Cədvələ əsasən doğru fikirləri müəyyən edin

  1. Cədvələ əsasən doğru fikirləri müəyyən edin.
    | | |
    |1--- | 1— |
    | Dost yarası yaraların ən dərinidir. | 1. Bütün sözlər quruluşca eyni növdədir. 2. İlk iki söz eyni suala cavab verir. |
    | 3. Yenə də bir vuraydı, qəlbimiz gizli-gizli, Sən, ey əsmər bənizli. 4. Bir yanda tarlanlar, dumanlı dağlar, Bir yanda kəkliklər, ayna bulaqlar. | Sifətin quruluşca yalnız bir növündən istifadə olunmuşdur |
    A) 1, 3 B) 2, 4 C) 2, 3 D) 1, 4 E) 1, 2

Azərbaycan Dili: Morfoloji və Sintaktik Təhlil

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Azərbaycan dilində qeyri-müəyyən yiyəlik halda olan isimlər sintaktik olaraq “nə?” sualına cavab verir. İsimlərin atributivləşərək (sifətləşərək) başqa bir ismin təyini olması onların morfoloji cəhətdən isim olduğu həqiqətini dəyişmir.


:brain: ÇÖZÜM VƏ SEÇENEK ANALİZİ

Cədvəldə verilmiş bəndləri ayrı-ayrılıqda araşdıraq:

  • 1-ci fikir (Yanlışdır): “Dost yarası yaraların ən dərinidir” cümləsindəki “dost” sadə, “yara” (yar- felindən yaranmış) düzəltmə, “ən” sadə, “dərin” isə sadə sözdür. Bütün sözlər eyni quruluş növünə aid deyil.
  • 2-ci fikir (Doğrudur): Cümlənin ilk iki sözü “Dost yarası” birləşməsidir. Burada “dost” qeyri-müəyyən yiyəlik halda olduğu üçün “nə?” sualına cavab verir (“nə yarası?”), “yarası” sözü də adlıq halda olub “nə?” sualına cavab verir. Hər iki söz eyni suala cavab verir.
  • 3-cü nümunə (Uyğun deyil): Nümunədə həm “əsmər” (sadə sifət), həm də “bənizli” (düzəltmə sifət) işlənmişdir. Dolayısı ilə sifətin quruluşca iki növü mövcuddur.
  • 4-cü nümunə (Doğrudur): “Bir yanda tərlanlar, dumanlı dağlar, / Bir yanda kəkliklər, ayna bulaqlar” misralarında morfoloji baxımdan yeganə sifət “dumanlı” sözüdür və quruluşca düzəltmədir. “Ayna bulaqlar” birləşməsindəki “ayna” sözü sifətin sualına cavab versə də, nitq hissəsi kimi sifətləşmiş isimdir. Deməli, sifətin quruluşca yalnız bir növündən (düzəltmə) istifadə olunmuşdur.

Bu təhlilə əsasən cədvəldəki doğru fikirlər 2 və 4-dür.


:white_check_mark: CEVAP: B) 2, 4

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: DİM imtahanlarında ən çox düşən tələlərdən biri isimlərin sifətləşməsidir (ayna bulaq, daş bina, qızıl saat). Bu sözlər cümlədə necə? sualına cavab verib təyin olsa da, morfoloji təhlil zamanı sifət deyil, isim kimi götürülür.