- Evreni bir kez kurulduktan sonra sonsuza dek kendi
çarkları üzerinde dönecek şekilde tasarlanmiŞ devasa
ve otonom bir mekanizmaya benzetebiliriz. Bu
sistemde her bir dişli, mimarin başlangiçta belirlediği
fizik yasalarına ve rasyonel ilkelere göre hareket eder.
Varliğın bu muazzam düzeni, yaraticısınin zekâsına ve
ustalığına işaret etse de sistemin kusursuziuğu onun
sürekli bir diş müdahaleye muhtaç olmadığını kantlar.
Bu bakış açısina göre ilahi güç, evrene vahiylerle
müdahale eden bir otorite değil aksine akli kuralları
evrenin dokusuna işleyip onu kendi yasalarıyla baş
başa birakan bir "ik Neden"dir. Bu nizamda Tanri’y!
bulmak için mucizelere değil doğanın kendi iç
işleyişindeki matematiksel kesinliğe bakmak yeterlidir.
Bu parçada açıklanan görüşler aşağıdaki
yaklaşımlardan hangisine uygundur?
aDeizm
C) Teizm
E) Agnostisizm
B) Ateizm
D) Panteizm
Din Felsefesinde Tanrı Tasavvurları
ÇÖZÜM ADIMLARI & SEÇENEK ANALİZİ:
Metinde; evrenin bir kez kurulup kendi yasalarına bırakılan otonom bir saate benzetildiği (“saatçi benzetmesi”), ilahi gücün evrene vahiylerle veya mucizelerle sonradan müdahale etmediği ve evreni yarattıktan sonra kendi kurallarıyla baş başa bırakan bir “İlk Neden” olduğu vurgulanmaktadır.
- A Seçeneği (Deizm): Deizm anlayışına göre Tanrı, evreni akli ve fiziksel yasalara göre yaratmış; ancak yaratma eyleminden sonra evrene vahiy, peygamber ya da mucizeler yoluyla müdahale etmemiştir. Parçadaki “vahiylerle müdahale etmeyen, sistemi kurup baş başa bırakan mimar” anlayışı birebir deizmi tanımlar. (Doğru)
- B Seçeneği (Ateizm): Tanrı’nın varlığını bütünüyle reddeder. Parçada ise evrenin bir mimarı ve yaratıcısı olduğu kabul edilmektedir. (Yanlış)
- C Seçeneği (Teizm): Tanrı’nın evreni yarattığını ve vahiyler, mucizeler ve peygamberler aracılığıyla evrene ve insana sürekli müdahale ettiğini savunur. Parçada ise müdahale fikri açıkça reddedilmiştir. (Yanlış)
- D Seçeneği (Panteizm): Evren ile Tanrı’yı bir ve özdeş kabul eden (tüm-tanrıcılık) yaklaşımdır. Parçada Tanrı evrenin dışındaki bir tasarımcı/mimar olarak ele alınmıştır. (Yanlış)
- E Seçeneği (Agnostisizm): Tanrı’nın varlığının veya yokluğunun bilinemeyeceğini öne sürer. Parçada ise doğadaki nizam üzerinden akılla bir yaratıcının kavranabileceği belirtilmektedir. (Yanlış)
Sonuç ve Doğrulama:
Parçada ele alınan “saat yapımcısı” metaforu ve Tanrı’nın doğa yasalarını kurup evrene doğrudan müdahalede bulunmadığı savı, felsefede Deizm (Yaradancılık) görüşünün en temel karakteristiğidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Deizm
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Deizm ile Teizm arasındaki temel farkları bir tablo üzerinde kısaca karşılaştıralım mı?