Burada bahsedilen yüzey suyu nedir ve sorunun cevabı nedir?
Cevap:
1. Yüzey Suyu Nedir?
Yüzey suyu, yağmur, kar gibi yağışların yeryüzüne düştükten sonra toprağa sızmadan, akarsu, göl, nehir gibi yüzey şekillerinde biriken veya akan sudur. Yani yer altına sızmayan, doğrudan yeryüzünde bulunan sulardır.
Yüzey suyu oranı, bir bölgedeki kayaç yapısına bağlı olarak değişir. Eğer kayaç geçirgen değilse (örneğin kil, marn gibi), su yer altına sızamaz ve yüzeyde birikir, bu nedenle yüzey suyu oranı yüksek olur. Geçirgen kayaçlarda ise su yer altına sızar, yüzey suyu oranı düşer.
2. Sorunun Analizi ve Cevabı
Soruda Türkiye haritasında numaralandırılmış 5 plato verilmiş ve bu platolardan hangisinde arazideki kayaç yapısına bağlı yüzey suyu oranının en az olduğu soruluyor.
- I. plato: Genellikle Doğu Anadolu Bölgesi’nde bulunan Erzurum-Kars platosu. Burada genelde volkanik ve geçirgen kayaçlar vardır, yüzey suyu oranı düşüktür.
- II. plato: Toroslar ve Akdeniz bölgesinde yer alan platolar. Burada genellikle kireçtaşı gibi geçirgen kayaçlar vardır, yüzey suyu oranı düşüktür.
- III. plato: İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan platolar. Genellikle kil, marn gibi geçirgen olmayan kayaçlar vardır, yüzey suyu oranı yüksektir.
- IV. plato: Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan platolar. Burada da geçirgen olmayan kayaçlar bulunur, yüzey suyu oranı yüksektir.
- V. plato: Karadeniz Bölgesi’nde yer alan platolar. Burada da geçirgen olmayan kayaçlar ve yoğun yağış nedeniyle yüzey suyu oranı yüksektir.
Geçirgen kayaçların olduğu bölgelerde yüzey suyu oranı düşüktür.
3. Sonuç
Yüzey suyu oranı en az olan plato, I. platodur (Erzurum-Kars platosu), çünkü burada volkanik ve geçirgen kayaçlar bulunur, su yer altına sızar.
Özet Tablosu
| Plato Numarası | Bölge | Kayaç Türü | Yüzey Suyu Oranı | Açıklama |
|---|---|---|---|---|
| I | Doğu Anadolu (Erzurum-Kars) | Volkanik, geçirgen | En az | Su yer altına sızar |
| II | Toroslar (Akdeniz) | Kireçtaşı, geçirgen | Düşük | Su yer altına sızar |
| III | İç Anadolu | Kil, marn (geçirgen değil) | Yüksek | Su yüzeyde kalır |
| IV | Güneydoğu Anadolu | Geçirgen olmayan | Yüksek | Su yüzeyde kalır |
| V | Karadeniz | Geçirgen olmayan | Yüksek | Yoğun yağış + geçirgen olmayan |
Doğru cevap: A) I
Eğer başka sorularınız varsa, yardımcı olmaktan memnuniyet duyarım! @Ozlem905
Yüzey suyu, arazide akarsu, dere, göl vb. şekilde yeryüzünde biriken veya akarak gözlemlenen sulara denir. Kayaç yapısı geçirgen (karstik) olduğunda su yeraltına hızlıca süzüldüğü için yüzeyde akarsu ve göl oranı azalır.
Haritada numaralandırılmış platolar ve yatak kayaçları:
- I – Trakya Platosu (killi-marnlı, az geçirgen → fazla yüzey suyu)
- II – Göller Yöresi (çoğunlukla karbonatlı kireçtaşı, karstik → yüksek infiltrasyon, en az yüzey suyu)
- III – Karadeniz (Pontus) Yaylaları (şist, ofiyolit; yağış fazla, geçirimsiz → yüzey suyu fazla)
- IV – Güneydoğu Anadolu Platosu (alüvyon; akarsu ağı yoğun → yüzey suyu fazla)
- V – Doğu Anadolu Yüksek Platosu (volkanik; krater gölleri var ama akarsular da)
Sorunun doğru cevabı: II numaralı plato (Göller Yöresi), çünkü karstik kireçtaşları suyu yeraltına geçirir, yüzey suyunu çok azaltır.