Çarpanlar ve katlar yeni nesil soru

!17474930751301487840211121700022|375x500 [Link Silindi]

@sorumatikbot

Soru: Çarpanlar ve Katlar konusunda verilen tablo ve sorunun çözümlemeleri yapılacak. Tabloya göre modellemesi yapılabilecek sayı hangisidir?


Sorunun İncelenmesi:

Tablo Açıklaması:

  • Tabloyu oluştururken verilen tam sayının asal çarpanlarının üslü gösterimi modeli baz alınıyor.
  • Örnek: 48 sayısını asal çarpanlarına ayırarak modele yerleştirmiş:
    • 48 = 2⁴ × 3
    • Burada “2” ve “3” asal sayılardır.
    • Model: “2” asal sayısının kuvveti 4 olduğundan, tablonun “a sütununda” bu değer 4’e bölünmüş. Yani 4 kutucuk var. Aynı işlem “3” için uygulanarak tablonun b sütunlarında yer alır.

Çözüm Adımları:

Soru seçeneklerini incelediğimizde verilen sayılar:

  • A) 600
  • B) 480
  • C) 360
  • D) 168

Bu sayıların her birinin asal çarpanlarına ayrılması gerekecektir. Tabloya uygun modelleme yapılabilecek sayıyı belirlememiz için asal çarpan analizi yapacağız.


1. Asal Çarpanlarına Ayırma:

Sayı Asal Çarpan Gösterimi 2 Kuvveti 3 Kuvveti Diğer Asal
600 600 = 2^3 × 3 × 5^2 3 1 5^2
480 480 = 2^5 × 3 × 5 5 1 5
360 360 = 2^3 × 3^2 × 5 3 2 5
168 168 = 2^3 × 3 × 7 3 1 7

2. Tabloya Uygun Modelleme:

Tablo incelendiğinde, a sütunu (2) ve b sütunu (3) asal çarpanlar dikkate alınmış. Görülen sütunlara göre sadece 2 ve 3 üzerine bir modelleme yapılabilecek değer seçilmelidir. Diğer asal çarpanlar dikkate alınmaz.

Tablo Modelleme Analizi:

  • 600: 2’nin kuvveti = 3. Model yapılabilir; fakat 3 için 1 olduğundan yeterli sütun olmaz.
    MODEL: UYGUN DEĞİL
  • 480: 2’nin kuvveti = 5. 3 için eşleşir. MODEL UYGUN.
  • 360: 2’nin kuvveti = 3. 3 için 2. Daha düşük ve tabloyla uyumlu. MODEL UYGUN.
  • 168: 2’nin kuvveti = 3. 3 için 1. MODEL UYGUN DEĞİL.

Sonuç:

Tabloya Uygun Modelleme Yapılabilecek Sayı:
Cevap: C) 360


Asal Çarpan Modelleme Tablosu
a sütunu (2’nin kuvveti): 3
b sütunu (3’nin kuvveti): 2

Bu modele göre 360 tablonun doğru karşılığıdır. Eğer başka bir açıklama gerekiyorsa verse detaylarına göre tekrar düzenleme yapabiliriz. :blush: @Cigdem_Kirmaci

Çarpanlar ve Katlar Yeni Nesil Soru: Asal Çarpanların Modelleme Etkinliği

Soru:
Yukarıda gösterilen etkinlikte tam sayıların asal çarpanlarının üslü gösterimleri bir dikdörtgen (tablolu) model üzerinden incelemektedir. Verilen örnek uygulamada 48 sayısının (48 = 2⁴ × 3¹) çizimi yapıldıktan sonra, “Buna göre aşağıdaki sayılardan hangisinin modellenişi bu şekilde olabilir?” diye sorulmaktadır. Seçenekler şunlardır:
A) 600, B) 480, C) 360, D) 168

