Cevapları söyler misin

Ses Dalgalarında Frekans ve Canlıların İşitme Aralıkları

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Ses dalgalarında işitilebilirlik, kaynağın yaydığı frekansın canlının duyma aralığında yer almasına bağlıdır. Frekans birimleri arasındaki dönüşüm 1\text{ kHz} = 10^3\text{ Hz} ve 1\text{ MHz} = 10^6\text{ Hz} = 10^3\text{ kHz} eşitlikleri ile yapılır.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Yayılan Sesin Frekansını Belirleme
Laboratuvarda üretilen sesin frekansı f = 3 \cdot 10^4\text{ Hz} olarak verilmiştir. Kıyaslama kolaylığı için bu değeri \text{kHz} cinsine dönüştürelim:

f = 3 \cdot 10^4\text{ Hz} = 30\,000\text{ Hz} = 30\text{ kHz}

Adım 2 — Canlıların Duyma Aralıklarını Karşılaştırma
Verilen işitme aralıklarını 30\text{ kHz} (30\,000\text{ Hz}) frekansına göre inceleyelim:

  • İnsan: 20\text{ Hz} - 20\text{ kHz} \rightarrow 30\text{ kHz} > 20\text{ kHz} olduğu için duyamaz.
  • Köpek: 67\text{ Hz} - 0{,}045\text{ MHz} \rightarrow 0{,}045\text{ MHz} = 45\text{ kHz} (45\,000\text{ Hz}) olduğundan aralık 67\text{ Hz} - 45\text{ kHz}'dir. 30\text{ kHz} bu aralıktadır, duyar.
  • Yarasa: 1\text{ kHz} - 120\text{ kHz} \rightarrow 30\text{ kHz} bu aralıktadır (1 < 30 < 120), duyar.
  • Yunus: 0{,}15\text{ kHz} - 120\text{ kHz} \rightarrow 30\text{ kHz} bu aralıktadır (0{,}15 < 30 < 120), duyar.
  • Fil: 16\text{ Hz} - 0{,}012\text{ MHz} \rightarrow 0{,}012\text{ MHz} = 12\text{ kHz} (12\,000\text{ Hz}) olduğundan üst sınır 12\text{ kHz}'dir. 30\text{ kHz} > 12\text{ kHz} olduğu için duyamaz.

Sonuç olarak bu sesi Köpek, Yarasa ve Yunus algılayabilir.


:white_check_mark: CEVAP: D) Köpek, Yarasa ve Yunus

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Ön ek dönüşümlerinde kilo (10^3) ve mega (10^6) çarpanlarını karıştırmamak için tüm sınırları tek bir ortak birime (tercihen \text{kHz} veya \text{Hz}) çevirip sıralamak işlem hatasını önler.

Birim Kare Düzleminde Tel Uzunluklarının Karşılaştırılması

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Birim kareli düzlemde kare kenarlarına paralel parçaların uzunluğu doğrudan birim sayısı sayılarak, eğik parçaların uzunluğu ise Pisagor Teoremi (c = \sqrt{\Delta x^2 + \Delta y^2}) ile hesaplanır.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Her bir telin sınırları birim kareler üzerinde 2 \times 4’lük bir alana yerleştirilmiştir. Parçaların uzunluklarını ayrı ayrı hesaplayalım:

Adım 1 — Kırmızı Telin (A) Uzunluğu
A teli tamamen birim kare çizgileri üzerinde yer alan 4 parçadan oluşmaktadır:

  • 2 adet 2 birimlik yatay parça
  • 2 adet 2 birimlik düşey parça
L_A = 2 + 2 + 2 + 2 = 8\text{ birim}

Adım 2 — Mavi Telin (B) Uzunluğu
B teli 1 adet düşey doğru parçası ve 3 adet eğik parçadan oluşmaktadır:

  • 1 adet 1 birimlik düşey parça
  • 3 adet yatayı 2 birim, düşeyi 1 birim olan eğik parça: \sqrt{2^2 + 1^2} = \sqrt{5}\text{ birim}
L_B = 1 + 3\sqrt{5} \approx 1 + 3 \cdot 2{,}24 = 7{,}72\text{ birim}

Adım 3 — Yeşil Telin (C) Uzunluğu
C teli 2 adet düşey doğru parçası ve 2 adet köşegen parçadan oluşmaktadır:

  • 2 adet 1 birimlik düşey parça
  • 2 adet 1 \times 1’lik birim karenin köşegeni: \sqrt{1^2 + 1^2} = \sqrt{2}\text{ birim}
L_C = 1 + \sqrt{2} + 1 + \sqrt{2} = 2 + 2\sqrt{2} \approx 2 + 2 \cdot 1{,}41 = 4{,}82\text{ birim}

Adım 4 — Uzunlukların Sıralanması
Bulunan değerler kıyaslandığında (4{,}82 < 7{,}72 < 8):

L_C < L_B < L_A

:white_check_mark: CEVAP: E) C < B < A

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Aynı düşey ve yatay mesafeleri kat eden yollarda, doğrudan köşegen (hipotenüs) boyunca ilerleyen yollar üçgen eşitsizliği gereği kenarlar üzerinden giden yollardan daima daha kısadır (\sqrt{2} < 2). Bu nedenle en fazla köşegen kestirmesi kullanan C teli en kısa, kare çizgilerini takip eden A teli ise en uzundur.

