SORU: İki eş raf ve bu raflara boşluk kalmayacak şekilde dizilen özdeş kavanozlar verilmiştir. 1. rafta 24,6 dm boşluk, 2. rafta 12,3 dm boşluk kalmıştır. Buna göre:
a) Raf uzunluğunu santimetre cinsinden bulunuz.
b) Her rafa dizilebilecek maksimum kavanoz sayısını bulunuz.
c) Raflar boşken, genişliği 0,9 dm olan kavanozlardan en fazla kaç tane dizileceğini bulunuz.
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Raf uzunluğu = Kavanoz sayısı × Kavanoz genişliği + Boşluk
- En Fazla Kavanoz Sayısı = Raf Uzunluğu ÷ Kavanoz Genişliği
- 1 dm = 10 cm dönüşümü
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Değişkenleri Tanımla
- Raf uzunluğu: L
- Kavanoz genişliği: x
-
- raftaki boşluk: 24,6 dm
-
- raftaki boşluk: 12,3 dm
- Raflar eşit uzunlukta
Adım 2 — Denklemler Kur
Raf uzunluğu L olsun.
- raftaki kavanoz sayısı: n_1
- raftaki kavanoz sayısı: n_2
Raf uzunluğu:
L = n_1 \times x + 24.6
L = n_2 \times x + 12.3
Adım 3 — Kavanoz Sayıları Arasındaki İlişki
İki denklemden eşit uzunluğu kullanarak,
n_1 \times x + 24.6 = n_2 \times x + 12.3
Bunu düzenlersek,
(n_1 - n_2) \times x = 12.3
Bu durumda, (n_1 - n_2) bir tam sayı olmalı.
Adım 4 — En Küçük Tam Sayı Çözümü
n_1 - n_2 = 1 olduğunu varsayalım,
x = 12.3 \text{ dm}
Bu büyük bir değer, diğer değerleri deneyelim.
n_1 - n_2 = 2 için,
x = \frac{12.3}{2} = 6.15 \text{ dm}
Deneyelim raf uzunluğunu bulmak için bir değer kullanabiliriz.
Ancak kavanozlar özdeş olduğuna göre, x aynı olmalıdır.
Adım 5 — Kavanoz Genişliğini Bulma
Kavanozların genişliği x 'i bulmak için:
Rafların uzunlukları eşit olduğundan,
L - (n_1 \times x) = 24.6
L - (n_2 \times x) = 12.3
İki denklem çıkarılırsa:
(n_1 - n_2) \times x = 12.3
Burada n_1 - n_2 ve x tamsayı çarpımı olmalı. Kavanoz sayıları tamsayı olmalıdır.
Adım 6 — Kavanoz Genişliğini Hesaplama
Kavanoz sayıları n_1 ve n_2 için uygun fark değerini deneyelim.
n_1 - n_2 = 1 için
x = 12.3 \text{ dm}
çok büyük
n_1 - n_2 = 2 \Rightarrow x = 6.15 \text{ dm}
çok büyük
n_1 - n_2 = 3 \Rightarrow x = 4.1 \text{ dm}
hala yüksek.
Daha küçük farklar için,
n_1 - n_2 = 6 \Rightarrow x = 2.05 \text{ dm}
Kavanozların genişliği uyacak şekilde 2.05 dm olabilir.
Adım 7 — Raf Uzunluğunu Hesapla
Eşit raf uzunluğu:
L = n_1 \times x + 24.6
Burada n_1 = n_2 + 6 ve x = 2.05 dm olarak alalım.
Birinci rafta boşluk 24.6 dm olduğuna göre,
ikinci rafta boşluk 12.3 dm olduğunda,
L = n_2 \times 2.05 + 12.3
Buradan hem L hem n_2 için değerler deneyelim.
n_2 = 6 \Rightarrow L = 6 \times 2.05 + 12.3 = 12.3 + 12.3 = 24.6 dm
Bu eşleşiyor.
n_1 = n_2 + 6 = 12
Birinci rafta Kavanoz sayısı 12, boşluk 24.6 dm raf uzunluğu 24.6 + 12*2.05 = 24.6 + 24.6 = 49.2 dm oluyor yanlış.
Burada bir hata var.
Adım 8 — Yeni Yaklaşım
Daha doğru yaklaşım kavanoz sayısının tam sayı ve eşit raf için boşluklar toplamının raf uzunluğunu vermesidir.
Raf uzunluğunu R olarak alalım.
a) Uzunluğu dm’den cm’ye çevirelim, önce bulun.
Boşluklar 24,6 dm (1. raftaki boşluk), 12,3 dm (2. raftaki boşluk).
Boşluklar 1:2 oranlarında.
Kavanozlar eşit boyutta olduğuna göre boşluklar da raf uzunluğunun katı.
Toplam boşluklar: 24.6 + 12.3 = 36.9 \, dm
Böylece raf uzunluğu tam sayı katı olacak şekilde bulunabilir.
Adım 9 — Uzunluğu Bul
R = 24,6 \times 2 = 49,2 \, dm olabilir.
Bu durumda 2. raf boşluğu 12.3 dm 49,2 dm uzunlukla uyuyor.
Adım 10 — Sonuçlar
a) Raf uzunluğu 49,2 \, dm = 492 \, cm .
b) Kavanoz genişliği x bulunacak. Raf toplam uzunluğu 49,2 dm iken
- rafta boşluk 24,6 dm varsa dizilen kavanozların toplam genişliği:
49.2 - 24.6 = 24.6 \, dm
- rafta boşluk 12,3 dm ise dizilen kavanoz genişliği:
49.2 - 12.3 = 36.9 \, dm
Kavanozların genişliği eşit olduğuna göre, kavanoz sayısının en büyüğü bu iki sayıların en büyük ortak tam böleni olacak.
Bunun için 24.6 dm ve 36.9 dm bölünebilmelidir,
24.6 ve 36.9’un ortak bölenini 12.3 dm olarak alabiliriz (çünkü 24.6 = 2 × 12.3 ve 36.9 = 3 × 12.3).
Kavanoz genişliği = 12,3 dm
- rafta kavanoz sayısı = 24.6 / 12.3 = 2
- rafta kavanoz sayısı = 36.9 / 12.3 = 3
c) Raf boşken (49.2 dm) kavanoz genişliği 0,9 dm ise;
\text{Maksimum kavanoz sayısı} = \frac{49.2}{0.9} = 54 \text{ adet}
CEVAP:
a) Rafın uzunluğu 492 \, cm 'dir.
b) Her rafa dizilebilecek en fazla kavanoz sayısı 3’tür (12,3 dm genişlikte kavanozlar ile).
c) Raflar boşken, genişliği 0,9 \, dm olan kavanozlardan en fazla 54 adet dizilebilir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?