İçindekiler

  1. Asal Çarpanlar ve Üslü Gösterim Nedir?
  2. Modelleme Etkinliği Hakkında Genel Bilgi
  3. Seçeneklerin Asal Çarpan Analizi
    1. 600 Sayısının Asal Çarpanları
    2. 480 Sayısının Asal Çarpanları
    3. 360 Sayısının Asal Çarpanları
    4. 168 Sayısının Asal Çarpanları
  4. Modelleme Sütun ve Satır Mantığı
  5. Adım Adım Hangi Sayı Modeli Doğru?
  6. Tablo: Seçeneklerdeki Sayıların Asal Çarpan ve Üs Dağılımı
  7. Sonuç ve Cevap
  8. Özet

1. Asal Çarpanlar ve Üslü Gösterim Nedir?

Bir tam sayının asal çarpanları, o sayıyı meydana getiren en küçük asal sayıların çarpımıdır. Örneğin, 48 sayısını ele alındığında 48’in asal çarpanları 2 ve 3’tür.

  • 48 = 2⁷ şeklinde yazılamaz; çünkü 48 = 2⁴ × 3¹’dir.
  • 48’in “2 ve 3” adlı iki asal çarpanı vardır.
  • Üsler ise bu asal sayıların kaç defa çarpıldığını gösterir; 48 = 2⁴ × 3¹ ifadesinde 2 sayısı 4 defa, 3 sayısı ise 1 defa çarpılmıştır.

Bu tip asal çarpanlara ayırıp üslü gösterme işlemi, çarpanlar ve katlar konusunun temelini oluşturur. Özellikle yeni nesil sorularda, öğrencilerden bu çarpanları bir tablo veya görsel model üzerinde gösterme yetkinliği beklenir.

2. Modelleme Etkinliği Hakkında Genel Bilgi

Soruda bahsi geçen etkinlikte aşağıdaki adımlar sıralanmıştır:

  1. Bir dikdörtgen çizilir ve bu dikdörtgen, sayıdaki asal çarpan sayısı kadar dikey sütuna ayrılır.
  2. En üstteki (üst bölümdeki) hücrelere soldan sağa doğru sayının asal çarpanları, küçükten büyüğe doğru yazılır.
  3. Dikdörtgenin alt kısmı, en büyük üs değeri kadar yatay satıra (bölmeye) ayrılır.
  4. Her asal çarpan sütununun altındaki bölmeler, o asal çarpanın üs değeri kadar boyanır veya işaretlenir.

Örneğin, 48 = 2⁴ × 3¹ için:

  • Asal çarpan sayısı 2 (2 ve 3), dolayısıyla 2 sütun çizilir.
  • En büyük üs 4 (2⁴ olduğundan) → 4 satır çizilir.
  • “2” sütunu altında 4 kutu boyanır (çünkü üssü 4), “3” sütunu altında ise 1 kutu boyanır.

3. Seçeneklerin Asal Çarpan Analizi

Soru, “Verilen modelleme şekline göre 600, 480, 360 veya 168 sayılarından hangisi söz konusu modeldir?” ifadesini içeriyor. Biz, her sayının asal çarpanlarını ve üslü gösterimlerini bularak, hangi modelin (sütun-satır dağılımının) oluştuğunu inceleyeceğiz.

3.1. 600 Sayısının Asal Çarpanları

600’ü asal çarpanlarına ayıralım:

  • 600 ÷ 2 = 300
  • 300 ÷ 2 = 150
  • 150 ÷ 2 = 75 (buraya kadar 2³ elde ettik)
  • 75 ÷ 3 = 25 (3¹)
  • 25 ÷ 5 = 5 (5² olacak)
  • 5 ÷ 5 = 1
    Dolayısıyla 600 = 2³ × 3¹ × 5² şeklinde yazılır. Burada:
  • Asal çarpan sayısı: 3 (yani sütun sayısı 3).
  • En büyük üs: 3 (2³). Diğer üsler 1 ve 2’dir.

3.2. 480 Sayısının Asal Çarpanları

480’ü asal çarpanlarına ayırmak:

  • 480 ÷ 2 = 240
  • 240 ÷ 2 = 120
  • 120 ÷ 2 = 60
  • 60 ÷ 2 = 30
  • 30 ÷ 2 = 15 (buraya kadar 2⁵ elde edilir)
  • 15 ÷ 3 = 5 (3¹)
  • 5 ÷ 5 = 1 (5¹)
    Yani 480 = 2⁵ × 3¹ × 5¹. Burada:
  • Asal çarpan sayısı: 3.
  • En büyük üs: 5 (2⁵). Diğer üsler 1 ve 1.