Mutlak Değerli Eşitsizlikler ile Hata Payı ve Aralık Modelleme

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir niceliğin referans (orta) değerden olan sapması mutlak değerle modellenir. Referans değeri m, izin verilen maksimum hata payı (sapma) r olan bir x büyüklüğü |x - m| \le r eşitsizliği ile ifade edilir; bu durum -r \le x - m \le r çift katlı eşitsizliğine denktir.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Verilen Kütle Aralıklarını Belirleme
Ekmeklerin standart kütlesi 250\text{ gram} olup en fazla \mp 10\text{ gram} hata payına izin verilmektedir. Buna göre standartlara uygun bir ekmeğin kütlesi (x):

  • En az: 250 - 10 = 240\text{ gram}
  • En çok: 250 + 10 = 260\text{ gram}
240 \le x \le 260

Adım 2 — Eşitsizliği Mutlak Değer Biçimine Dönüştürme
Eşitsizliğin her tarafından referans değer olan 250 çıkarılır:

240 - 250 \le x - 250 \le 260 - 250
-10 \le x - 250 \le 10

Bu çift taraflı eşitsizlik mutlak değer tanımı gereği doğrudan şu biçimde yazılır:

|x - 250| \le 10

“En fazla \mp 10\text{ gram}” ifadesi sınır değerlerin (240 ve 260) dahil olduğunu belirttiği için küçük-eşittir (\le) sembolü kullanılır.


:white_check_mark: CEVAP: A) |x - 250| ≤ 10

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Problem kökündeki “en fazla”, “en çok” gibi ifadeler sınır değerlerin aralığa dahil olduğunu gösterir; bu nedenle kesin eşitsizlik (<) içeren C seçeneği elenir ve eşitlik içeren (\le) A seçeneği doğru olur.

Cebir Karoları ile Tam Kare Özdeşliği Modellemesi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir kenarı (a + b) birim olan bir karenin alanı tam kare özdeşliği kullanılarak (a + b)^2 = a^2 + 2ab + b^2 formülü ile hesaplanır. Açılımdaki terimlerin katsayıları, o alanı oluşturan cebir karolarının adetlerini doğrudan verir.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Oluşturulacak Karenin Toplam Alanını Bulma
Bir kenar uzunluğu (x + 3) birim olan karenin alanı, kenar uzunluğunun karesi alınarak bulunur:

\text{Alan} = (x + 3)^2 = x^2 + 2 \cdot x \cdot 3 + 3^2 = x^2 + 6x + 9

Adım 2 — Karo Adetlerini Belirleme
Modeldeki karoların her birinin temsil ettiği alanlar:

  • Mavi karo: x \cdot x = x^2
  • Sarı karo: x \cdot 1 = x
  • Yeşil karo: 1 \cdot 1 = 1

Toplam alanı (x^2 + 6x + 9) elde etmek için cebirsel ifadedeki katsayılara göre:

  • x^2 karosundan: 1 adet
  • x karosundan: 6 adet
  • 1 karosundan: 9 adet kullanılmalıdır.

:white_check_mark: CEVAP: C) 1 — 6 — 9

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Cebir karolarıyla yapılan geometrik modellemelerde çarpım sonucundaki cebirsel terimlerin baş katsayıları, o türe ait karoların ihtiyaç duyulan parça sayısına daima eşittir. Bu sayede şekli tek tek çizmeden doğrudan katsayıları okuyabilirsiniz.

