2 kg kütleli X cismi ile 3 kg kütleli Y cismi şekildeki sürtünmesiz sistemde serbest bırakıldıklarında ivmeleri a , ip gerilmesi T oluyor.
Buna göre, X ve Y cisimleri yer değiştirilip cisimler serbest bırakılırsa sistemin ivmesi a ve ip gerilmesi T nasıl değişir?
Sürtünmesiz Makaralı Sistemde İvme ve İp Gerilmesi Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Newton’ın ikinci hareket yasasına (F_{\text{net}} = m_{\text{toplam}} \cdot a) göre, yatay düzlemi sürtünmesiz sistemlerde ivmeyi asılı kütlenin ağırlığı belirler; ip gerilmesi ise yataydaki cismi çeken tek kuvvet olduğundan T = m_{\text{yatay}} \cdot a = \dfrac{m_{\text{yatay}} \cdot m_{\text{asılı}}}{m_{\text{yatay}} + m_{\text{asılı}}} \cdot g bağıntısıyla bulunur.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — İlk Durumun Hesaplanması
Yatay düzlemde m_X = 2\text{ kg}, asılı durumda m_Y = 3\text{ kg} kütlesi bulunmaktadır. Sistemin toplam kütlesi m_{\text{top}} = 2 + 3 = 5\text{ kg}'dır:
Yataydaki X cismine etki eden tek yatay kuvvet ip gerilmesi olduğundan:
Adım 2 — Cisimler Yer Değiştirdiğindeki Durum
Y cismi (3 kg) yatay düzleme alınıp, X cismi (2 kg) asılı duruma getirildiğinde sisteme hareket veren net kuvvet m_X \cdot g olur:
Sistemin ivmesi 0{,}6g’den 0{,}4g’ye düştüğü için a azalır.
Yeni durumda yataydaki Y cismini ivmelendiren ip gerilmesi:
Hesaplanan ip gerilmesi ilk durumla aynı kaldığından T değişmez.
CEVAP: a azalır, T değişmez.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sürtünmesiz bir masa üzerindeki kütle ile asılı kütleden oluşan düzeneklerde ip gerilme ifadesi T = \dfrac{m_1 \cdot m_2}{m_1 + m_2}g biçimindedir. Bu formül kütlelerin çarpımına bağlı (simetrik) olduğundan, cisimlerin yerleri değiştirilse bile ip gerilmesi asla değişmez. İvme ise doğrudan asılı kütleyle doğru orantılı olduğundan, asılı kütle küçüldüğünde ivme azalır.
