Bir rasyonel sayı en sade hâliyle yazıldığında ondalık gösteriminin sonlu mu devirli mi olacağı paydasından anlaşılır.
Buna göre hangi durumda gösterim sonludur?
A) Paydada yalnız 2 ve 5 varsa
B) Paydada yalnız 3 varsa
C) Paydada 7 varsa
D) Payda tek sayıysa
Rasyonel Sayıların Sonlu ve Devirli Ondalık Gösterimi
ÇÖZÜM ADIMLARI & SEÇENEK ANALİZİ:
Bir rasyonel sayının ondalık gösteriminin sonlu (virgülden sonra basamakları biten) olabilmesi için, sayının paydasının 10, 100, 1000 gibi 10’un pozitif tam sayı kuvvetlerine genişletilebilmesi gerekir.
10 sayısının asal çarpanları yalnızca 2 ve 5 olduğundan; en sade hâldeki bir rasyonel sayının paydasının asal çarpanları yalnızca 2, yalnızca 5 veya her ikisi (2 ve 5) olmalıdır.
- A Seçeneği (Paydada yalnız 2 ve 5 varsa): Paydası yalnızca 2 ve 5 asal çarpanlarından oluşan kesirler, uygun sayılarla genişletilerek paydaları 10’un katı (10^n) hâline getirilebilir. Dolayısıyla ondalık gösterim sonlu olur. (Doğru)
- B Seçeneği (Paydada yalnız 3 varsa): 3 asal çarpanı hiçbir tam sayıyla çarpılarak 10’un bir kuvvetine dönüştürülemez (Örneğin \frac{1}{3} = 0{,}333\dots = 0{,}\overline{3}). Dolayısıyla ondalık gösterim devirlidir. (Yanlış)
- C Seçeneği (Paydada 7 varsa): 7 asal çarpanı paydayı 10’un kuvveti yapmaya engeldir. Gösterim devirli olur. (Yanlış)
- D Seçeneği (Payda tek sayıysa): Payda 5 olduğunda sonlu olurken, 3 veya 7 gibi tek sayılar olduğunda devirli olur. Kesin bir kural belirtmez. (Yanlış)
Sonuç ve Doğrulama:
En sade biçimdeki bir kesrin paydası sadece 2 ve/veya 5 asal çarpanlarını içeriyorsa kesir kesinlikle sonlu bir ondalık gösterime sahiptir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Paydada yalnız 2 ve 5 varsa
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Sonlu Ondalık Gösterim: Virgülden sonraki basamak sayısı belirli bir yerde sonlanan sayılardır (Örn: \frac{3}{4} = \frac{3}{2^2} = 0{,}75).
- Devirli Ondalık Gösterim: Virgülden sonraki basamakları belirli bir kurala göre sonsuza kadar tekrar eden sayılardır (Örn: \frac{1}{3} = 0{,}\overline{3}).
Bu kuralı pekiştirmek için devirli ondalık sayıların rasyonel sayıya nasıl dönüştürüldüğüne dair bir örnek incelemek ister misin?
