- Halide Edip, II. İnönü Muharebesi ile ilgili anılarında, “Bütün silahlar ve cephane Erzurum, Diyarbakır, Sivas’tan develer ve öküz arabalarıyla, yolları olmayan yerlerden geçirilerek, en kötü hava şartları altında getirilmiştir.” ifadelerini kullanmıştır.
Buna göre Milli Mücadele Dönemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Ordunun silah ve cephane ihtiyacının karşılanmasında önemli güçlükler yaşanmıştır.
B) Anadolu’daki tüm ulaşım yolları düşman kuvvetlerinin denetimindedir.
C) Askerî ihtiyaçların karşılanmasında daha çok dış yardımlardan yararlanılmıştır.
D) Doğu ve Güney Anadolu’daki askerî birlikler II. İnönü Muharebesi’ne doğrudan katılmıştır.
E) II. İnönü Muharebesi’nin kazanılmasında Kuva-yı Milliye birlikleri etkili olmuştur. - Koçibey, Risalesi’nde Yeniçeri Ocağı’nın bozulmasıyla ilgili “Bölük halkı temiz, itâatli, emre boyun eğen, az ve öz bir taife idi. Şimdi düzen kalktı, çeşit çeşit usuller peyda edip iyi, kötü demeyip âlemi bu tâife ile doldurdular. Bu çeşit kötülükler, geçmişteki hükümdarlar zamanında kat’iyyen yoktu. Ölenlerin hazinesi devlet hâzinesine kalırdı. Bugün ise beş altı bin adam vardır ki başkasının esâmesi ile ulufe alırlar. Soran izleyen yok. Sen nesin, nereden geldin? diyen yok…” demiştir.
Buna göre;
I. Yeniçeri Ocağı’nda disiplin ve denetim anlayışının zayıfladığı,
II. devlet görevlilerinde liyakat ve görev ahlakının önemini yitirmeye başladığı,
III. denetim mekanizmalarının işlevini kaybettiği
değerlendirmelerinden hangileri yapılabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) I ve III
E) I, II ve III
TYT Tarih: Millî Mücadele Lojistiği ve Koçi Bey Risalesi Analizi
KULLANILAN KURAL / KAVRAM: Paragrafa dayalı tarih sorularında, metinde doğrudan yer alan ifadeler ve çıkarımlar esas alınır; metinde belirtilmeyen genel tarihsel bilgiler yoruma dâhil edilerek parçanın dışına çıkılmamalıdır.
4. SORU — ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Halide Edip Adıvar’ın aktardığı metinde silah ve cephanelerin uzak şehirlerden (Erzurum, Diyarbakır, Sivas) develer ve öküz arabalarıyla, yolu olmayan arazilerden ve çetin hava koşullarından geçirilerek cepheye ulaştırıldığı vurgulanmaktadır.
- A) Doğru: Cephanelerin ilkel taşıtlarla, yolsuz güzergâhlardan ve zorlu hava koşullarında taşınması, ordunun lojistik ihtiyaçlarının karşılanmasında büyük zorluklar yaşandığını doğrudan gösterir.
- B) Yanlış: Metinde tüm ulaşım yollarının düşman elinde olduğuna dair genel bir ifade yer almamaktadır; sadece cephanelerin yoldan yoksun arazilerden getirildiği belirtilmiştir.
- C) Yanlış: Parçada dış yardımlardan bahsedilmemektedir; cephanelerin Anadolu’nun kendi şehirlerinden getirildiği anlatılmaktadır.
- D) Yanlış: Bahsi geçen şehirlerden birliklerin bizzat savaşa katıldığı değil, sadece buralardan silah ve cephanenin nakledildiği belirtilmiştir.
- E) Yanlış: II. İnönü Muharebesi düzenli ordu birlikleri tarafından kazanılmıştır; ayrıca metinde Kuva-yı Milliye’den söz edilmemektedir.
CEVAP (4. Soru): A — Ordunun silah ve cephane ihtiyacının karşılanmasında önemli güçlükler yaşanmıştır.
5. SORU — ÖNCÜL VE METİN ANALİZİ
Koçi Bey’in XVII. yüzyılda IV. Murad’a sunduğu risaledeki ifadeler değerlendirildiğinde:
- I. öncül (“Yeniçeri Ocağı’nda disiplin ve denetim anlayışının zayıfladığı”): “Şimdi düzen kalktı…” ve “Soran izleyen yok…” ifadeleri ocaktaki disiplinin ve iç denetimin çöktüğünü doğrular.
- II. öncül (“Devlet görevlilerinde liyakat ve görev ahlakının önemini yitirmeye başladığı”): “İyi, kötü demeyip âlemi bu tâife ile doldurdular” sözü işin ehline verilmediğini (liyakatsizliği); “başkasının esâmesi ile ulufe alırlar” ifadesi ise görev ahlakının yitirildiğini gösterir.
- III. öncül (“Denetim mekanizmalarının işlevini kaybettiği”): “Soran izleyen yok. Sen nesin, nereden geldin? diyen yok…” cümleleri kontrol ve denetim organlarının tamamen etkisiz kaldığını açıkça ortaya koyar.
Her üç yargıya da metinden doğrudan ulaşılabilmektedir.
CEVAP (5. Soru): E — I, II ve III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tarih metin analizlerinde “Soran izleyen yok” ifadesi doğrudan denetim eksikliğine, “İyi kötü demeden dolduruldu” ifadesi ise liyakat ilkesinin çiğnendiğine kanıttır. Paragrafın sınırları dışına çıkmadan kelime eşleştirmesi yapmak hata payını sıfıra indirir.