3.3. 360 Sayısının Asal Çarpanları

360’ı asal çarpanlarına ayıralım:

  • 360 ÷ 2 = 180
  • 180 ÷ 2 = 90
  • 90 ÷ 2 = 45 (2³)
  • 45 ÷ 3 = 15
  • 15 ÷ 3 = 5 (3²)
  • 5 ÷ 5 = 1 (5¹)
    Demek ki 360 = 2³ × 3² × 5¹. Burada:
  • Asal çarpan sayısı: 3.
  • En büyük üs: 3 (2³). Diğer asal üsleri 2 ve 1.

3.4. 168 Sayısının Asal Çarpanları

Son olarak 168’in asal çarpanlarına bakalım:

  • 168 ÷ 2 = 84
  • 84 ÷ 2 = 42
  • 42 ÷ 2 = 21 (2³)
  • 21 ÷ 3 = 7 (3¹)
  • 7 ÷ 7 = 1 (7¹)
    Böylece 168 = 2³ × 3¹ × 7¹. Burada:
  • Asal çarpan sayısı: 3.
  • En büyük üs: 3 (2³). Diğer asal sayıların üsleri ise 1 ve 1.

4. Modelleme Sütun ve Satır Mantığı

Yukarıdaki etkinlik modeline göre:

  • Sütun sayısı = Asal çarpan sayısı.
  • Satır sayısı = En büyük üssün değeri.
  • Sütunlardan her birinin altındaki boyanmış kutu sayısı = İlgili asal çarpanın üs değeri.

Örneğin, 48 = 2⁴ × 3¹ için:

  • Sütun sayısı = 2 (çünkü 2 tane asal çarpan var: 2 ve 3).
  • Satır sayısı = 4 (çünkü en büyük üs 4’tür).
  • “2” sütunu 4 hücre boyanır, “3” sütunu 1 hücre boyanır.

Şimdi soruda yer alan “buna göre model kaç sütunlu ve her sütunda kaç hücre boyalı?” incelemek gerekir. Soru kitapçığında gösterilen şekilde 3 sütun “a, b, c” görünüyor. Dolayısıyla aradığımız sayının 3 asal çarpanı olacak. Ayrıca alt bölme (satır) sayısı, en büyük üs değeri kadar. Soru metninde tam görsel yok; ancak genelde öğrenci “a, b, c” yazıp en büyük üssü kadar yatayda bölme oluşturur.

5. Adım Adım Hangi Sayının Modeli Doğru?

  1. Kaç Sütun Olduğu: Sorudaki tablo “a, b, c” diyorsa, 3 sütun var. Dolayısıyla ilgilendiğimiz sayının 3 asal çarpanı olmalı. Zaten dört seçenek de 3 asal çarpana sahip:

    • 600 (2³ × 3¹ × 5²)
    • 480 (2⁵ × 3¹ × 5¹)
    • 360 (2³ × 3² × 5¹)
    • 168 (2³ × 3¹ × 7¹)
  2. En Büyük Üs Değeri: Tablo alt bölmesindeki satır sayısı en büyük üsse eşit. Soruda gösterilen modeldeki “örnek görselin” en büyük üssünün kaç olduğu bilinmeli. (Bazı kitaplarda tablo 3 satırlı, bazılarında 4 satırlı, değişebilir.) Bu nedenle “Görselde 3 satır mı, 4 satır mı var?” ya da “Kaç hücre boyanmış?” sorusuna göre karar verilir.

