10. Canlı bilim, yaşamın temel dinamiklerini ve organizmaların işleyişini anlamaya yönelik disiplinler arası bir alandır. (I) Hücreler, mikro evrenin minyatür bir kopyası gibidir; her biri, her biri yaşamın karmaşık yapıtaşlarını barındırır. (II) Genetik yapı, canlıların kaderini belirleyen bir şifre gibidir. (III) Genetik yapı, canlıların kaderini belirleyen bir şifre gibidir. (IV) Biyolojik araştırmalar, doğanın kendisinin okunabilir bir metin olduğunu gösterir. (V) Canlı bilim, sadece laboratuvarlarda yapılan deneylerle sınırlı kalıp, doğanın her köşesinde hayatın izlerini sürer.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
I. cümledeki ifadeler bilimsel tanımlama içerir; kullanılan sözcükler kendi gerçek anlamlarında (alan, dinamik, işleyiş) kullanılmıştır.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
II. cümlede “mikro evren” benzetme içerir; ancak burada anlatımda hücrenin küçüklüğünü ve karmaşıklığını vurgulamak için yapılan bir karşılaştırma vardır. (Benzetme var ama soru bağlamında en belirgin yan anlamlı tek sözcük aranıyor.)
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
III. cümlede “kader” ve “şifre” sözcükleri mecaz anlamda kullanılmıştır; genlerin gerçek anlamıyla ‘kader’ belirlemesi söz konusu değildir, bu bir benzetmedir.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
IV. cümlede “metin” sözcüğü doğrudan yan anlamda kullanılmıştır; doğa gerçek bir metin değildir, doğa ‘okunabilir bir metin’ gibi gösterilerek mecaz anlam kurulmuştur.
Adım 5 — E Seçeneğini İncele
V. cümlede “hayatın izlerini sürer” ifadesi araştırmanın sahada iz ve kanıt araması anlamında daha çok gerçek eylemi anlatır; burada sözcükler büyük oranda gerçek anlamına yakın kullanılmıştır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
D. IV — “metin” sözcüğü açık şekilde yan anlamda kullanılmıştır; doğa gerçek anlamda metin olmadığı için bu sözcük mecazdır.
A. I — sözcükler gerçek anlamında kullanılmıştır.
B. II — benzetme vardır ama soru kökünde en belirgin yan anlamlı sözcük olarak tercih edilmez.
C. III — benzetme mevcuttur; ancak soruda tek ve en açık yan anlamlı sözcük olarak IV daha uygundur.
E. V — anlatım büyük ölçüde gerçek eylemi ifade eder.
Adım 7 — Son Doğrulama
IV. cümledeki “metin” sözcüğü doğrudan mecaz (yan) anlamdadır; bu nedenle doğru seçenek IV’tür.
CEVAP: D) IV — Biyolojik araştırmalar, doğanın kendisinin okunabilir bir metin olduğunu gösterir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 