die getirmiştir. Bugünkü atasözlerinin karsı-
nen törenlerde söylenen iirler, ölüm kar
VI
n savier
liklar, inanışları ve toplumun d
vlar toplumun deneyimierini kısa ve etkili bi-
ar
de so
ansitirken sevilen
nidiği ortamiaolan tören.
en şiirler
miar olmuştur. Av to-
aşk,
Şilerin 8l
unsurlarla zenginle umun ortak hayallenni olaännbeto Kanda erinç kantkı
metin ile şiirler birlikte değerlendirildiğinde aşa-
yargılardan hangisine ufaşılamaz?
eştirerek milli hafizayı canlı tutmu
n değer verdiği davranışlar sözlü ürünlerde
ainde yer bulmuştur.
gişimler şiirde estetik bir anlatima dö-
ir
üzüntü, şiirin konularından b
el duy
duygularla toplumsal ya-
PImektedir.
hda o
enen
an biriof-
irünlerde kahramanlik
m özelliği olarak öne
Olüm gibi konular
3 Önem
doğa, aşk,
ngini
n
ide
e
önemli
hinde do
tmuştur.
D) Savaşçılik,
y
den
imiştır,
ohe
Körtok toi özüngge
Tatig asig adhinka
Tutgil konik agirg
Yadhsun çavıng budhunka
Imdi udhin udhgarur
Türlüğ ceçek yanldi
Barçın yadhım kerildi
Uçmak yeri körildi
Tumlug yana kelgūsüz
Bardı közim yaruk
Aldı özüm konuki
Islam Oncesi Türk Şiirinden Ornekler
koln?
ej Edebi ürünlerin kuşaktan kuşağa
rin zamanla toplumsal yaş
laşmiş bir nitelik ka:
(lyi elbiseyi kendin giy)
Tat yemeken başkasna hisse aye
(Konuğu agirla.)
göre dureniemesini
(Ta ki nünü herkese yaysin)
(Türlü ciçekler açild)
(Sanki
niki ipek kumaştan döşek serld)
(Cennetin yeri gorüidü.)
(Soğuk hiç geri gelmeyecekir.)
(Göz bebegim gitti.)
Ruhum da birfikte git.)
(Şimdi o nerededi?)
(Beni uykudan uyandiyor.)
30. Yukandakidüzyazmetninden islamiyet öncesi Türk
debiyatryla ilgili aşağıdakilerden hangisi çikanlabilir?
AJ Söziü ürünlerin oluşumunda toplumsal törenler belir-
leyici olmuş, bu dùrum edebiyatin bireysellikten
laşmasına yol açmişti
n uzak-
B) Türkilerin yaşam biçimi, inançları ve toplumsal değ
Jefi e
eti edebi ürünlerin hem konulannı hem de orta
tiği ortamları biçimlendirmiştir.
İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatının Kaynakları ve Özellikleri
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
Metinde; av törenleri (sığır) ve yas törenleri (yuğ) gibi toplumsal ritüellerin şiirlerin doğduğu ortamlar olduğu, bu ürünlerde doğa, aşk, kahramanlık, inanç ve ölüm gibi temaların işlendiği belirtilmektedir. Ayrıca savların hayat tecrübelerini, destanların ise ortak millî hafızayı ve savaşçı yaşam biçimini yansıttığı vurgulanmıştır.
- A Seçeneği (Yanlış): Törenlerin etkisinden bahsedilse de edebiyatın “bireysellikten uzaklaştığına” dair bir yargı metinde geçmemektedir; aksine ölüm karşısındaki kişisel yas ve duygular da şiirlerde yer bulur.
- B Seçeneği (Doğru): Metnin bütününde göçebe Türklerin yaşam biçiminin (avcılık, savaşçılık), inançlarının ve törenlerinin (yuğ, sığır vb.) edebiyatın hem icra edildiği ortamları hem de işlenen konuları doğrudan belirlediği açıkça ifade edilmektedir.
- C Seçeneği (Yanlış): Metin, ürünlerin sadece zaman içindeki aktarım sürecine veya sonradan toplumsallaşmasına değil, doğuş anındaki koşullarına ve içeriğine odaklanmaktadır.
- D Seçeneği (Yanlış): Savaşçılık ve avcılık metinde geçmekle birlikte bunlar parçanın yalnızca birer örneğidir; edebiyatın tamamını ve metnin asıl iletisini kapsayan genel yargıyı vermez.
Sonuç ve Doğrulama:
Metnin ana düşüncesi, toplumsal yaşam ve inançların İslamiyet öncesi edebî türlerin içeriğini (konularını) ve söylendiği zeminleri (ortamları) şekillendirdiğidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — Türklerin yaşam biçimi, inançları ve toplumsal değerleri edebî ürünlerin hem konularını hem de ortaya çıktığı ortamları biçimlendirmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
İslamiyet öncesi Türk edebiyatında yer alan koşuk, sagu ve sav türlerinin bu parçadaki örneklerle olan eşleştirmesini birlikte detaylandırmak ister misin?