Aşağıdaki dünya haritasında bazı merkezlerin bulunduğu meridyen değerleri verilmiştir.
Buna göre sırasıyla yerel saatin en ileri olduğu ve yıl başına en geç giren merkezler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
—|—
A) I | II
B) II | III
C) III | IV
D) II | V
E) V | I
Meridyenler, Yerel Saat ve Tarih Değiştirme Çizgisi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki merkezlerde yerel saat her zaman daha ileridir ve yeni yıla/güne daha önce başlarlar. Başlangıç Meridyeni (0^\circ) ile Tarih Değiştirme Çizgisi (180^\circ) arasındaki Doğu Yarım Küre’de en doğuda yer alan merkezde yerel saat en ileri iken, 180^\circ’ye en yakın Batı meridyeninde yerel saat en geridir ve yıl başına en geç girilir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Merkezlerin Meridyen Konumlarının Belirlenmesi
Haritada verilen merkezlerin boylam dereceleri:
- I: 0^\circ (Başlangıç Meridyeni / Greenwich)
- II: 40^\circ\text{ Doğu}
- III: 90^\circ\text{ Doğu}
- IV: 100^\circ\text{ Batı}
- V: 70^\circ\text{ Batı}
Adım 2 — Yerel Saatin En İleri Olduğu Merkezin Bulunması
Yerel saat en doğudaki meridyende en ileridir. Verilen merkezler arasında Doğu Yarım Küre’de başlangıç meridyeninden en uzakta (en doğuda) yer alan merkez 90^\circ\text{ Doğu} boylamındaki III numaralı merkezdir. Dolayısıyla yerel saati en ileri olan merkez III’tür.
Adım 3 — Yıl Başına En Geç Giren Merkezin Bulunması
Bir merkezin yeni yıla en geç girmesi, o merkezin yerel saatinin en geri (en batıda) olması anlamına gelir. Batı Yarım Küre’de 0^\circ’den batıya doğru gidildikçe (70^\circ\text{ B} \to 100^\circ\text{ B} \to 180^\circ) saat daha geri olur. Bu nedenle 100^\circ\text{ Batı} meridyeninde bulunan IV numaralı merkez, 70^\circ\text{ Batı}'daki V merkezine göre daha batıdadır ve yeni yıla en geç girer.
CEVAP: C) III | IV
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: 180^\circ boylamı Tarih Değiştirme Çizgisi’dir. Bu çizginin batısı (Doğu Yarım Küre) günü ilk yaşayan taraftır; çizginin doğusu (Batı Yarım Küre) ise günü en son yaşayan taraftır. Batı meridyenlerinde derece büyüdükçe (örneğin 100^\circ\text{ B} > 70^\circ\text{ B}) daha batıya gidildiği için yerel saat daha da geri kalır.