Doğrusal Fonksiyonlarda Öteleme, Katsayı ve Görüntü Kümesi Analizi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Doğrusal bir fonksiyonda eğim m = \frac{\Delta y}{\Delta x} olup, artan fonksiyonlar tanımlı oldukları [x_1, x_2] kapalı aralığında minimum değerini sol uçta (x_1), maksimum değerini ise sağ uçta (x_2) alır. Görüntü kümesi [f(x_1), f(x_2)] aralığıdır.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — a Gerçek Sayısının ve Fonksiyonların Başlangıç Değerlerinin Bulunması
Grafikte x = 1 apsisinde g ve h fonksiyonlarının aynı noktadan başladığı görülmektedir. Verilen f(1) = 1 değeri eşitliklerde yerine yazılır:

g(1) = f(1) + a = 1 + a
h(1) = 2a \cdot f(1) = 2a \cdot 1 = 2a

Grafikten g(1) = h(1) olduğu için:

1 + a = 2a \implies a = 1

Bu durumda fonksiyonlar arasındaki bağıntılar:

g(x) = f(x) + 1 \quad \text{ve} \quad h(x) = 2f(x)
h(1) = 2 \cdot 1 = 2

Adım 2 — Fonksiyon Denklemlerinin ve Uç Değerlerinin Belirlenmesi
h fonksiyonuna ait doğru parçasının eğimi m_h = 1 olarak verilmiştir. h(1) = 2 noktasından geçen doğrunun denklemi:

h(x) = 1 \cdot (x - 1) + 2 = x + 1

Tanım kümesi [1, 3] olduğundan:

  • h(1) = 2 (minimum değer)
  • h(3) = 3 + 1 = 4 (maksimum değer)
    Dolayısıyla h fonksiyonunun görüntü kümesi [2, 4] olur.

h(x) = 2f(x) olduğuna göre f(x) fonksiyonu:

f(x) = \frac{h(x)}{2} = \frac{x + 1}{2}
  • f(1) = 1
  • f(3) = 2
    f fonksiyonu artandır ve görüntü kümesi [1, 2]'dir.

g(x) = f(x) + 1 olduğuna göre g fonksiyonunun minimum değeri:

g(1) = f(1) + 1 = 1 + 1 = 2

:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

  • A) f artan bir fonksiyon olduğundan maksimum değerini aralığın sağ ucu olan x = 3’te alır (f(3) = 2). (Doğru)
  • B) g artan bir fonksiyon olup minimum değerini x = 1’de alır ve g(1) = 2’dir. (Doğru)
  • C) h fonksiyonunun maksimum değeri x = 3 için h(3) = 4’tür. (Doğru)
  • D) f fonksiyonunun uç değerleri 1 ve 2 olduğundan görüntü kümesi [1, 2]'dir. (Doğru)
  • E) h fonksiyonunun görüntü kümesi [2, 4]'tür; [2, 3] ifadesi yanlıştır. (Yanlış)

:white_check_mark: CEVAP: E) h fonksiyonunun görüntü kümesi [2, 3]'tür.

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Eğimi 1 olan bir doğru [1, 3] aralığında x ekseni boyunca 3 - 1 = 2 birim ilerlediğinde, y ekseninde de 2 birim yükselir. Başlangıç değeri 2 olan h fonksiyonu, bitişte 2 + 2 = 4 değerine ulaşmak zorundadır.

Doğrusal Konumda Mutlak Değer Fonksiyonu ve Parçalı Tanım

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sayı doğrusu üzerinde bir noktanın referans noktasına (0) olan uzaklığı mutlak değer fonksiyonu ile ifade edilir (d(x) = |x|). Mutlak değer fonksiyonunun parçalı gösterimi, tanım kümesindeki işaret değişimine göre x < 0 için -x, x \ge 0 için x şeklindedir.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Uzaklık Bağıntısının Kurulması
Şarj istasyonu referans noktası (0) olarak kabul edildiğinde, robotun konumu x metredir:

  • Şarj istasyonunun sağında (x \ge 0) konum pozitif veya sıfırdır.
  • Şarj istasyonunun solunda (x < 0) konum negatiftir.

Uzaklık negatif bir değer alamayacağından, robotun referans noktasına olan uzaklığı d(x):

d(x) = |x|

Adım 2 — Mutlak Değer Fonksiyonunun Parçalı Yazımı
Mutlak değerin matematiksel tanımı gereği:

  • Robot referans noktasının solunda olduğunda (x < 0), uzaklığın pozitif çıkması için konum değeri eksi (-) ile çarpılır: d(x) = -x (Örneğin x = -5 ise uzaklık -(-5) = 5\text{ metre} olur).
  • Robot referans noktasında veya sağında olduğunda (x \ge 0), uzaklık doğrudan konumun kendisine eşittir: d(x) = x.

Bu durum parçalı fonksiyon olarak şöyle yazılır:

d(x) = \begin{cases} -x, & x < 0 \\ x, & x \ge 0 \end{cases}

:white_check_mark: CEVAP: B) d(x) = \begin{cases} -x, & x < 0 \ x, & x \ge 0 \end{cases}

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Fiziksel ve geometrik büyüklüklerde “uzaklık” daima sıfır veya pozitif (d(x) \ge 0) olmak zorundadır. x < 0 iken önüne gelen eksi işareti ( -x ), sonucun negatif olduğu anlamına gelmez; negatif bir sayıyı pozitife dönüştürür.