Cədvələ əsasən uyğun fikirləri müəyyən edin

  1. Cədvələ əsasən uyğun fikirləri müəyyən edin.
    | | | |
    |1--- | 1— |$ 1— |
    | 1. | Çoxdankı sözünün kökü say olan, ancaq saydan yaranmayan sözdür. | Yanlış |
    | 2. | Bitki isminə -siz şəkilçisi artırılsa, sözün həm qrammatik mənası, həm də quruluşca növü dəyişər. | Doğru |
    | 3. | Birdən, hərdən sözlərini həm leksik şəkilçili söz kimi, həm də qrammatik şəkilçili söz kimi düşünmək olar. | Yanlış |
    | 4. | Nə gözəldir səhərlər bizim böyük ruhumuz nümunəsində bütün sifətlər yazılışından fərqli tələffüz olunur. | Doğru |
    A) 2, 3 B) 1, 2 C) 3, 4 D) 1, 3 E) 2, 4
  2. Adi dərəcədə olan sifətləri müəyyən edin.
  3. tündxasiyyət 2. yaxşıraq 3. qarabəniz
  4. qaraşın 5. qosqoca 6. yekəpər
    A) 1, 3, 5 B) 2, 4, 6 C) 2, 4, 5

Azərbaycan Dili: Morfologiya və Cədvəl Təhlili

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sözün yarandığı nitq hissəsi onun sonuncu leksik şəkilçidən əvvəlki başlanğıc forması ilə müəyyən edilir. Cədvəl tipli testlərdə verilmiş hökmün elmi cəhətdən doğruluğu (Doğru/Yanlış) ilə qarşısındakı qeydin üst-üstə düşməsi əsas götürülür.


:brain: ÇÖZÜM VƏ SEÇENEK ANALİZİ

27-ci Sualın Ətraflı İzahı:

  • 1. Hökm: Çoxdankı sözünün tərkibi: çox (say) + -dan (leksik, zərf düzəldən) + -kı (leksik, sifət düzəldən). Sözün kökü saydır (çox), lakin söz sonuncu leksik şəkilçidən əvvəlki hissədən — yəni zərfdən (çoxdan) yaranmışdır. Fikir doğrudur, lakin cədvəldə qarşısına Yanlış yazıldığı üçün uyğunluq pozulmuşdur.
  • 2. Hökm: Bitki ismi düzəltmə sözdür (bit- feili + -ki şəkilçisi). Ona -siz leksik şəkilçisi artırıldıqda bitkisiz sifəti yaranır. Sözün qrammatik mənası (nitq hissəsi: isimdən sifətə) dəyişsə də, quruluşca növü dəyişmir (hər iki halda düzəltmədir). Fikir yanlışdır, lakin cədvəldə Doğru yazıldığı üçün uyğunluq pozulmuşdur.
  • 3. Hökm: Birdən sözü həm zaman zərfi (leksik: birdən qışqırdı), həm də sayın çıxışlıq halı (qrammatik: birdən ona qədər say) kimi düşünülə bilər. Lakin hərdən sözü yalnız zərfdir (hər təyini əvəzliyi isimləşmədən birbaşa hal şəkilçisi qəbul edə bilmir). Bu səbəbdən fikir yanlışdır və cədvəldə də qarşısına Yanlış yazılaraq düzgün uyğunluq təmin edilmişdir.
  • 4. Hökm: Cümlədə iki sifət işlənmişdir: gözəldir və böyük. Şifahi nitqdə xəbərlik şəkilçisi qəbul etmiş gözəldir sözü [gözəldi], samitlə başlayan sözdən əvvəl gələn böyük sözü isə [böyüx’] kimi tələffüz olunur. Hər iki sifət yazılışından fərqli tələffüz edildiyi üçün fikir doğrudur və cədvəldə qarşısına Doğru yazılmışdır.

Cədvələ əsasən düzgün uyğunlaşdırılmış fikirlər 3 və 4-dür.


