Çevresinde kuvvetli adam, sarsılmaz iradeli kişi izlemini yaratır. Oysa bütün ilkeller gibi korkaktır. Düşüncelerini tartışmaktan korkar, başka düşüncelerin de bulunduğunu, başka düşüncelerin de başarılı olduğunu görmekten korkar, çevresinden korkar. Gerçekten de uygar ve yumuşak görünüşlü kişi, aklına uygun bir uğraşta engel tanımaz. İlkel insan ise ancak kendi ortamında cesurdur, onun dışında ise kuvvetlinin yanında yer almaya hazır bir korkaktır.
Bu parçanın anlatımında kullanılan anlatım biçimi ve düşünceyi geliştirme yolu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Tartışma - karşılaştırma
B) Öyküleme - benzetme
C) Açıklama - karşılaştırma
D) Tartışma - örnekleme
Paragrafta Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Yazarın yerleşik bir kanıyı (“kuvvetli adam izlenimi”) değiştirmek ve kendi görüşünü kabul ettirmek amacıyla eleştirel bir dille yazması tartışmacı anlatım biçimidir; iki farklı kavramın (“uygar kişi” ile “ilkel insan”) benzerlik veya zıtlıklar üzerinden kıyaslanması ise karşılaştırma yoludur.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metin iki temel özellik üzerinden incelenir:
- Anlatım Biçiminin Belirlenmesi: Metin, “Çevresinde kuvvetli adam izlenimi yaratır. Oysa…” ifadesiyle başlar. Yazar, yaygın veya görünürdeki bir algıya karşı çıkarak kendi tezini kanıtlamaya çalışmaktadır. Okuyucunun algısını değiştirmeyi amaçlayan bu tutum tartışma (tartışmacı anlatım) tekniğidir.
- Düşünceyi Geliştirme Yolunun Belirlenmesi: Parçanın son bölümünde yer alan “uygar ve yumuşak görünüşlü kişi” ile “ilkel insan” nitelikleri bakımından (biri aklına uygun uğraşta engel tanımazken diğeri ancak kendi ortamında cesurdur) “ise” bağlacı aracılığıyla kıyaslanmış, yani karşılaştırma yapılmıştır. Metinde somut bir kişi veya durum örneği verilmediği için örnekleme yoktur.
- A) Tartışma – karşılaştırma: Doğrudur; yazar yerleşik bir algıyı çürütmeye çalışmış (tartışma) ve uygar insan ile ilkel insanı kıyaslamıştır (karşılaştırma).
- B) Öyküleme – benzetme: Yanlıştır; olay akışı veya kişi/zaman/mekân unsurlarına dayalı bir olay örgüsü (öyküleme) yoktur.
- C) Açıklama – karşılaştırma: Yanlıştır; metin nesnel bilgi verme (açıklama) amacından ziyade öznel bir savı savunma ve algıyı kırma (tartışma) amacıyla yazılmıştır.
- D) Tartışma – örnekleme: Yanlıştır; soyut savı somutlaştırmak için özel bir isim veya yaşanmış somut bir vaka (örnekleme) sunulmamış, iki zıt tip karşılaştırılmıştır.
CEVAP: A) Tartışma – karşılaştırma
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragrafta “oysa, halbuki, bana göre, sanılanın aksine” gibi zıtlık bildiren ve kanıyı hedef alan ifadeler tartışmacı anlatımın; “ise, daha, en, göre, kadar” gibi kıyas bildiren ifadeler ise karşılaştırmanın en güçlü ipuçlarıdır.