Doğru Yanıt: B) Fiyort
Açıklama: Buzul aşındırması sonucunda oluşan U-şekilli vadiler deniz suları tarafından doldurulduğunda “fiyort” adı verilen dik yamaçlı, derin kıyı girintileri oluşur.
Başka bir coğrafya sorunuz var mı?
Buzul Aşındırması Sonucu Oluşan Vadilerin Sular Altında Kalarak Oluşturduğu Kıyılar Hangisidir?
Önemli Noktalar
- Buzul aşındırması sonucu derin vadiler oluşur ve bu vadilerin sular altında kalması sonucunda özel kıyı şekilleri meydana gelir.
- Bu tür kıyılara fiord denir.
- Fiordlar, genellikle eski buzulların erimesiyle denize doğru derin, dik yamaçlı vadilerin sularla dolması sonucu oluşur.
Buzul aşındırması sonucu oluşan vadilerin sularla dolmasıyla ortaya çıkan kıyı tipi fiorddur. Fiordlar dik yamaçlı, derin ve dar vadilerdir, özellikle Norveç ve Kanada gibi buzul geçmişi olan bölgelerde yaygındır.
İçindekiler
- Buzul Aşındırması ve Vadiler
- Fiordların Özellikleri
- Başka Kıyı Tipleri ile Karşılaştırma
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Buzul Aşındırması ve Vadiler
Buzullar, zamanla bulunduğu vadileri kütle olarak aşındırır, vadi tabanını genişletip derinleştirir. Bu süreçte “U” şekilli vadiler oluşur. Buzul eridikten sonra bu vadilerin deniz seviyesi yükselirse, vadi sularla dolar ve kıyı içine kadar deniz girer.
Pro Tip: Normal nehir vadileri “V” şeklindeyken, buzul vadileri “U” biçimindedir ve bu şekil fiordların oluşumunun temelidir.
Fiordların Özellikleri
- Derin ve dar vadilerdir; yüksek dik yamaçlarla çevrilidir.
- Genellikle buzulların eski yerleşim alanlarında görülür.
- Deniz suyu ile tamamen veya kısmen doludur.
- Başlıca örnekler Norveç, Yeni Zelanda ve Kanada kıyılarında bulunur.
Uyarı: Fiordlar ile “fiyort” kelimesi aynı anlama gelir; Türkçede “fiyort” yazımı görülebilir.
Başka Kıyı Tipleri ile Karşılaştırma
| Özellik | Fiord | Limanlı | Boyuna | Enine | Dalmacyalı |
|---|---|---|---|---|---|
| Oluşum şekli | Buzul vadilerinin sularla dolması | Deniz ya da göl kıyısında liman oluşumu | Kıyıya paralel sıralanmış dağlar arası kıyı | Kıyıya dik dağ sırası arası golfe benzer | Dalmaçya tipi fay hatlarına paralel kıyı |
| Vadi yapısı | U şeklinde derin vadiler | Yok | Yok | Yok | Yok |
| Yerleşim örneği | Norveç | Çeşme limanı | Marmara sahili | Ege kıyıları | Hırvatistan kıyıları |
Özet Tablo
| Unsur | Detay |
|---|---|
| Soru | Buzul aşındırması sonucu oluşan vadilerin sular altında kalmasıyla meydana gelen kıyı |
| Doğru Cevap | B) Fiord |
| Tanım | Buzul vadilerinin denizle dolmasıyla oluşan kıyı şeklidir. |
| Özellikleri | Derin, dar, dik yamaçlı, sularla dolu |
Sık Sorulan Sorular
1. Fiord ile limanlı kıyı arasındaki fark nedir?
Fiordlar buzullar tarafından aşındırılmış ve deniz sularıyla dolmuş derin vadilerdir; limanlı kıyılar ise insan yerleşimi için uygun doğal sığınaklar olan koylardır.
2. Fiordlar sadece buzulların bulunduğu yerlerde mi olur?
Evet, genellikle eski buzul bölgelerinde oluşur. Sadece buzul aşındırması ile oluşturulan U şeklindeki vadilerin sularla dolmasıyla meydana gelir.
3. Türkiye’de fiord kıyılarına rastlanır mı?
Türkiye’de fiord kıyıları yoktur çünkü ülkemizde geniş buzullaşma alanları bulunmamaktadır. Ancak Norveç ve Kanada gibi yerlerde yaygındır.
Sonraki Adımlar
Buzulların yeryüzü şekilleri üzerindeki etkisini daha derin öğrenmek ister misiniz? Örneğin buzulların oluşturduğu diğer oluşumları ve Türkiye’deki örneklerini inceleyelim mi?