Buna göre numaralanmış hava olaylarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. Birbirine komşu olan K ve L bölgelerinde görülen hava hareketleri aşağıda gösterilmiştir.
    Hava hareketlerinin görüldüğü sırada K ve L bölgeleri arasına yerleştirilen bir rüzgâr tulumunun görünümü gösterilecektir.
    A) Yalnız I
    B) Yalnız III
    C) I ve II
    D) II ve III
  2. Aşağıda bazı hava olayları numaralandırılarak verilmiştir.
  3. Yağmur
  4. Kar
  5. Dolu
  6. Kırağı
  7. Sis
    Buna göre numaralanmış hava olaylarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
    A) 1 ve 5. hava olaylarının oluşumunda yoğuşma olayı etkilidir.
    B) 1 ve 3. hava olayları, atmosferdeki su buharının hâl değiştirmesi sonucu oluşmuştur.
    C) 1, 4 ve 5. hava olaylarının oluşumunda donma olayı etkilidir.
  8. Bezelyelerde mor çiçek rengi aleli, beyaz çiçek rengi aleline baskındır.
    Çiçek rengi bakımından genotipleri bilinmeyen K, L ve M bezelyelerinin çaprazlanmaları sonucunda oluşabilecek yavruların genotipleri aşağıdaki grafiklerde verilmiştir.
    (A: Mor çiçek rengi alelini, a: Beyaz çiçek rengi alelini temsil etmektedir.)
    [Grafik görselleri]
    Buna göre K, L ve M bezelyelerinin fenotipleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
    A) K: Mor çiçekli bezelye, L: Mor çiçekli bezelye, M: Mor çiçekli bezelye
    B) K: Mor çiçekli bezelye, L: Mor çiçekli bezelye, M: Beyaz çiçekli bezelye
    C) K: Mor çiçekli bezelye, L: Beyaz çiçekli bezelye, M: Mor çiçekli bezelye
    D) K: Mor çiçekli bezelye, L: Beyaz çiçekli bezelye, M: Mor çiçekli bezelye

Aşağıda görselde yer alan 8, 9 ve 10. soruların ayrıntılı ve gerekçeli çözümleri verilmiştir.


8. Soru: Basınç Alanları ve Rüzgârın Yönü

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Rüzgâr; havanın yoğun ve basıncın fazla olduğu Yüksek Basınç (YB) alanından, havanın seyrek ve basıncın az olduğu Alçak Basınç (AB) alanına doğru gerçekleşen yatay yönlü hava hareketidir. Rüzgâr tulumunun geniş ağzı rüzgârın geldiği yöne bakar, daralan kuyruk kısmı ise rüzgârın estiği yönü gösterir.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Basınç Alanlarının Belirlenmesi:

  • K Bölgesi: Görseldeki hava hareketi merkezden çevreye doğrudur (soğuk/alçalıcı hava). Bu durum K bölgesinin Yüksek Basınç (YB) alanı olduğunu gösterir.
  • L Bölgesi: Görseldeki hava hareketi çevreden merkeze doğrudur (sıcak/yükselici hava). Bu durum L bölgesinin Alçak Basınç (AB) alanı olduğunu gösterir.

Adım 2 — Rüzgârın Yönü ve Tulumun Durumu:

  • Rüzgâr daima YB alanından AB alanına doğru eseceğinden, rüzgârın yönü K bölgesinden L bölgesine doğru (soldan sağa) olmalıdır.
  • K ve L arasına yerleştirilen bir rüzgâr tulumunun ucu (kuyruğu) rüzgârın estiği yön olan L bölgesine doğru dalgalanmalıdır.
  • I. şekilde: Tulum K bölgesine doğru (ters yönde) dalgalanmaktadır, bu yanlıştır.
  • II ve III. şekillerde: Tulumun ucu K’den L’ye doğru dalgalanmaktadır, dolayısıyla bu görünümler doğrudur.

:white_check_mark: CEVAP: D) II ve III


9. Soru: Hava Olayları ve Hâl Değişimleri

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Yağmur ve sis; su buharının sıvı hâle geçmesiyle (yoğuşma) oluşur. Kar, dolu ve kırağı oluşumunda ise su buharının veya su damlacıklarının katı hâle geçmesi (donma / kırağılaşma) etkilidir.


:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

  • A) Doğru: 1 (Yağmur) ve 5 (Sis), atmosferdeki su buharının yoğuşarak su damlacıklarına dönüşmesiyle meydana gelir.
  • B) Doğru: 1 (Yağmur) ve 3 (Dolu), atmosferdeki su buharının sırasıyla sıvı ve katı hâle geçmesi (hâl değişimi) sonucu oluşur.
  • C) YANLIŞ: 1 (Yağmur) ve 5 (Sis) oluşurken donma olayı gerçekleşmez; bu olaylar yoğuşma (gazdan sıvıya geçiş) ile meydana gelir. Donma sadece suyun buz hâline geçmesidir.
  • D) Doğru: 2 (Kar) ve 4 (Kırağı) oluşumunda su buharı doğrudan ya da donarak katı hâle geçer.

:white_check_mark: CEVAP: C) 1, 4 ve 5. hava olaylarının oluşumunda donma olayı etkilidir.


10. Soru: Bezelyelerde Çaprazlama ve Kalıtım

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Baskın alel (A: Mor çiçek), çekinik alele (a: Beyaz çiçek) baskındır. Fenotipinde çekinik özelliği gösteren birey homozigot (aa), baskın özelliği gösteren birey ise homozigot (AA) veya heterozigot (Aa) genotiptedir.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — K \times L Çaprazlamasının Analizi:

  • Grafikte yavruların genotip oranları: %25 AA, %50 Aa, %25 aa olarak verilmiştir (1:2:1 oranı).
  • Bu oran yalnızca iki heterozigot (melez) bireyin çaprazlanması ile elde edilir:
    Aa \times Aa \rightarrow \%25\,AA,\;\%50\,Aa,\;\%25\,aa
  • Buradan K = Aa ve L = Aa olduğu kesinleşir. Her ikisi de melez mor çiçeklidir.

Adım 2 — K \times M Çaprazlamasının Analizi:

  • K bezelyesinin Aa olduğunu biliyoruz. Grafikte yavruların genotip oranları: %50 Aa, %50 aa (1:1 oranı) olarak verilmiştir.
  • Heterozigot bir bireyden (Aa) %50 Aa ve %50 aa elde edebilmek için çaprazlanan diğer bireyin homozigot çekinik olması gerekir:
    Aa \times aa \rightarrow \%50\,Aa,\;\%50\,aa
  • Buradan M = aa (Beyaz çiçekli) olduğu bulunur.

Adım 3 — Fenotiplerin Belirlenmesi:

  • K: Mor çiçekli (Aa)
  • L: Mor çiçekli (Aa)
  • M: Beyaz çiçekli (aa)

:white_check_mark: CEVAP: B) K: Mor çiçekli bezelye, L: Mor çiçekli bezelye, M: Beyaz çiçekli bezelye