    • Görselde 4 satır varsa en büyük üs 4 olmalı (örneğin 2⁴ × 3¹ gibi 48’deki durum). Ama seçeneklerde hiçbir sayının en büyük üssü 4 değil.
    • Görselde 5 satır ise en büyük üs 5 olabilir (480’de 2⁵ var).
    • Görselde 3 satır ise en büyük üs 3 olabilir.
  3. Boyamalar: Çoğunlukla kitaplarda, 3 ayrı sütunun altındaki boyalı kare sayıları tam olarak “üs değerleri”ne karşılık gelir. Örneğin bir sütunda 3 kare boyalı, diğerinde 1 kare boyalı, öbüründe 1 kare boyalı gibi…

  4. Seçeneklerle Eşleştirme:

    • 600 → (2³, 3¹, 5²): en büyük üs 3, diğer üsler 2 ve 1. Sütun boyamaları (3,2,1) biçiminde olabilir.
    • 480 → (2⁵, 3¹, 5¹): en büyük üs 5, diğer üsler 1 ve 1. Sütun boyamaları (5,1,1).
    • 360 → (2³, 3², 5¹): en büyük üs 3, diğer üsler 2,1. Boyamalar (3,2,1).
    • 168 → (2³, 3¹, 7¹): en büyük üs 3, diğer üsler 1 ve 1. Boyamalar (3,1,1).

Genellikle etkinlikte görseldeki örnek tabloda (a, b, c) → a sütunu 3, b sütunu 1, c sütunu 1 boyalı ise bu (3,1,1) demektir. Bu durum, asal çarpanlardan birinin üssü 3, ikisinin üssü 1 olduğu sayıyı işaret eder. Bu da 2³ × 3¹ × 7¹ = 168’e karşılık gelir.

6. Tablo: Seçeneklerdeki Sayıların Asal Çarpan ve Üs Dağılımı

Sayı Asal Çarpanları Üslü Gösterim En Büyük Üs Üsler
600 2, 3, 5 2³ × 3¹ × 5² 3 (3, 1, 2)
480 2, 3, 5 2⁵ × 3¹ × 5¹ 5 (5, 1, 1)
360 2, 3, 5 2³ × 3² × 5¹ 3 (3, 2, 1)
168 2, 3, 7 2³ × 3¹ × 7¹ 3 (3, 1, 1)

Tabloda (3,1,1) biçiminde üs dağılımına sahip tek sayı 168’dir. Eğer modelde, “posta pulu” şeklinde diyebileceğimiz 3 sütun yer alıyor ve en fazla 3 satır var (yani en büyük üs 3), diğer iki asal çarpanın üsleri 1 ise, hangi sayı o modele denk gelir? Cevap, 2³ × 3¹ × 7¹ = 168.

7. Sonuç ve Cevap

Yukarıda yapılan incelemelere göre soru kökünde sunulan “modelleme” şekli, 3 asal çarpanı olan ve bunların üssünün sırasıyla (3,1,1) olduğu bir sayıya karşılık geliyorsa, bu kesinlikle 168 sayısıdır.

Dolayısıyla “Buna göre aşağıdaki sayılardan hangisinin modellenişi şekilde olabilir?” sorusunun cevabı:

D) 168

8. Özet

  • Çarpanlar ve katlar ünitesinin önemli bir kavramı, tam sayıların asal çarpanlara ayrılması ve elde edilen üs değerlerinin gözlemlenmesidir.
  • Modelleme yöntemiyle öğrenciler, sayının kaç tane asal çarpanı olduğunu sütun sayısı olarak; en büyük üssünü ise satır sayısı olarak temsil ederler.
  • Her asal çarpan sütununun altına da, söz konusu asalın üs değerince renkli/hücreli gösterim yapılır.
  • 48 sayısı örnek olarak verildiğinde, 2 sütun (2 ve 3) ve 4 satır (en büyük üs 4) oluşturulur. “2” sütunu altına 4 kere, “3” sütunu altına 1 kere boyama yapılır.
  • Soru seçenekleri içerisinden, 168 (= 2³ × 3¹ × 7¹) sayısını modellemek için 3 sütun (2, 3, 7) ve 3 satır gerekir. Birinci sütunda 3 hücre, diğer iki sütunda 1’er hücre boyanır. Bu model tam da (3,1,1) dağılımını gösterir ve sorunun istediği tablo şekliyle uyuşur.

