- Haliçli kıyı tipi; akarsularla parçalanmış, yükseltisi az bölgelerin deniz suları altında kalmasıyla ve denizin vadiler boyunca iç kesimlere sokulmasıyla oluşur.
Buna göre haritada numaralanmış alanların hangisinde bu kıyı tipi görülmez?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Haritada Verilen Alanlarda Haliçli Kıyı Tipinin Görülme Durumu
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Haliçli Kıyıların Oluşum Şartlarının Belirlenmesi
Haliçli kıyı tipi (estuar), gelgit (medcezir) genliğinin yüksek olduğu okyanus kıyılarında akarsu ağızlarının aşınması ve suların vadi içlerine sokulmasıyla meydana gelir. Gelgit etkisinin çok zayıf olduğu iç denizlerde haliç oluşmaz; buralarda akarsu birikimiyle delta ovaları meydana gelir.
Adım 2 — I Numaralı Alanın İncelenmesi (Kuzey Amerika - Pasifik Kıyısı)
Kuzey Amerika’nın batı kıyıları doğrudan Büyük Okyanus’a (Pasifik) açılmaktadır. Gelgit genliği yüksek olduğu için bu alanda haliçli kıyılara rastlanır.
Adım 3 — II Numaralı Alanın İncelenmesi (Güney Amerika - Atlas Okyanusu Kıyısı)
Güney Amerika’nın doğusunda yer alan La Plata nehri ağzı gibi alanlar Atlas Okyanusu’na (Atlantik) kıyıdır. Yüksek gelgit etkisi nedeniyle dünyanın en belirgin haliç örneklerinden biridir.
Adım 4 — III Numaralı Alanın İncelenmesi (Karadeniz / Akdeniz Havzası)
III numaralı alan bir iç deniz olan Karadeniz/Akdeniz havzasında yer alır. İç denizlerde gelgit genliği yetersiz olduğu için kıyılarda haliç oluşamaz; akarsu ağızlarında delta ovaları oluşur.
Adım 5 — IV ve V Numaralı Alanların İncelenmesi (Doğu Asya ve Avustralya)
IV numaralı alan Büyük Okyanus, V numaralı alan ise Hint Okyanusu / Güney Okyanusu kıyısındadır. Her iki bölge de okyanusa doğrudan açık olduğundan gelgit etkisiyle haliçli kıyı tipi görülür.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. I — Büyük Okyanus kıyısında yer aldığı için haliç görülür.
B. II — Atlas Okyanusu kıyısında yer aldığı için haliç görülür.
C. III — İç deniz kıyısında yer aldığı ve gelgit genliği düşük olduğu için haliç görülmez.
D. IV — Okyanus kıyısında yer aldığı için haliç görülür.
E. V — Okyanus kıyısında yer aldığı için haliç görülür.
Adım 7 — Son Doğrulama
Haliçli ve vat tipi kıyılar yalnızca okyanus kıyılarında görülürken, iç denizlerde (Türkiye kıyıları, Akdeniz, Karadeniz vb.) gelgit genliği az olduğundan haliç oluşmaz. Bu nedenle III numaralı alanda bu kıyı tipi bulunmaz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Kıyı tipleri konusunu pekiştirmek için Ria, Dalmaçya ve Fiyort tipi kıyıların Türkiye’de görülüp görülmeme durumlarını birlikte inceleyelim mi?