İNORGANİK
Bütün canlılar tarafından:
Tuz Su Mineraller
- Canlılar tarafından üretilmez dışarıdan hazır olarak alınır.
- Sindirilmeden hücre zarından geçebilirler.
- Enerji vermezler.
- Yapıcı, onarıcı, düzenleyicidirler.
Su: 2 pozitif hidrojen, 1 negatif oksijenden oluşur.
Not: Doğada ve organizma yapısında en çok bulunan madde Su’dur.
Adhezyon: Suyun yüzeye tutunması.
Kohezyon: Su moleküllerinin birbirine tutunması.
Enzimlerin çalışması için %15 oranında su’ya ihtiyaç vardır. Yoksa enzim çalışmadığı için metabolik faaliyetler olmayabilir.
Mineraller:
- Bitkiler topraktan, hayvanlar besinden alır.
- Eksikliğinde hastalık görülür.
- Düzenleyicidir.
- Doğal olarak toprakta, suda, kayalarda, farklı formda bulunabilir.
| Mineral | Görevi | Eksikliğinde |
|1--- | 1— |$ 1— |
| Kalsiyum | Kemik, diş yapısında var | Raşitizm |
| Demir | Kan kırmızı rengini verir | Kansızlık (anemi) |
| İyot | Tiroid bezinde tiroksin hormonu yapısında var | Guatr (tiroid bezinin büyümesi) |
| Sodyum | Vücudun su ve asit baz dengesi | İştah kaybı |
| Potasyum | Kalp atışı | Kalp atışı düzensizliği |
Canlıların Temel Bileşenleri: İnorganik Bileşikler (Su ve Mineraller)
İnorganik bileşikler; canlı hücreler tarafından sentezlenemeyen, doğadan hazır olarak alınan, sindirilmeden hücre zarından geçebilen ve hücresel solunumda enerji verici olarak kullanılmayan biyolojik moleküllerdir (su, asitler, bazlar, tuzlar ve mineraller).
1. İnorganik Bileşiklerin Genel Özellikleri:
- Doğadan Hazır Alınma: Üreticiler (ototroflar) dahil hiçbir canlı tarafından sentezlenemez; tüm canlılar tarafından dış ortamdan hazır karşılanır.
- Hücre Zarından Geçiş: Küçük moleküllü yapıda olduklarından hidroliz edilmeden (sindirilmeden) hücre zarından doğrudan geçerler.
- Enerji Verimi: Hücresel solunum tepkimelerinde substrat olarak kullanılarak ATP üretiminde enerji kaynağı olarak yer almazlar.
- İşlev: Hücre ve dokularda temel olarak yapıcı, onarıcı ve enzim aktivitesine katılarak düzenleyici görev yaparlar.
2. Suyun Biyolojik Özellikleri:
- Moleküler Yapı: 2 adet kısmi pozitif hidrojen ve 1 adet kısmi negatif oksijen atomunun kovalent bağlarla bağlanmasından oluşan polar bir moleküldür. Canlı yapısında ve biyosferde en çok bulunan bileşiktir.
- Kohezyon ve Adhezyon: Su moleküllerinin hidrojen bağlarıyla birbirine tutunmasına kohezyon, suyun temas ettiği farklı yüzeylere yapışmasına ise adhezyon denir. Bu özellikler bitkilerde suyun ksilemde yer çekimine zıt taşınmasını ve su yüzeyinde yüzey gerilimi oluşmasını sağlar.
- Enzim Aktivitesi: Enzimlerin aktif çalışabilmesi için ortamdaki su oranının en az \%15 olması gerekir; su oranı bu değerin altına düştüğünde metabolik faaliyetler durur (tohumun çimlenmemesi, gıdaların kurutularak saklanması bu ilkeye dayanır).
3. Temel Mineraller, Görevleri ve Eksiklik Durumları:
- Kalsiyum (Ca): Kemik ve dişlerin ana yapısına katılır; kas kasılması ve kanın pıhtılaşmasında görev alır. Eksikliğinde çocuklarda raşitizm, yetişkinlerde kemik erimesi (osteoporoz) görülür.
- Demir (Fe): Kana kırmızı rengini veren ve oksijen taşıyan hemoglobin proteininin yapısında kofaktör olarak yer alır. Eksikliğinde kansızlık (anemi) meydana gelir.
- İyot (I): Tiroit bezinde metabolizma hızını denetleyen tiroksin hormonunun yapısına katılır. Eksikliğinde tiroit bezinin büyümesiyle karakterize basit guatr hastalığı oluşur.
- Sodyum (Na): Vücudun su, elektrolit ve asit-baz dengesini korur; sinirsel iletimde rol oynar. Eksikliğinde iştah kaybı, tansiyon düşüklüğü ve kas krampları oluşur.
- Potasyum (K): Hücre içi osmotik basınç ile kalp ve diğer kasların düzenli çalışmasını kontrol eder. Eksikliğinde kalp atışında düzensizlik (aritmi) ve kas zayıflığı görülür.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: İnorganik bileşikler polimerleşmez, sindirilmez ve hücresel solunumda asla enerji (ATP) vermezler. Biyolojik sistemlerde temel rolleri yapıya katılmak ve enzim yapısına kofaktör olarak bağlanarak metabolizmayı düzenlemektir.
