C) K, L g ve rden sör- 14. Bir araştırmacI, özdeş iki dinamometre ve küt- lesi sabit olan bir X cismi ile Dünya üzerinde deniz seviyesinde bulunan farklı konumlarda (K ve L noktalar) ölçümler yapmıştır. Öiçüm sonuçlari şöyledir: K Noktasındaki Ölçüm: Dinamometre- nin yayı 5 cm uzamıştır. .L Noktasındaki Ölçüm: Dinamometre- nin yayı 5,2 cm uzamıştır. Buna göre K ve L noktalarının Ekvator’a olan uzakltklartyla ilgili aşağıdaki değerlen- dirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur? A) Her iki noktann da Ekvator’a olan uzaklik- larn eşittir. B) K noktasi, Ekvator’a L noktasından daha yakındır. C)L noktası, Ekvator’a K noktasından daha D)K noktası Ekvator’a en uzak, L noktası ise yakındır. Ekvator’a en yakın konumdadır. 7.Sinif Gelişim Değerlendirme -5 it al sel aki 13
SORU: K ve L noktalarındaki dinamometre yaylarının uzaması ölçülmüştür. K noktası yayı 5 cm, L noktası yayı 5,2 cm uzamıştır. Buna göre, K ve L noktalarının Ekvator’a olan uzaklıklarına dair hangisi kesin doğrudur?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Dinamometrenin yayının uzaması, cismin ağırlığına (yerçekimi kuvveti) bağlıdır. Ağırlık, = kütle × yerçekimi ivmesi (g) ile bulunur.
Yerçekimi ivmesi, Dünya üzerinde Ekvator’dan kutuplara gidildikçe artar. Çünkü Dünya, tam küre değil, kutuplardan basık bir geoid şeklindedir. Bu yüzden:
- Ekvator’da yerçekimi ivmesi en küçüktür.
- Kutuplara doğru yerçekimi ivmesi artar.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Dinamometrenin yay uzaması ve ağırlık ilişkisi
Dinamometre yayı uzaması, cismin ağırlığı (kuvvet) ile orantılıdır. Yay ne kadar çok uzamışsa, orada ağırlık o kadar fazladır.
Adım 2 — K ve L noktalarının yay uzaması karşılaştırması
- K noktasında yayı 5 cm,
- L noktasında 5,2 cm uzamış.
Bu durumda L noktasında ağırlık daha fazladır.
Adım 3 — Yerçekimi ivmesi ve Ekvator uzaklığı ilişkisi
Dünyada yerçekimi kuvveti Ekvator’dan uzaklaşıldıkça artar. Yani Ekvator’a daha uzak olan noktada ağırlık daha fazladır.
Adım 4 — Sonuç
L noktası, K noktasından daha fazla yay uzatıyorsa, L noktası Ekvator’a K noktasından daha uzak demektir.
CEVAP:
B) K noktası, Ekvator’a L noktasından daha yakındır.
TEMEL KAVRAMLAR:
- Yerçekimi kuvveti
- Tanım: Cismin Dünya tarafından çekilme kuvvetidir.
- Bu problemde: Farklı noktalarda ölçülen ağırlık farklılığı bu kuvvetin farklı olmasından kaynaklanır.
- Dinamometre yayı uzaması
- Tanım: Dinamometreye bağlı cisim ağırlığı arttıkça yay daha çok uzar.
- Bu problemde: Yay uzaması ağırlık farkını gösterir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! ![]()
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
SORU: Bir X cismi için K noktasında dinamometrenin yayı 5 cm, L noktasında 5,2 cm uzamıştır. Buna göre K ve L noktalarının Ekvator’a olan uzaklıklarıyla ilgili hangi değerlendirme kesinlikle doğrudur?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
A) Her iki noktanın da Ekvator’a olan uzaklıkları eşittir.
- Tanım: Yay uzaması, cisme uygulanan ağırlık (F = mg) ile orantılıdır.
- Bu problemde: Uzamalar farklı (5 cm ve 5,2 cm) olduğuna göre ağırlıklar ve dolayısıyla yerçekimi ivmesi (g) da farklıdır.
- Sonuç: Eşit uzaklık beklenmez; A YANLIŞ.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
B) K noktası, Ekvator’a L noktasından daha yakındır.
- Gözlem: L’deki yay uzaması (5,2 cm) K’dekinden (5,0 cm) daha fazladır → L’de cisim daha büyük ağırlık hisseder → L’de g daha büyüktür.
- Fiziksel bilgi: Dünya üzerinde g genellikle Ekvator’da en küçük, kutuplara doğru daha büyük olur.
- Bu problemde: L’deki daha büyük g, L’nin Ekvator’a K’dan daha uzak (kutba daha yakın) olduğunu gösterir; dolayısıyla K, Ekvator’a L’den daha yakındır. (Analiz yapıldı; doğruluk kararı son adımda verilecektir.)
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
C) L noktası, Ekvator’a K noktasından daha yakındır.
- Bu, Adım 2 ile çelişir: L’de daha büyük g var; bu L’nin Ekvator’a daha uzak olduğunu gösterir.
- Sonuç: C YANLIŞ.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
D) K noktası Ekvator’a en uzak, L noktası ise Ekvator’a en yakın konumdadır.
- Bu ifade aşırı ve ters: Ölçüm L’de daha büyük g olduğunu gösteriyor; D ise K’nın en uzak, L’nin en yakın olduğunu söylüyor; bu ölçümlerle çelişir.
- Sonuç: D YANLIŞ.
Adım 5 — Seçenek Karşılaştırması
B. K noktası, Ekvator’a L noktasından daha yakındır. — L’nin yay uzaması daha büyük olduğundan L’de g daha büyüktür; g kutuplara doğru artar, bu yüzden L ekvatordan daha uzaktır ve K daha yakındır.
A. Her iki noktanın da Ekvator’a olan uzaklıkları eşittir. — Uzamalar farklı; dolayısıyla uzaklıklar eşit olamaz.
C. L noktası, Ekvator’a K noktasından daha yakındır. — Ölçüm verileri ile çelişir.
D. K noktası Ekvator’a en uzak, L noktası ise Ekvator’a en yakın konumdadır. — Ölçüm verileri ile çelişir.
Adım 6 — Son Doğrulama
L’deki daha büyük yay uzaması, orada cismin daha fazla ağırlık hissettiğini ve dolayısıyla yerçekimi ivmesinin daha büyük olduğunu gösterir. Dünya’da g ekvatordan kutuplara doğru artar; bu yüzden L, K’ya göre ekvatordan daha uzakta (kutba daha yakın) olmalıdır. Bu nedenle B seçeneği tutarlıdır ve kesinlikle doğrudur.
CEVAP: B) K noktası, Ekvator’a L noktasından daha yakındır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! ![]()
