Cədvələ əsasən yanlış bəndi müəyyən edin

Question Answer
1

Cədvələ əsasən yanlış bəndi müəyyən edin.
1. gətirdin Feilin iki şəklində düşünülə bilər.
2. qaçırdı Feilin iki zamanında düşünülə bilər.
3. atıldı Feilin iki qrammatik məna növündə düşünülə bilər.
4. qazanda Feilin təsriflənməyən iki formasında düşünülə bilər.
A) 4
B) 1
C) 3
D) 5
E) 2
Cədvələ uyğun sözləri müəyyən edin.
Tərkibində səs düşümü olsa da, hərf və səs sayı eynidir. Tərkibində səs düşümü var, səs artımı yoxdur.
— —
1. nəzakətlə 4. dostlarla
2. məqsədyönlülük 5. neftlə
3. aidiyyət 6. sərbəstlik
A) 1, 4, 6
B) 1, 3, 5
C) 2, 4

Cədvələ əsasən yanlış bəndi müəyyən edin.
Cədvələ əsasən yanlış bəndi müəyyən edin.1024×768 130 KB

2

Azərbaycan Dili: Feilin Qrammatik Xüsusiyyətləri və Fonetika Analizi

3-cü Sualın İzahı və Təhlili

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Feilin təsriflənən formaları (feilin 6 şəkli: əmr, xəbər, arzu, vacib, lazım, şərt) ilə təsriflənməyən formaları (məsdər, feli sifət, feli bağlama) bir-birindən fərqlənir. Şəkil anlayışı yalnız təsriflənən formalara aiddir.

:brain: ÇÖZÜM VƏ BƏNDLƏRİN ANALİZİ:

  • 1. gətirdin: Doğrudur. Həm xəbər şəklinin şühudi keçmiş zamanında (gətir-di-n), həm də kontekstdən asılı olaraq təsriflənən fərqli morfoloji tərkibdə düşünülə bilər.
  • 2. qaçırdı: Doğrudur. Vurğuya və tərkibə görə iki zamanda düşünülür:
    • İndiki zaman + hissəcik: qaç-ır-dı (qaçır idi)
    • Şühudi keçmiş zaman: qaçır-dı (qaçırmaq felindən).
  • 3. atıldı: Doğrudur. İki qrammatik məna növündə işlənə bilər:
    • Qayıdış növ: uşaq irəli atıldı (özü).
    • Məchul növ: mərmi atıldı (kimsə tərəfindən).
  • 4. qazanda: Doğrudur. Feilin təsriflənməyən iki forması kimi düşünülə bilər:
    • Feli bağlama: yeri qaz-anda (-anda² şəkilçisi ilə).
    • İsimləşmiş feli sifət: yeri qaz-an-da gördüm (-an² feli sifət + -da yerlik hal).
  • 5. deyiləsi: Yanlışdır. Bu söz yalnız bir şəkildə — lazım şəklində (deyil-əsi) düşünülə bilər. Sözün feli sifət kimi işlənməsi isə onun feilin başqa bir şəkli deyil, təsriflənməyən forması olduğunu göstərir.

:white_check_mark: CEVAP: D) 5

4-cü Sualın İzahı və Təhlili

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sözün yazılışı ilə tələffüzü fərqlənərkən yanaşı gələn samitlərin düşməsi səs düşümü, yeni səsin əlavə olunması isə səs artımı adlanır. Düşən səslə artan səsin sayı bərabər olduqda ümumi hərf və səs sayı dəyişmir.

:brain: ÇÖZÜM VƏ SEÇƏNƏK ANALİZİ:

Sol sütun təhlili (Səs düşümü olsa da, hərf və səs sayı eynidir):

  • 1. nəzakətlə: Yazılışı 9 hərfdir. Tələffüzü [nəza:kənnən] kimidir. Tərkibindəki t samiti düşür (-1 səs), lakin -lə şəkilçisi qoşulduğu üçün tərkibə bir səs artır (+1 səs). Nəticədə 9 hərf = 9 səs olur. (Sol sütuna tam uyğundur)
  • 2. məqsədyönlülük: [məxsədyönnülüy] — səs düşümü yoxdur.
  • 3. aidiyyət: [a:yidiyət] — bir y düşür (-1), lakin saitlərin arasına y artır (+1), nəticədə 8 hərf = 8 səs qalır.

Sağ sütun təhlili (Tərkibində səs düşümü var, səs artımı yoxdur):

  • 4. dostlarla: Yazılışı 9 hərfdir (d-o-s-t-l-a-r-l-a). Tələffüzü [dosdarra] şəklindədir. t samiti düşür (-1 səs), başqa heç bir səs artımı baş vermir (8 səs qalır). (Sağ sütuna tam uyğundur)
  • 5. neftlə: [nefnən] — t düşür, lakin səs artımı baş verir.
  • 6. sərbəstlik: Yazılışı 10 hərfdir (s-ə-r-b-ə-s-t-l-i-k). Tələffüzü [sərbəsdiy] şəklindədir. Tərkibindəki t samiti düşür (-1 səs), səs artımı yoxdur (9 səs qalır). (Sağ sütuna tam uyğundur)

Cədvəlin şərtini ödəyən bəndlər sol tərəfdən 1, sağ tərəfdən isə 4 və 6-dır.

:white_check_mark: CEVAP: A) 1, 4, 6

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Təsriflənməyən formalar (məsdər, feli sifət, feli bağlama) heç vaxt feilin şəkilləri sırasına daxil edilmir. Fonetik təhlildə isə -lar/-lər cəm şəkilçisindən sonra gələn -la/-lə qoşmasının [-darra / -dərri] kimi tələffüz olunduğunu və burada səs artımının deyil, yalnız samit düşümünün baş verdiyini unutmayın.