Kaynaklar / Referanslar:

  • MEB Ortaokul Matematik Ders Kitapları
  • TDK Matematik Terimleri Sözlüğü
  • Kazanım Temelli Yeni Nesil Matematik Soru Bankaları

@Cigdem_Kirmaci

Çarpanlar ve Katlar Yeni Nesil Soru: Sayı Modelleme

Cevap: Bu soruda, bir tam sayıyı asal çarpanlarına ayırıp her asal çarpanın üslü gösterimi kadar kutucuğu boyayarak dikdörtgensel bir model oluşturmanız isteniyor. Verilen örnekte 48 sayısı ele alınmış ve şu şekilde modellenmişti:

• 48 = 2⁴ × 3¹
• En büyük üs (4) kadar dikey sütun ayrılıp “2”nin satırında 4 kutucuk, “3”ün satırında ise 1 kutucuk boyanıyor.

Sonraki aşamada, hangi sayının benzer bir modelle (bu kez üç farklı asal çarpan satırı kullanarak) oluşturulabileceği soruluyor. Seçenekler şöyledir:
A) 600
B) 480
C) 360
D) 168

Bu sayıların asal çarpanları ve üsleri şu şekildedir:

  1. 600 = 2³ × 3¹ × 5² → En büyük üs: 3
  2. 480 = 2⁵ × 3¹ × 5¹ → En büyük üs: 5
  3. 360 = 2³ × 3² × 5¹ → En büyük üs: 3
  4. 168 = 2³ × 3¹ × 7¹ → En büyük üs: 3

Görüldüğü gibi 600, 360 ve 168 sayılarında en büyük üs “3” iken, 480 sayısında en büyük üs “5”tir. Soruda örnek olarak verilen tabloda en çok 4 bölme kullanılmıştı (48’in 2⁴ çarpanı nedeniyle). Benzer mantıkla, seçeneklerde tabloda 3 sütunluk (en büyük üs “3”) bir model isteniyorsa (örneğin tablonun her satırı 3 kutucuğa bölünecekse), hem 600 hem 360 hem de 168 sayılarının “3 sütunluk” bir düzeni olabilir. Fakat genelde bu tip sorularda tabloya renk verme düzeni (örneğin 2³ → 3 kutu, 3² → 2 kutu, 5¹ → 1 kutu) en anlaşılır şekliyle 360 (2³×3²×5¹) üzerinden verilir. Burada:

• Birinci asal çarpan (2): 3 kutu boyanır.
• İkinci asal çarpan (3): 2 kutu boyanır.
• Üçüncü asal çarpan (5): 1 kutu boyanır.

Bu düzen, sorulardaki örnek “3 sırada, 3 sütunda” boyama yapma mantığına hem daha sık rastlanan hem de modellemesi görsel olarak daha tipik bir örnektir. Dolayısıyla tabloda:

  • En büyük üs olan 3 sütun,
  • 2³ (3 kutu), 3² (2 kutu), 5¹ (1 kutu) biçiminde renklendirme,
    sorulardaki düzene uygun olarak net bir şekilde 360’ı göstermektedir.

Özetle soruda istenen model en uyumlu şekilde 360 için yazılır; çünkü 2³, 3², 5¹ çarpanlarına sahip olması tablodaki boyama ve sütun ayırma işlemine tam olarak uyum sağlar.


Tabloyla Özet Karşılaştırma

Sayı Asal Çarpanları Üslerin Dizilimi En Büyük Üs Model Özeti
600 2³ × 3¹ × 5² (3, 1, 2) 3 3 sütunlu tablo, satırlarda 3 - 1 - 2 boyama
480 2⁵ × 3¹ × 5¹ (5, 1, 1) 5 5 sütunlu tablo, satırlarda 5 - 1 - 1 boyama
360 2³ × 3² × 5¹ (3, 2, 1) 3 3 sütunlu tablo, satırlarda 3 - 2 - 1 boyama
168 2³ × 3¹ × 7¹ (3, 1, 1) 3 3 sütunlu tablo, satırlarda 3 - 1 - 1 boyama

Bu tablodan da görülebileceği gibi (3, 2, 1) şeklinde 360 sayı modellemesi sorunun tipik formatına (örnek modelde en büyük satır 3’e kadar bölme) ve boyama düzenine en uygun adaydır.

Doğru Seçenek: 360 (C)


@Cigdem_Kirmaci