Açık hava basıncının P_{o} olduğu bir ortamda, şekildeki düzenek dengededir. X ve Y gazlarının basınçları P_{X} ve P_{Y} dir. Buna göre; P_{o}, P_{X}, P_{Y} arasındaki ilişki nedir?
A) P_{Y} > P_{X} > P_{o}
B) P_{Y} > P_{o} = P_{X}
C) P_{X} > P_{Y} > P_{o}
D) P_{X} > P_{o} > P_{Y}
E) P_{Y} > P_{o} > P_{X}
Manometrelerde Sıvı ve Gaz Basıncı Dengesi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Durgun ve birbirine bağlı sıvılarda, aynı cins sıvının en alt kesintisiz yatay seviyesindeki toplam basınçlar birbirine eşittir (P_{\text{sol}} = P_{\text{sağ}}). Kapalı bir bölmedeki gazın basıncı ise hacminin her noktasında aynı kabul edilir. Cıva yüksekliği h cinsinden sıvı basıncı h_{\text{civa}} olarak ifade edilir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Sağ Koldaki Üst Bölmede Y Gazının Basıncı (P_Y)
Tüpün açık olan üst ucundan açık hava basıncı (P_0) etki etmektedir. Açık uç ile Y gazı arasında h yüksekliğinde cıva sütunu dengede olduğuna göre, Y gazının basıncı üzerindeki açık hava basıncı ile cıva sütununun toplamına eşittir:
Buradan doğrudan P_Y > P_0 olduğu görülür.
Adım 2 — U Borusundaki Alt Cıva Düzeylerinin Dengelenmesi
U borusundaki cıvanın sağ koldaki üst seviyesi en alt kesik çizgi olan 4. çizgidedir. Sol kolda ise cıva seviyesi 3. çizgide olup sağ kola göre h kadar daha yüksektir.
Sıvı dengesi için en alttaki cıva yüzeyi olan 4. yatay seviye referans alındığında sol ve sağ koldaki toplam basınçlar eşit olmalıdır:
- Sağ koldaki basınç (4. seviye): Doğrudan Y gazının basıncına eşittir (P_{\text{sağ}} = P_Y).
- Sol koldaki basınç (4. seviye): X gazının basıncı ile 3. ve 4. seviyeler arasındaki h yüksekliğindeki cıvanın yaptığı basıncın toplamına eşittir (P_{\text{sol}} = P_X + h).
Adım 3 — Basınçların Karşılaştırılması
Adım 1’de elde edilen P_Y = P_0 + h bağıntısını Adım 2’deki denklemde yerine yazalım:
Bu eşitlikleri birleştirdiğimizde:
CEVAP: B) P_Y > P_0 = P_X
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: U borusu sorularında kollardaki en alt sıvı seviyesini referans çizgisi olarak belirlemek denklemi tek adımda çözdürür. Gazların kendi hacimleri içindeki her noktaya aynı basıncı ilettiğini unutmamak işlem hatasını önler.
