- Cədvələ əsasən uyğunluğu müəyyən edin.
| Fikir | Hökm |
|1--- | 1— |
| Şəxs əvəzlikləri əşyanı adlandırır, kim? nə? suallarına cavab verə bilir. | doğru |
| İşarə əvəzlikləri sifətin yerində işlənib morfoloji baxımdan sifət olur. | doğru |
| Təyini əvəzliklərin bəzisi morfoloji baxımdan dəyişə bilmir. | doğru |
| Necə? nə cür? əvəzlikləri müxtəlif nitq hissələrini əvəz edə bilər. | yanlış |
| Qeyri-müəyyən əvəzliklər qeyri-müəyyən şəxsi və ya əşyanı əvəz edir. | yanlış |
A)1..
B)1..
C)1..
D)1..
E)1.. - “Bu” əvəzliyindən sonra hansı söz gəlsə, vergül qoyula bilər?
- səninki
- mənlik
- özümkü
- gedənlər
- kimsə
A) 1,2,4
B) 3,4,5
C) 2,3,5
D) 2,3,4
E) 1,2,5 - Hansı cümlələrdə öz əvəzliyinin işlənməsi vacibdir?
- Sən çalış ki, öz kitabını da gətir.
- Biz gərək öz işimizi dərindən sevək.
- O, sabah öz maşınını aparacaq.
- Onlar öz seçimlərini artıq ediblər.
A) 1,2
B) 2,4
C) 2,3
D) 1,4
E) 1,3
Əvəzliyin Məna Növləri və Qrammatik Xüsusiyyətləri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Əvəzlik əsas nitq hissələrini əvəz edən nitq hissəsidir, lakin əşyanı birbaşa adlandırmır və hansı nitq hissəsinin yerində işlənməsindən asılı olmayaraq morfoloji baxımdan həmişə əvəzlik olaraq qalır. Təyini əvəzliklərdən yalnız öz morfoloji dəyişikliyə uğrayır, digərləri (hər, bütün, filan, eyni) isə dəyişmir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Cədvəldə verilən fikirlər ilə qarşısındakı hökmlərin (doğru/yanlış) uyğunluğu yoxlanılır:
- A) Əvəzliklər əşyanı adlandırmır, yalnız əvəz edir; fikir yanlış olduğu halda hökmdə doğru yazıldığı üçün uyğunluq pozulmuşdur.
- B) İşarə əvəzliyi sifəti əvəz etdikdə sintaktik baxımdan təyin olsa da, morfoloji baxımdan yenə əvəzlik olaraq qalır; fikir yanlışdır, lakin hökmdə doğru göstərilmişdir.
- C) Təyini əvəzliklərdən hər, bütün, filan, eyni morfoloji baxımdan dəyişmir (hallanmır, cəmlənmir), yalnız öz dəyişir; fikir doğrudur və hökm də doğru verildiyi üçün tam uyğundur.
- D) Necə? nə cür? sual əvəzlikləri həm sifəti, həm də tərzi-hərəkət zərfini əvəz edə bilir; fikir doğru olsa da, hökmdə yanlış qeyd edilmişdir.
- E) Qeyri-müəyyən əvəzliklər qeyri-müəyyən şəxs və ya əşyanı əvəz edir; fikir doğru olduğu halda hökmdə yanlış yazılmışdır.
CEVAP: C — Təyini əvəzliklərin bəzisi morfoloji baxımdan dəyişə bilmir (Hökm: doğru)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir söz cümlədə başqa bir nitq hissəsinin sualına cavab verib onun sintaktik vəzifəsini (məsələn, təyin və ya zərflik) yerinə yetirə bilər, lakin onun morfoloji təsnifatı (aid olduğu əsas nitq hissəsi) heç vaxt dəyişmir.