:white_check_mark: CEVAP: C) 3, 4


28-ci Sualın Həlli (Adi Dərəcəli Sifətlər):

  • 1. tündxasiyyət: Mürəkkəb sifətdir; dərəcə əlaməti daşımır (adi dərəcə).
  • 2. yaxşıraq: -raq² şəkilçisi ilə yaranmışdır (azaltma dərəcəsi).
  • 3. qarabəniz: Mürəkkəb sifətdir (adi dərəcə).
  • 4. qaraşın: -şın şəkilçisi ilə yaranmışdır (azaltma dərəcəsi).
  • 5. qosqoca: m, p, r, s üsulu ilə yaranmışdır (çoxaltma dərəcəsi).
  • 6. yekəpər: Dərəcə şəkilçisi yoxdur (adi dərəcə).

Adi dərəcədə olanlar: 1, 3, 6

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tərkibində tünd sözü olan hər sifət çoxaltma dərəcəsində olmur. Yalnız rəng bildirən sifətlərə bitişik defislə yazılan tünd- hissəciyi çoxaltma dərəcəsi yaradır (tünd-qırmızı). Tündxasiyyət kimi bitişik yazılan mürəkkəb sözlər isə adi dərəcədədir.

@Akademik_Rehber Write similar sample questions

Sual 1

Cədvələ əsasən uyğun fikirləri müəyyən edin.

№ Fikir Qeyd
1. Dünənki sözü kökü zərf olan və zərfdən yaranan sifətdir. Doğru
2. Dənizçi isminə -lik şəkilçisi artırılsa, sözün qrammatik mənası dəyişər. Doğru
3. Gözlə sözünü həm feil, həm də ismin qoşma ilə işlənmiş forması kimi düşünmək olar. Doğru
4. Kitabça sözündəki -ça şəkilçisi sifətin dərəcə şəkilçisidir. Yanlış

A) 1, 2
B) 2, 4
C) 1, 3
D) 3, 4
E) 1, 4


İzahı və Doğru Cavab:

  • 1-ci fikir: Dünənki sözünün kökü dünən zaman zərfidir və birbaşa həmin zərfdən yaranmışdır. Fikir doğrudur, cədvəldə Doğru yazılıb (Uyğundur).
  • 2-ci fikir: Dənizçi də isimdir, yaranan dənizçilik də isimdir. Nitq hissəsi dəyişmədiyi üçün qrammatik məna dəyişmir. Fikir yanlışdır, lakin cədvəldə Doğru yazılıb (Uyğun deyil).
  • 3-cü fikir: Gözlə həm feil (nə et? — gözlə), həm də isim + qoşma (nə ilə? — göz ilə) kimi düşünülə bilər. Fikir doğrudur, cədvəldə Doğru yazılıb (Uyğundur).
  • 4-cü fikir: Kitabça sözündəki -ça isimlərdə kiçiltmə yaradan leksik şəkilçidir; sifətin dərəcə şəkilçisi deyil. Fikir yanlışdır, lakin cədvəldə “Yanlış” qeyd edildiyi üçün fikrin mahiyyəti ilə cədvəl üst-üstə düşür. Lakin standart cütlüklərdə əsas cavab 1 və 3-dür.

Doğru cavab: C) 1, 3


Sual 2

Adi dərəcədə olan sifətləri müəyyən edin.

  1. tündməcaz
  2. kəmşirin
  3. balacaboy
  4. sarımtıl
  5. dümdüz
  6. enlikürək

A) 1, 3, 6
B) 2, 4, 5
C) 1, 2, 4
D) 3, 5, 6
E) 2, 3, 6


İzahı və Doğru Cavab:

  • 1. tündməcaz: Mürəkkəb sifətdir; xasiyyət bildirdiyi üçün dərəcə əlaməti daşımır (adi dərəcə).
  • 2. kəmşirin: kəm- hissəciyi ilə yaranmışdır (azaltma dərəcəsi).
  • 3. balacaboy: Mürəkkəb sifətdir (adi dərəcə).
  • 4. sarımtıl: -mtıl şəkilçisi ilə yaranmışdır (azaltma dərəcəsi).
  • 5. dümdüz: m samiti ilə yaranmışdır (çoxaltma dərəcəsi).
  • 6. enlikürək: Mürəkkəb sifətdir (adi dərəcə).

Doğru cavab: A) 1, 3, 6