Buna göre bu bölge aşağıdaki Dünya modelinde işaretlenen konumlardan hangisi olabilir?

  1. Bir bölgede mevsim başlangıç tarihlerinde yaşanan gece ve gündüz süreleri aşağıdaki grafikte verilmiştir.
    Buna göre bu bölge aşağıdaki Dünya modelinde işaretlenen konumlardan hangisi olabilir?
    A) B)
    C) D)
  2. Nükleotid, gen, DNA ve kromozom oldukları bilinen kalıtsal yapılar numaralandırılarak büyüklükleri arasındaki ilişki aşağıdaki grafikte verilmiştir.
    Buna göre numaralanmış kalıtsal yapılarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
    C) III numaralı yapı, hücrenin yönetici olan molekülü DNA’dır.
    D) IV numaralı yapı, çift zincirli sarmal yapıda dır.
  3. Bazı DNA parçaları aşağıda numaralandırılarak verilmiştir.
    Buna göre verilen DNA parçalarının hangilerinde meydana gelen hatalar onarılamaz?
    A) Yalnız II
    B) I ve II
    C) II ve III
    D) III ve IV

8. Sınıf LGS Fen Bilimleri — Mevsimler ve İklim / DNA ve Genetik Kod Soru Çözümleri


1. Soru: Gece-Gündüz Süreleri ve Dünya Üzerindeki Konum

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
21 Aralık tarihinde gündüz süresinin 12 saatten fazla, gece süresinin ise 12 saatten az olduğu bölgeler Güney Yarım Küre’de (GYK) yer alır. Güney Yarım Küre’de 21 Aralık yaz başlangıcı (en uzun gündüz), 21 Haziran ise kış başlangıcıdır (en uzun gece).


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

  • Grafik Analizi:
    • 21 Aralık: Gündüz süresi 12 saatin üzerinde, gece süresi 12 saatin altındadır. Bu durum bölgenin Güney Yarım Küre’de olduğunu kesinleştirir.
    • 21 Mart ve 23 Eylül: Ekinoks tarihlerinde gece ve gündüz süreleri eşit (12’şer saat) gerçekleşmiştir.
    • 21 Haziran: Gece süresi 12 saatin üzerine çıkmış, gündüz süresi kısalmıştır (kış mevsimi).
  • Dünya Modellerinin İncelenmesi:
    • A, B ve C seçeneklerinde: İşaretli noktalar Kuzey Yarım Küre’de veya Ekvator üzerindedir.
    • D seçeneğinde: İşaretli nokta Ekvator’un güneyinde, Oğlak Dönencesi üzerinde yer almaktadır.

:white_check_mark: CEVAP: D (Oğlak Dönencesi / Güney Yarım Küre)


2. Soru: Kalıtsal Yapıların Büyüklük İlişkisi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Hücredeki kalıtsal yapıların büyükten küçüğe (karmaşıktan basite) doğru sıralaması Kromozom > DNA > Gen > Nükleotid (kodlama: KeDiGeNi) şeklindedir.


:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

Grafikteki sütun boylarına göre yapılar belirlenir:

  • III (En büyük sütun): Kromozom
  • IV (İkinci büyük sütun): DNA
  • II (Üçüncü büyük sütun): Gen
  • I (En küçük sütun): Nükleotid

Seçeneklerin Değerlendirilmesi:

  • A) I numaralı yapı gendir: Yanlış, I nükleotiddir; DNA’nın görev birimi gendir (II).
  • B) II numaralı yapı nükleotiddir: Yanlış, yapı birimi nükleotid olup I ile gösterilmiştir.
  • C) III numaralı yapı yönetici molekül DNA’dır: Yanlış, III kromozomdur; yönetici molekül DNA (IV)'tür.
  • D) IV numaralı yapı, çift zincirli sarmal yapıdadır: Doğru, IV numaralı yapı DNA’dır ve DNA çift zincirli, sarmal bir moleküldür.

:white_check_mark: CEVAP: D) IV numaralı yapı, çift zincirli sarmal yapıdadır.


3. Soru: DNA Parçalarındaki Hataların Onarımı

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
DNA zincirinde yanlış eşleşmeler (örneğin A karşısına C gelmesi) ve tek zincirdeki eksik nükleotidler karşı zincir referans alınarak onarılabilir. Ancak karşılıklı her iki zincirde de nükleotidin bulunmadığı çift taraflı boşluklar (bilateral boşluk) DNA tarafından onarılamaz.


:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

  • I. Parça: Karşılıklı baz eşleşmesinde uyumsuzluk vardır (yanlış eşleşme). DNA polimeraz ve tamir enzimleri bu hatayı onarabilir.
  • II. Parça: Belirli bir nükleotid çiftinde her iki zincirde de nükleotid bulunmamaktadır (karşılıklı boşluk). Bu hata onarılamaz.
  • III. Parça: A-T eşleşmesinin hemen yanında karşılıklı iki nükleotid birden eksiktir (karşılıklı boşluk). Şifre bilinemediği için bu hata onarılamaz.
  • IV. Parça: Eşleşmeler doğru veya tek zincir üzerinden okunabilir durumdadır; onarılamaz bir durum içermez.

:white_check_mark: CEVAP: C) II ve III

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:
LGS’de DNA eşlenmesi ve hasar onarımı sorularında kural çok nettir: Karşı zincirde en az 1 nükleotid varsa şifre okunup onarılır; karşılıklı her iki nükleotid de yoksa DNA hangi bazı yerleştireceğini bilemez ve mutasyon kalıcı hale gelir.